main logo of samtekhoda

99-01-04-حجت الاسلام والمسلمين حسینی قمی – سیری در نهج‌البلاغه، شرح خطبه 86


برنامه سمت خدا
موضوع برنامه: سیری در نهج‌البلاغه، شرح خطبه 86
كارشناس: حجت الاسلام والمسلمين حسینی قمی
تاريخ پخش: 04- 01- 99

شریعتی: بسم الله الرحمن الرحیم، اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم.
مقصد از عید تماشاست به دیدن برسیم *** مثل یک سیب الهی به رسیدن برسیم
مثل نوروز دمادم نفسی تازه کنیم *** دم به دم دل بدهیم و به دمیدن برسیم
خانقاهی است در این باغ و در این جامه دران *** کاش یک شب به تب جامه دریدن برسیم
روز و شب این همه گفتیم و نگفتند چه گفت *** کاش در غار حرایش به شنیدن برسیم
عرفات است جهان، مشعر الغوث کجاست *** شاید امشب به منای طلبیدن برسیم
هرچه گفتند و شنیدیم ز فردوس بس است *** بار الها نظری تا به چشیدن برسیم

سلام می‌کنم خدمت شما بینندگان خوب و نازنین‌مان، بهار شما مبارک باشد. حاج آقای حسینی قمی سلام علیکم، خیلی خوش آمدید.    
حاج آقای حسینی قمی: سلام علیکم و رحمة الله، عرض سلام و ارادت خالصانه خدمت همه بینندگان عزیز دارم. سال نو را تبریک می‌گویم. انشاءالله سالی همراه با سلامت و سعادت و پیروزی و گذشت از غم‌ها باشد.
شریعتی: بحث امروز شما را خواهیم شنید.
حاج آقای حسینی قمی: روزهای اول سال باز مهمان سفره امیرالمؤمنین(ع) هستیم. خطبه 86 حضرت هست، ابن ابی الحدید بیانی ذیل این خطبه دارد که خیلی زیباست. حدود هشتصد سال پیش زندگی می‌کرد «و اعلم أن التوحيد و العدل و المباحث الشريفة الإلهية ما عرفت‏ إلا من كلام هذا الرجل» موضوع توحید و عدالت و معارف الهی جز از کلام امیرالمؤمنین(ع) از کسی دیگر چیزی یاد نگرفتیم. «و أن كلام غيره من أكابر الصحابة» کلام دیگران از بزرگان صحابه‌ی پیامبر «لم يتضمن شيئا من ذلك أصلا» هیچکدام یک کلمه در مورد معارف الهی در این حد ندارد. «و لا كانوا يتصورونه» بقیه درکشان به این معارف الهی نمی‌رسد. «و لو تصوروه لذكروه» اگر عقلشان می‌رسید، می‌گفتند. در تاریخ و کتاب‌ها بگردید، «و هذه الفضيلة عندي أعظم فضائله ع‏» بالاترین فضیلت امیرالمؤمنین بیان فضایل الهی است.  به تعبیر ابن ابی الحدید معجزه امیرالمؤمنین بالاترین فضیلت حضرت و معارف الهی است.
