main logo of samtekhoda

99-01-07-حجت الاسلام والمسلمين رفیعی – معنای توکل


برنامه سمت خدا
موضوع برنامه: معنای توکل
كارشناس: حجت الاسلام والمسلمين رفیعی
تاريخ پخش: 07-01-99

شریعتی: بسم الله الرحمن الرحیم، اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم.
من نام کسی نخوانده‌ام الا تو *** با هیچ کسی نمانده‌ام الا تو
عید آمد و من خانه تکانی کردم *** از دل همه را تکانده‌ام الا تو

سلام می‌کنم به همه دوستان عزیزم، به سمت خدای امروز خوش آمدید، خیلی خوشحالیم که امروز در نخستین روز از ماه شعبان المعظم همراه شما هستیم. انشاءالله این ماه که ماه نبی مکرم اسلام است همه مشمول توجهات حضرت ولی‌عصر باشیم. در اولین روز ماه شعبان و اولین پنجشنبه سال 1399 خدمت آقای دکتر رفیعی هستیم، سلام علیکم خیلی خوش آمدید. سال نو مبارک باشد.
حاج آقای رفیعی: سلام علیکم و رحمة الله، حلول ماه شعبان را تبریک می‌گویم. ماهی که ماه موالید ائمه است، حضرت أباعبدالله(ع)، امام سجاد(ع)، وجود مقدس امام زمان و حضرت ابالفضل العباس و حضرت علی اکبر، در این ماه وفات و شهادت نداریم. سال نو را تبریک می‌گویم. دعا می‌کنم اول ماه شعبان، ماه پیامبر، ماه روزه، ماه عبادت و مقدمه رمضان، انشاءالله خداوند این بلیه را از دنیا به طور عام و از کشور اسلامی و شهید داده ما، کشور سلیمانی داده ما ریشه کن کند و دعای شهدا هم باشد. انشاءالله با مراعات مردم و دعای خیر نیکان زود این بلیه دفع شود.
شریعتی: انشاءالله با کنار هم بودن و عزم گروه‌های جهادی و همت پرستاران و پزشکان این بلیه را پشت سر خواهیم گذاشت. برای شفای همه بیماران دعا کنیم. امروز در اولین روز ماه شعبان 50 رأس گوسفند با همت مردم قربانی شد و انشاءالله در نیمه شعبان هم قربانی خواهیم داشت. امروز از توکل برای ما خواهند گفت. بحث امروز شما را خواهیم شنید.
حاج آقای رفیعی: تشکر می‌کنم از پزشکان و پرستاران و جوانی که جهادگونه در بیمارستان‌ها کار می‌کنند. انشاءالله خداوند عزیزانی را که جانشان را از دست دادند با اهلبیت محشور کند. توکل یک واژه فوق العاده حساسی است و خیلی از آن سوء برداشت می‌شود. شاید دهها بار از افراد شنیدیم، توکل بر خدا، بعضی به سهولت توکل بر خدا را مساوی با ترک وظیفه، ترک تلاش و با عدم احتیاط گرفتند. یکوقتی با ماشین که مسافرت می‌رفتیم نوشته بود «توکلت علی الله» ولی گاهی می‌دیدم که تند می‌رود و احتیاط نمی‌کند. سه نکته در مورد این موضوع بگویم.
نکته اول که نکته کلیدی و مهم است این است که توکل به معنی تکیه‌گاه و محل اعتماد است. توکل یک تضمین است نه تسلیم، توکل یک پشتوانه است نه یک تنبلی، فرض کنید دانش آموزی که مدرسه می‌رود درسش را می‌خواند اما تکیه‌گاهش معلم است. راننده‌ای که در جاده حرکت می‌کند فرض کنید از قم به مشهد می‌رود باید سرعت را رعایت کند. ماشینش سالم باشد. پلیس هم برایش تکیه‌گاه است که در جاده راهزن و دزد نیست. این اعتمادی که پلیس دارد به این معناست که بنزین نزند؟ لاستیک ماشینش را کنترل نکند؟ لذا یکی از نکات بسیار مهم این است که خدا می‌فرماید: «توکل علی الحیّ الذی لا یموت» توکل کن بر زنده‌ای که همیشه هست و مردنی نیست. ما «یموت» هستیم. لذا توکل در زندگی انسان یک آرامشی می‌آورد و یک قدرت و شجاعتی به انسان می‌دهد.