خطبه 86؛ «قَدْ عَلِمَ‏ السَّرَائِرَ وَ خَبَرَ الضَّمَائِرَ لَهُ الْإِحَاطَةُ بِكُلِّ شَيْ‏ءٍ وَ الْغَلَبَةُ لِكُلِّ شَيْ‏ءٍ وَ الْقُوَّةُ عَلَى كُلِّ شَيْ‏ء فَلْيَعْمَلِ الْعَامِلُ ظمِنْكُمْ فِي أَيَّامِ مَهَلِهِ قَبْلَ إِرْهَاقِ أَجَلِهِ‏ وَ فِي فَرَاغِهِ قَبْلَ أَوَانِ شُغُلِهِ وَ فِي مُتَنَفَّسِهِ قَبْلَ أَنْ يُؤْخَذَ بِكَظَمِهِ» امیرالمؤمنین می‌فرماید: بدانید خدا از باطن شما خبر دارد. یکی از کارهای ما انسان‌ها نقش بازی کردن است، نقاب بزنیم، اما باطن ما چیز دیگر است. خدا از باطن ما خبر دارد. خدا به همه چیز احاطه دارد. به همه چیز غلبه دارد. خدا به همه چیز تواناست. در سوره مائده آیه 64 هست که یکی از حرف‌هایی که یهودی‌ها می‌زدند، می‌گفتند: خداوند عالم را خلق کرد و کنار رفت. اداره عالم با خدا نیست. «وَ قالَتِ‏ الْيَهُودُ يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ» دست خدا بسته است. «غُلَّتْ أَيْدِيهِمْ وَ لُعِنُوا بِما قالُوا بَلْ يَداهُ مَبْسُوطَتانِ يُنْفِقُ كَيْفَ يَشاءُ» نگویید دست خدا بسته است. خدا به همه چیز احاطه دارد. خدا به همه چیز قدرت دارد. آزمون است، ابتلاء است، مردم را امتحان می‌کند. گاهی عقوبت می‌کند و گاهی امتحان می‌کند، لذا حضرت می‌فرماید: خدا به همه چیز احاطه دارد. پس خدا از باطن ما خبر دارد و دست خدا باز است.
«فَلْيَعْمَلِ الْعَامِلُ ظمِنْكُمْ» الآن وقت عمل است. در حالات حضرت هست که لحظات آخر زندگی قبل از شهادت، اگر از ما بپرسند: آخرین آیه‌ای که امیرالمؤمنین خواندند و به شهادت رسیدند چه آیه‌ای بود؟ آیه 61 سوره صافات، آخرین آیه‌ای که امیرالمؤمنین در بستر شهادت خواندند و بعد از آن کلامی نداشتند، «لِمِثْلِ‏ هذا فَلْيَعْمَلِ الْعامِلُونَ» (صافات/61) حضرت در بستر شهادت به افراد خود نگاهی کردند و فرمود: تا دیروز همراه شما بودم و الآن در بستر مرگ هستم. کسی از مرگ فرار نمی‌کند. رسول خدا فرمود: یک طوری برای دنیایت کار کن که گویی عمر جاودانه داری. امیدوار باش و مهیا باش، با نشاط باش ولی از آن طرف طوری باش که شاید فردا از دنیا رفتی.
هیچکسی به اندازه امیرالمؤمنین در مدینه کار عمرانی و کشاورزی نکرد. روز عمل است، تا فرصت دارید، «فِي أَيَّامِ مَهَلِهِ قَبْلَ إِرْهَاقِ أَجَلِه» تا مهلت داری و مرگ نرسیده، «وَ فِي فَرَاغِهِ قَبْلَ أَوَانِ شُغُلِهِ» تا فرصت داری و گرفتار نشدی. سالمندان را ببینید با چه زحمتی وضو می‌گیرند و نماز می‌خوانند، تا فرصت داری و توان داری، من می‌توانستم از یک گرفتار دستگیری کنم، چرا نکردم؟ «وَ فِي مُتَنَفَّسِهِ قَبْلَ أَنْ يُؤْخَذَ بِكَظَمِهِ» تا نفس داری و فرصت داری، قبل از اینکه گلوگاه تو را بگیرند، در دیوان امیرالمؤمنین شعری منسوب به حضرت هست بسیار زیباست. حضرت می‌فرماید: «رَأَيْتُ الدَّهْرَ مُخْتَلِفاً يَدُور فلا حزنٌ یدومُ و لا سُرور» روزگار مختلف است و هر روز یک چرخش و نقشی دارد. نه غمش جاودانه است نه سرورش. این غم‌ها برطرف می‌شود، ولی سرورش هم جاودانه نیست. نه به شادی دنیا می‌شود اعتماد کرد، نه غمش جاودانه است. «و قد بَنَت الملوکُ به قصورا فما بقی الملوک و لا القصور» پادشاه‌ها آمدند کاخ‌هایی ساختند و ظلم کردند و خونریزی کردند ولی نه کاخی ماند و نه پادشاهی.
«وَ لْيُمَهِّدْ لِنَفْسِهِ وَ قَدَمِهِ» برای خودش آماده باشد. حدیثی از حضرت هست که فرمودند بسیار زیباست. یکوقتی امیرالمؤمنین در جمع اصحاب فرمود: در عمرم به احدی خوبی نکردم. اصحاب گفتند: شما چرا؟ فرمود: به خودم خوبی کردم. حضرت می‌فرماید: «وَ لْيُمَهِّدْ لِنَفْسِهِ» برای خودت، «وَ قَدَمِهِ» آینده‌ات، «وَ لْيَتَزَوَّدْ مِنْ دَارِ ظَعْنِهِ لِدَارِ إِقَامَتِهِ» برای این روز، دنیایی که دار کوچ است.
عمرت چو دو صد بود چو سیصد چو هزار *** زین کهنه سرا برون برندت ناچار
گر پادشهی یا که گدای بازار *** این هردو به یک نرخ بود آخر کار
پادشاه همان کفنی را دارد که گدا دارد. فراز بسیار کوتاهی از این خطبه را خواندم. یکی از راه‌های زاد و توشه که الآن می‌توانیم بگیریم، این روزها کتاب‌های مرحوم آیت الله حق شناس و آیت الله احمدی میانجی را مطالعه می‌کردم، این روزها فرصت خوبی برای مطالعه کتاب است. مرحوم حق شناس (ره) نوشتند کسی به آیت الله العظمی بروجردی گفت: یک ذکری یاد ما بدهید. فرمود: ذکر مؤمن دو چیز است،1- نماز اول وقت، 2- نماز شب. در روایت داریم اگر کسی نمازش را اول وقت بخواند لحظه جان دادن ملک الموت شهادتین را تلقین می‌کنند. در کافی شریف هست که  رسول خدا فرمود: من هر روز پنج بار موقع نماز در خانه‌ها می‌آیم. رسول خدا فرمود: برای چه در خانه‌ها سر می‌زند؟ اگر اول وقت نماز می‌خواند، اگر نگران جان دادن و مرگ و سکرات مرگ و با ایمان از دنیا رفتن هستید، نماز اول وقت بخوانید. مرحوم آیت الله العظمی بروجردی فرمود: ذکر مؤمن یکی نماز اول وقت و نماز شب است.  نمازمان را اول وقت بخوانیم و از ملک الموت سند بگیریم که شهادتین را به ما تلقین کند.
در این اوضاع کرونا دو نگرانی هست، یک نگرانی در مورد کسانی است که حقوق ثابت ندارند، متضرر شدند، کارگرهای ساختمانی که گاهی من از صبح که می‌روم تا یک ساعت به غروب در مراکزی از شهر که تجمع اینهاست، اینها را می‌بینم که منتظر هستند. بندگان خدا منتظر هستند و امید دارند. چهارصد هزار ما راننده اینترنتی داریم. کاسب‌های جزء که کسبشان تعطیل شده و دست فروشانی که کاسبی نکردند. کسانی که مستأجر بودند، مغازه‌دار بودند و اجازه مغازه می‌دهند. روایتی دیدم که بسیار عجیب است. امیرالمؤمنین(ع) فرمودند و این حدیث در کتاب در جامع الاخبار است. حضرت می‌فرماید: خداوند فرمود: «وَ الْفُقَرَاءُ عِيَالِي وَ الْأَغْنِيَاءُ وُكَلَائِي‏» فقرا جزء عیالات من هستند. اغنیاء وکلای من هستند که به این عیالات من رسیدگی می‌کنند. یعنی کسی که دستش به دهانش می‌رسد و ثروتی دارد. وکیل خداست.