در روایت داریم امیرالمؤمنین رد می‌شدند، دیدند عده‌ای یکجا نشستند، حضرت پرسیدند: شما که هستید؟ گفتند: «نحن المتوکلون» ما توکلمان بر خداست. آقا فرمودند: یعنی چه؟ حضرت متوجه شد اینها یک برداشت غلطی از توکل دارند. گفتند: «اذا وجدنا اکلنا» ما یک گوشه می‌نشینیم، کسی چیزی آورد می‌خوریم. نه اینکه دنبال کار و تلاش برویم. اگر هم نیاوردند صبر می‌کنیم. اینقدر ذکر می‌گوییم و خدا خدا می‌کنیم. حضرت علی فرمود: اینکه ما سراغ داریم اخلاق سگ در نزد ماست. سگی که در بیابان هست پرسه می‌زند کسی چیزی بیاندازد و بخورد و اگر نه که زوزه می‌کشد. آنها گفتند: مگر باید چطور باشیم؟ آقا فرمودند: ما اینطور هستیم. «إِذَا وَجَدْنَا بَذَلْنَا» می‌رویم دنبالش بدست می‌آوریم، وقتی بدست آوردیم اول به دیگران می‌بخشیم. نان تهیه می‌کنیم و یتیم در خانه می‌آید و به یتیم می‌دهیم.
اشاره به بحث ذبح و قربانی کردید، مشاغل زیادی درآمدشان تعطیل شده است. الآن موقع انفاق است. وقتی می‌گویی در خانه بنشین، چه بخورد؟ از کجا بیاورد بخورد؟ «وَ إِذَا فَقَدْنَا شَكَرْنَا» وقتی نداریم سپاس می‌گوییم. در روایت زیبایی پیامبر از جبرئیل پرسید: برادرم جبرئیل توکل چیست؟ جبرئیل به رسول خدا عرض کرد، مقام پیامبر از جبرئیل بالاتر است. عرض کرد توکل سه چیز است «الْعِلْمُ‏ بِأَنَ‏ الْمَخْلُوقَ لَا يَضُرُّ وَ لَا يَنْفَعُ» علم داشته باشی به اینکه مخلوق، بدانی ضرر و نفع دست مخلوق نیست. این نکته مهم است. یعنی حتی شمر هم که گلوی أباعبدالله را می‌برد باید بداند که برش را خدا از این شمشیر بگیرد، این اتفاق نخواهد افتاد. قرآن می‌فرماید: برگ درخت بدون اذن خدا نمی‌افتد. ویروس خطرناکی آمده، ولی بدانید آن کسی که اساس امور به دست اوست، خداست ولی ما گاهی خودمان زمینه برای آمدن بعضی اتفاقات را ایجاد می‌کنیم.
2- «وَ لَا يُعْطِي وَ لَا يَمْنَعُ» مخلوق نه می‌دهد و نه می‌گیرد. آن کسی که اعطا می‌کند و می‌گیرد خداست. 3- «وَ اسْتِعْمَالُ الْيَأْسِ مِنَ الْخَلْقِ» بدانیم بندگان استقلالاً هیچ کاره هستند. حتی ائمه اطهار که به آنها متوسل می‌شویم، نابینایی خدمت پیامبر آمد و گفت: دعا کنید برای من، حضرت فرمود: «اللَّهُمَّ إِنِّي أَتَوَجَّهُ إِلَيْكَ بِنَبِيِّكَ نَبِيِ‏ الرَّحْمَةِ مُحَمَّدٍ ص» در مسند احمد حنبل، جلد چهارم صفحه 138 است که پیامبر فرمود: بگو«اللَّهُمَّ إِنِّي أَتَوَجَّهُ إِلَيْكَ بِنَبِيِّكَ نَبِيِ‏ الرَّحْمَةِ مُحَمَّدٍ ص» توسل هست اما این معنای توکل هست که توکل یک رکود نیست، یک سکوت نیست. اصحاب کهف بلند شدند و گفتند و حرکت کردند. این نکته‌ای که باید توجه شود که توکل با تنبلی و توجیه و بی مبالاتی و بی احتیاطی آمیخته نیست. شاهد عرض من پنج شش آیه هست که اسمش را شرایط توکل می‌گذارم. قرآن کریم چقدر زیبا این بحث را مورد توجه قرار داده است. اسم این بخش را ضوابط و شرایط می‌گذاریم. چهارچوبی که برای توکل مهم است. بیش از هفتاد مرتبه در قرآن آمده است.
1- آدم متوکل باید در زندگی‌اش تصمیم‌گیری و مشورت باشد. بیمار شدی گوشه خانه نشستی باید نزد پزشک بروی. قصد داری کاری بکنی تصمیم بگیر و تشتُّت نداشته باشد. «وَ شاوِرْهُمْ‏ فِي‏ الْأَمْرِ» پیغمبر مشورت کن، «فَإِذا عَزَمْتَ« تصمیم هم بگیر، «فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِين‏» (آل‌عمران/159) توکل بعد از دو واژه دیگر آمد. این آیات در نبردهای صدر اسلام نازل شد. الآن تصمیم گرفتند مردم در خانه بنشینند، ارتباطات مردم باید از طریق فضای مجازی باشد. در طرح غربالگری که صورت گرفته است و بسیار خوب است. ما کشوری در حال تحریم هستیم، ما سیل زده و زلزله زده هستیم و کشوری هستیم که همین روزها سیل آمد و عده‌ای از دنیا رفتند. کشوری هستیم که دنیا ما را در فشار گذاشته است. وزیر خارجه خبیث آمریکا گفت: فشار حداکثری، با انسان نماهایی مواجه هستیم که متوجه نیستند. یکی از افراد گفته بود: جنگ را کنار بگذاریم حالا که کرونا آمده است. بی دین‌ها و فاسدهای دنیا که خدا را قبول ندارند می‌دانند شرایط فشار بر یک ملت نیست اما در این شرایط هنوز در یمن بمباران می‌شود. در این شرایط باید انتقاد کرد و خوبی را هم گفت، در این شرایط جامعه دارد اداره می‌شود. مردم و طلاب و ارتش و خیرین همه در صحنه هستند. پس توکل این است، عزم، مشورت، تدبیر و توکل!
آیه دوم که خطاب به پیامبر خداست، بگوییم: در این شرایط سخت معنای توکل این است که هرچه کافران می‌گویند، چشم بگوییم. در شرایط عادی مرگ بر آمریکا می‌گفتیم، الآن بنشینیم و بگوییم: گیر کردیم. «وَ لا تُطِعِ‏ الْكافِرِينَ‏» پیغمبر نه اطاعت از کفار کن و نه از منافقین. بگذار هرچه می‌توانند فشار بیاورند. «وَ تَوَكَّلْ عَلَى اللَّه‏» (احزاب/48) بگوییم ما شکست خوردیم و شرایط سختی است، جناب ابوسفیان ما مدتی بت‌های شما را به رسمیت می‌شناسیم. ما مواضعی داریم، خطوط قرمزی داریم، مقام معظم رهبری در روز مبعث اشاره کردند، می‌خواهید بیایید ضعف ما را ببینید! چرا؟ محترمانه کمک کنند، کمک دریافت می‌شود و باید مشارکت باشد، اما قرار باشد بگوییم: حالا که این اوضاع پیش آمده شما همه مبارزات خود را تعطیل کنید، قرآن می‌گوید: توکل بعد از «لا تطع» است.
«فَأَعْرِضْ‏ عَنْهُمْ وَ تَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ» (نساء/81) جناب ابوسفیان، جناب ابوجهل فکر نکنید در این شرایط سخت، شعب ابی طالب پیش آمد و زن و بچه ما گرسنه هستند، ما می‌گوییم: در میان بت‌های شما هُبَل را به رسمیت می‌شناسیم. موضع، موضع محکمی است. شرط سومی که برای توکل باید توجه شود این است که قرآن کریم می‌فرماید: «فاعبدُهُ و توکَّل علیه» یکی از مواردی که باید روی آن عنایت شود، «وَ إِلَيْهِ يُرْجَعُ‏ الْأَمْرُ كُلُّهُ فَاعْبُدْهُ وَ تَوَكَّلْ عَلَيْهِ» (هود/123) بندگی کنید و توکل به خدا، معنای توکل این نیست که ترک عبادت کنید. «وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ‏ عَلَى‏ اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللَّهَ بالِغُ أَمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَيْ‏ءٍ قَدْراً» (طلاق/3) یک عده در خانه نشستند و در را به روی خود بستند. ما در تقویت باورها و اعتقادات مردم کم کار کردیم. برنامه شما که بسیار عالی است، اما می‌دانید بار اخلاقی و معارفی‌ش بیش از بار اعتقادی‌اش است. یعنی ما نیامدیم آموزشی به مردم بدهیم که باورها اینقدر تقویت شود که طرف فکر کند اگر حرم بسته شد ما داریم کار منکری می‌کنیم. اگر نتوانستیم امسال کاظمین برویم کوتاهی کردیم! نه، اینها باید توجه شود که باورها و اعتقادات اگر تقویت شود... به نظرم مسلمان بی معرفت و ناآگاه خطرش از کافر بیشتر است. کربلا چه کسانی امام حسین را کشتند؟ مسلمان‌های نا آگاه کشتند. یعنی اگر ما کسی را داشته باشیم، بی دین که باری در جامعه ندارد، اما مسلمان متحجّر، جاهل، کسی که تقدس می‌دهد به جهلش، در احد طرف ایستاد گفت: هُبل، اما در نهروان گفت: «ان الحکم الا لله» قرآن بر سر نیزه کردن خطرناکتر است. ما امروز در جامعه با چنین جهلی مواجه هستیم.
قرآن کریم وقتی می‌فرماید: «سَلامٌ‏ عَلى‏ نُوحٍ‏ فِي الْعالَمِينَ» (صافات/79) نوح کجاست؟ نوح نیست و از دنیا رفته است. پس سلام به امام رضا از خانه‌ات هم اثر دارد. شما گفتید حرم شفاست! بله و جای تردید نیست اما همان امامی که می‌گوید: حرم شفاست و حجت خدایی که ما به او متوسل می‌شویم، خودش به مردم یاد می‌دهد، جقدر روایت داریم «النظافة من الایمان» ما نباید حوزه‌ها را با هم قاطی کنیم. اگر جرثقیل در مکه که سرزمین امن هست بیافتد، آدم زیرش از بین می‌رود. اگر حجاج نامی یا نیروهای یزید به آتش ببندند خانه کعبه را، دیوار کعبه هم خواهد سوخت. باید توجه کنیم که خداوند عالم را عالم اسباب و مسببات قرار داده است. به متخصص مراجعه کنیم. در اسلام افتخار داریم، در قرآن ما کلمه علم بیش از زکات است. 779 بار در قرآن کلمه علم است. ما افتخار داریم و پیرو دینی هستیم که وقتی پنج آیه بر پیغمبر نازل شد در این پنج آیه سخن از علم و قلم است. «اقْرَأْ وَ رَبُّكَ‏ الْأَكْرَمُ، الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ» (علق/3و4) اولین کسانی که بعد از این ویروس کرونا که در اوایل اسفند آشکار شد، اولین کسانی که درسشان را تعطیل کردند، دفاترشان را تعطیل کردند مراجع قم بودند. چه توصیه‌های زیبایی کردند. مقام معظم رهبری شخص اول مملکت، با چه پشتوانه قوی در پیروی از اطباء و پزشکان وارد شد. این دین ماست. لذا توجه داشته باشید دچار تفسیرهای از پیش خودمان نشویم. حرم شفاست، امام شفاست، توسل لازم است، درست است اما باید پازل کنار هم چیده شود.
چهارمین شرط اساسی توکل سخن حضرت شعیب است، حضرت شعیب در جامعه‌ای بود که کم فروشی می‌کردند، دروغ می‌گفتند و مسخره می‌کردند. بلند شد و گفت: «إِنْ أُرِيدُ إِلَّا الْإِصْلاحَ» (هود/88) من می‌خواهم اصلاح کنم. در این آیه اراده مطرح هست. «مَا اسْتَطَعْتُ» هرچه بتوانم. پس توان مطرح هست. «وَ ما تَوْفِيقِي إِلَّا بِاللَّهِ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَ إِلَيْهِ أُنِيبُ» توکل بعد از اراده و اصلاح آمد. شما خودت را قرنطینه کن، دارویت را بخور. احتیاط بکن، اصلاح نفس هم یک اصلاح است.
«إِنَّهُ لَيْسَ‏ لَهُ‏ سُلْطانٌ‏ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَلى‏ رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ» (نحل/99) مردم شیطان هیچ تسلطی بر شما ندارد. به دو شرط، ایمان و توکل، می‌خواهم آثار توکل را هم بگویم. اگر توکل بر خدا کردیم، یکی از آثارش این است که سبب‌ها برای ما فراهم می‌شود، اگر کسی توکل به خدا کرد با تلاش زمینه برایش فراهم می‌شود. خیلی‌ها دنبال معجزه هستند اما شما قرنطینه شو، بهداشت را رعایت کن و توکل به خدا کن. توکل به خدا کردی، خدا هم کمک می‌کند این بیماری سراغ شما نیاید. یکی از آثار توکل این است که سبب فراهم شود.
خدا رحمت کند مرحوم آقای فلسفی را، می‌فرمود: بچه شما در خانه مریض است. ماشین نداری، وسیله نداری، شب در خانه نشستی، بلند می‌شوی و نمی‌دانی چه کنی، یکوقت می‌بینی زنگ خانه‌ات را می‌زنند. برادرت می‌آید و می‌گوید: امشب به دلم افتاد یک سری به شما بزنم. می‌گویی: خدا پدرت را بیامرزد، بچه‌ام در تب می‌سوزد. در ماشین می‌گذاری و دکتر می‌بری. این رساندن برادر می‌شود سبب، خدا به دل او انداخت بیاید. پس اگر توکل به خدا صورت گرفت خداوند سبب سازی می‌کند. پیغمبر خدا در احد یک مرتبه دچار بحران شدند، عده‌ای شهید و مجروح، مسلمان‌ها گفتند: «قالُوا حَسْبُنَا اللَّهُ‏ وَ نِعْمَ الْوَكِيل‏» (آل‌عمران/173) یک مرتبه کسی گفت: در کوه برویم. همه رفتند به کوه و گفتند: همینجا شعار بدهیم، شروع کردند شعار دادند. دشمن دید اگر بالا بیایند گیر می‌افتد، روحیه دشمن ضعیف شده بود. ابوسفیان گفت: برگردید. این سبب سازی است. در جنگ‌های صدر اسلام مسلمانان در فتح قلعه‌ای گیر کردند، هیچ راه نفوذی پیدا نشد. یک روز فرمانده همه را جمع کرد، دعا کنید. ما تلاشمان را کردیم. چندین نیروی اطلاعاتی فرستادیم، شناسایی کنیم پیدا نکردیم. توکل کردند و دعا کردند. دیدند سگی از آنجا عبور می‌کند دیدند این سگ از جایی آمده است. فرمانده گفت: این را دنبال کنید. دیدند پشت قلعه یک نقبی است این از اینجا وارد و خارج شده، در را باز کردند و این سبب سازی است.
بعضی افراد این روزها دچار یأس و نا امیدی می‌شوند. توکل به خدا کنید و وظیفه‌تان را انجام بدهید. این روزها می‌گذرد، بدانیم که به شدت ناتوان هستیم. بدانیم جهان احساس عجز می‌کند. کسی گفت: خوب شد عده‌ای به خود آمدند و اهل نماز شدند. گفتم: موقت باشد فایده ندارد. قرآن می‌گوید: وقت خطر یک عده سوار کشتی می‌شوند و وقتی خلاص شدند «فَإِذا رَكِبُوا فِي‏ الْفُلْكِ‏ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ» (عنکبوت/65) در زندگی ما تغییر و تحول ایجاد شود. پزشک و روحانی و عالم و جوان و فقیر و غنی را می‌برد. با خدا باشیم و توکل به خدا کنیم. با خدا حرف بزنید، آرامش پیدا می‌کنید. قرآن بخوانید، نماز اول وقت بخوانید.
اگر شما یک پولی داشته باشید قرار شود در دو شهر یا کشور بروید، همه را در کشور اول هزینه نمی‌کنید. بخشی را برای آنجا نگه می‌دارید. مشکل ما این است که همه چیز در این دنیاست و معاد را جدی نمی‌گیریم. ما یک دنیایی داریم و یک آخرتی، قرآن می‌فرماید: «وَ الْآخِرَةُ خَيْرٌ وَ أَبْقى‏» (اعلی/17) آن بهتر و ماندگار است. بعضی روز قیامت حسرت می‌خورند و می‌گویند: همه چشم و گوش بدن را در دنیا هزینه کردیم و اینجا چیزی نداریم. پس توکل 1- سبب می‌سازد. 2- شجاعت می‌آورد. روایت می‌گوید: «مَنْ أَرَادَ أَنْ يَكُونَ‏ أَقْوَى‏ النَّاسِ فَلْيَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ» هرکس می‌خواهد قوی باشد، توکلش به خدا باشد. مثل حضرت زینب مقابل دشمن می‌ایستی و می‌گویی: «ما رأیت الا جمیلا» یک جا أبا عبدالله اظهار عجز کرد؟ نه، این شجاعت از توکل می‌آید. اثر سوم توکل، «أصل‏ قوة القلب التوكل علي الله»‏ (غرر الحكم، ص 197) اصل محکم بودن قلب از توکل بر خداست.
امیرالمؤمنین در نهج‌البلاغه می‌فرماید: مبغوض‌ترین افراد نزد خدا کیست؟ از پیامبر اکرم سؤال شد: چه عملی خیلی بالاست؟ فرمود: توکل به خدا. از امام رضا پرسیدند: توکل یعنی چه؟ فرمود: «أن لا تخاف مع الله أحداً» وقتی خدا را داری از هیچکس نترس. امیرالمؤمنین فرمود: می‌دانید مبغوض‌ترین بندگان نزد خدا کیست؟ «إِنَّ مِنْ أَبْغَضِ‏ الرِّجَالِ‏ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى لَعَبْداً وَكَلَهُ اللَّهُ إِلَى نَفْسِه‏» بنده‌ای است که خدا به خودش واگذار می‌کند. اینکه پیغمبر اکرم در دل شب اشک می‌ریخت «اللهم لا تکلنی الی نفسی طرفة عین ابداً» خدایا ما را به خودمان وا نگذار. خیلی مواظب باشید این امتحان است. به خودمان واگذار نشویم. آن کسی که در شبکه ماهواره‌ای موج سواری می‌کند و باورهای مردم را نشانه گرفته، بداند روز بد برای آنها هم هست. شما یک موج پیدا کردی که حمله کنی به ائمه و توسل، عقده‌های درونی و حرف‌هایی که از حلقوم وهابیت بیرون می‌آید، می‌خواهند کلمات مرده محمد بن عبدالوهاب را زنده کنند و بگویند: امام رضا کو؟ ما اعتقادمان به امام رضا و اهل‌بیت است و همه را وجیهاً عندالله می‌دانیم، انشاءالله حرم‌ها و مساجد هم باز خواهد شد. حفظ جان مردم بر همه امور مقدم است.
شریعتی: بهترین‌ها را برای شما آرزو می‌کنم. «والحمدلله رب العالمین و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین»
«وَ إِذا بَلَغَ‏ الْأَطْفالُ مِنْكُمُ الْحُلُمَ فَلْيَسْتَأْذِنُوا كَمَا اسْتَأْذَنَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آياتِهِ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ «59» وَ الْقَواعِدُ مِنَ النِّساءِ اللَّاتِي لا يَرْجُونَ نِكاحاً فَلَيْسَ عَلَيْهِنَّ جُناحٌ أَنْ يَضَعْنَ ثِيابَهُنَّ غَيْرَ مُتَبَرِّجاتٍ بِزِينَةٍ وَ أَنْ يَسْتَعْفِفْنَ خَيْرٌ لَهُنَّ وَ اللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ «60» لَيْسَ عَلَى الْأَعْمى‏ حَرَجٌ وَ لا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَ لا عَلَى الْمَرِيضِ حَرَجٌ وَ لا عَلى‏ أَنْفُسِكُمْ أَنْ تَأْكُلُوا مِنْ بُيُوتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ آبائِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أُمَّهاتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ إِخْوانِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَخَواتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَعْمامِكُمْ أَوْ بُيُوتِ عَمَّاتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَخْوالِكُمْ أَوْ بُيُوتِ خالاتِكُمْ أَوْ ما مَلَكْتُمْ مَفاتِحَهُ أَوْ صَدِيقِكُمْ لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ أَنْ تَأْكُلُوا جَمِيعاً أَوْ أَشْتاتاً فَإِذا دَخَلْتُمْ بُيُوتاً فَسَلِّمُوا عَلى‏ أَنْفُسِكُمْ تَحِيَّةً مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُبارَكَةً طَيِّبَةً كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآياتِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ»
ترجمه آیات: و هر گاه كودكان شما به حد بلوغ رسيدند، پس بايد همانند كسانى كه قبلًا بالغ شده‏اند، (در همه وقت) اجازه (ورود) بگيرند. خداوند اين گونه آيات خود را براى شما بيان مى‏كند و خداوند دانا و حكيم است. و بر زنان وانشسته‏اى كه اميدى به ازدواج ندارند، باكى نيست كه پوشش خود را زمين گذارند، به شرطى كه زينت خود را آشكار نكنند. و عفّت ورزيدن براى آنان بهتر است و خداوند شنوا و آگاه است. بر نابينا و لنگ و بيمار و بر خودتان ايرادى نيست كه بخوريد از خانه‏هاى خود يا خانه‏هاى پدرانتان يا خانه‏هاى مادرانتان يا خانه‏هاى برادرانتان يا خانه‏هاى خواهرانتان يا خانه‏هاى عموهايتان يا خانه‏هاى عمه‏هايتان يا خانه‏هاى دايى‏هايتان يا خانه‏هاى خاله‏هايتان يا خانه‏هايى كه كليدهايش را در اختيار داريد، يا خانه‏هاى دوستانتان. بر شما باكى نيست كه دسته جمعى بخوريد يا پراكنده (و تنها)، و چون وارد خانه‏اى شديد، پس بر يكديگر سلام كنيد، كه تحيّتى است الهى و مبارك و پسنديده. خداوند آيات خود را اين چنين براى شما بيان مى‏كند، شايد كه بينديشيد.