فرض کنید شما بنده را وکیل کردید در کارهای مالی، به من می‌گویید: به فلانی اینقدر پول بده. بگویم: نمی‌دهم. به شما چه ربطی دارد؟ تو وکیل من هستی و هرچه می‌گویم باید گوش کنی. امیرالمؤمنین فرمود: کسانی که فقیر هستند عیال من هستند. ای وکلای من به عیال‌های من برسید. اینهایی که دستشان می‌رسد به حق این روزهای عزیز، به حق سیدالشهداء اگر دستتان می‌رسد، تا نفس داری کاری بکن. جدا شدن از مال سخت است ولی تحمل کن. مرحوم آقای حق شناس از مرحوم حجت قصه‌ای را نقل کردند خیلی جالب است. یکوقتی به مرحوم حجت     مراجعه کردند و گفتند: برویم نماز باران بخوانید. ایشان فرمود: هروقت حقوق واجبتان را پرداخت کردید بیایید سراغ من برای شما نماز باران بخوانم. نماز باران یعنی رحمت خدا، اگر ما انتظار باران رحمت خدا را داریم به دیگری رحم کنیم. اول خمس و زکات و واجبات را بدهیم، بعد طلب کنیم.
مدیر کل راه آهن گفته بود: هشتاد میلیارد تومان پول کنسلی قطار پرداخت کردیم. سیصد هزار سفر کنسل شد. در نوروز سفر می‌رفتیم، دویست هزار سفر هوایی لغو شد. الآن خواهش می‌کنم ده درصد از هزینه‌هایی که نتوانستیم برای سفر کنیم به داد فقرا برسیم. ثانیاً مراجع تقلید اجازه دادند از سهم امام(ع) یک بخشی را برای نیازمندان هزینه کنیم که برای بیماری کرونا نیاز پیدا کردند. عزیزان با دفاتر مراجع تماس بگیرند و مقداری از سهم امام(ع) را بدهیم به کسانی که می‌شناسیم. کارگر روز مردی که کارش تعطیل است. مستأجر داری، اگر دلت می‌آید از مال خودت جدا کن اگر دلت نمی‌آید به مرجعت زنگ بزن و اگر نیازمند است از سهم امام به او بده. به برادر، خواهر، همسایه، برادر زاده می‌دانی مشکلی دارد، اینترنتی کمک کن. نگرانی دیگری که دارم کسانی است که در این حوادث از دست رفتند. این عزیزان مرگ غریبانه‌ای داشتند و خاکسپاری غریبانه‌ای داشتند. بازماندگان این عزیزان خیلی غریبانه عزاداری می‌کنند. نه تنها نمی‌توانند جایی بروند، کسی هم نمی‌تواند به دیدن اینها بیاید. یادمان نرود در تسلیت به اینها زنگ بزنیم و هر روز تماس تصویری و صوتی بگیریم. کسی می‌گفت: من هر شب نماز لیلة الدفن می‌خوانم به نیت هرکسی امروز خاکسپاری شده است. رکعت اول بعد از حمد آیت الکرسی و رکعت دوم بعد از حمد، ده مرتبه «انا انزلنا» بخوانیم. در حالات مرحوم ملا حسین قلی همدانی هست که می‌گویند: سیصد شاگرد مثل آقای بهجت و دیگران را تربیت کرده است. می‌فرمود: هر شب یک نماز لیلة الدفن می‌خواندم به نیت هر مؤمنی که آن روز از دنیا رفته است. از خیرات به رفتگان غفلت نکنیم و از بازماندگان آنها غافل نشویم. رعایت مسائل بهداشتی واجب است. 25 رجب سالروز شهادت آقا موسی بن جعفر، ما قم بودیم. دفتر یک مرجع تقلید باز نبود. همه تعطیل بودند.
خدا را قسم می‌دهیم به حق محمد و آل محمد همه بیماران را لباس عافیت بپوشاند.
شریعتی: «خاب الوافدون علی غیرک» هرکسی بر غیر تو وارد شد نا امید شد.
«والحمدلله رب العالمین و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین»