main logo of samtekhoda

98-08-21-حجت الاسلام والمسلمین حسینی قمی-سیری درنهج البلاغه امیرالمومنین علی علیه السلام(خطبه141)


برنامه سمت خدا
موضوع برنامه: سیری در نهج‌البلاغه امیرالمؤمنین علی(ع)، خطبه 141
كارشناس: حجت الاسلام والمسلمین حسینی قمی
تاريخ پخش: 21- 08-98
شریعتی:
بسم الله الرحمن الرحیم، اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم.
السلام علیک یا رسول الله...
بر چهره‌ی تو نقش تبسم همیشگی *** در چشم‌های تو غم مردم همیشگی
دریایی و نمایش آرامشی ولی *** در پهنه‌ی دل تو تلاطم همیشگی
در وسعتی که عطر سکوت تو می‌وزد *** بارانی از ترانه و ترنم همیشگی
با حکمت ظریف تو ما بین عقل و عشق *** سازش همیشگی و تفاهم همیشگی
خورشید جاودانه‌ی اشراق روی توست *** سرچشمه‌ی مکارم الاخلاق خوی توست
«صلی الله علیک یا رسول الله» سلام می‌کنم به همه دوستان عزیزم، بیننده‌های خوب و گرانقدرمان، به سمت خدای امروز خیلی خوش آمدید. انشاءالله هرجا هستید خداوند متعال پشت و پناه شما باشد. حاج آقای حسینی قمی سلام علیکم و رحمة الله، خیلی خوش آمدید. ایام مبارک باشد.
حاج آقای حسینی قمی: سلام علیکم و رحمة الله، عرض سلام و ارادت خالصانه خدمت همه بینندگان عزیز دارم. ایام خجسته و مبارکی است، در آستانه‌ی ولادت حضرت خاتم الانبیا و امام صادق (ع)، انشاءالله از برپایی مراسم جشن و شادی باشکوه و شرکت در این مراسم غفلت نکنیم. درست است به روز جمعه افتاده است ولی از تشکیل و شرکت در مراسم غفلت نکنیم.
شریعتی: امروز هم مهمان نهج‌البلاغه شریف هستیم و در مورد رد مظالم هم صحبت خواهیم کرد.
حاج آقای حسینی قمی: انشاءالله به موضوع رد مظالم می‌پردازیم و پیام‌های فراوانی بود که این سؤالات را دسته بندی کردم و پاسخ خواهم داد. یک مقدمه‌ای از نهج‌البلاغه حضرت از خطبه 141 می‌خوانم. مرحوم آیت الله بهجت می‌فرمودند: شما وقتی نهج‌البلاغه می‌خوانید دیگر مردم پای منبر شما نیستند و پای منبر امیرالمؤمنین نشستند، حیف است ما از این منبر فاصله بگیریم. «فَمَنْ آتَاهُ‏ اللَّهُ‏ مَالًا» هرکس خدا به او ثروت و پولی داده وظیفه دارد در این پنج مسیر هزینه کند. یکوقتی گفتم که یکجایی رفته بودیم دیدیم خانه و زندگی طرف خیلی عالی است، لوستر خانه چهل چراغ بود، گفتم: این لوستر چند؟ گفت: حاج خانم چند؟ حاج خانم گفت: چهارصد میلیون! گفتم: یک بیمار سرطانی هست کمک نیاز دارد. گفت: به من می‌گویی، به کسانی بگو که دستشان به دهانشان می‌رسد. زندگی ما معمولی است. حضرت می‌فرماید: هرکس خدا به او ثروتی داده 1- «فَلْيَصِلْ بِهِ الْقَرَابَةَ» به خویشاوندانش رسیدگی کند.
بارها عرض کردیم اگر ما حواسمان به خویشاوندانمان بود، نباید اینقدر گرفتار در جامعه باشد. فرمود: برای رسیدن به پدر و مادر، ولو دو سال باید راه بروی، برو. یک سال راه برو برای اینکه به خویشاوندان و ارحامت برسی. من یکوقت به مراکزی که بزرگسالان را نگهداری می‌کردند، رفتم. از مدیر مرکز پرسیدم، ایشان می‌گفت: طرف پدر و مادرش را در خانه بزرگسالان گذاشته، می‌گوییم: یک زنگی به این پدر و مادر بزنید، حالشان خوب شود، صبح اول وقت یک صحبتی با پدر و مادرتان بکنید تا روحیه‌شان خوب شود، بچه می‌گوید: چرا مزاحم من می‌شوید؟ من هزار تا کار دارم. بارها گفتیم صله رحم یعنی یک کاری برای کسی بکن. اگر توانایی داری گرفتاری‌اش را برطرف کن.
2- «وَ لْيُحْسِنْ مِنْهُ الضِّيَافَةَ» مهمانی بکند، مهمانی هم می‌توانند ارحام و خویشاوندان باشند، هم فقرا باشند و هم اغنیاء باشند. 3- «وَ لْيَفُكَّ بِهِ الْأَسِيرَ وَ الْعَانِيَ» اسیری را آزاد کند. اسیر غم، کسی که در رنج و گرفتاری است. کسی را از غم و غصه عالم نجات بدهد. 4- «وَ لْيُعْطِ مِنْهُ الْفَقِيرَ وَ الْغَارِمَ» به فقرا برسد، به غارمین و بدهکار برسد. 5- «وَ لْيَصْبِرْ نَفْسَهُ عَلَى الْحُقُوقِ وَ النَّوَائِبِ» حقوق واجب مالی را بپردازد. اینقدر تعلقش سنگین نباشد که حاضر نباشد خمس و زکات مالش را بدهد. کفارات و رد مظالم بدهد. جدا شدن از مال خیلی مشکل است، مشهد حرم امام رضا منبر بودم، حدیثی در مورد بخل خواندم، گفتم: دادن مال سخت‌ترین آزمون است. آقایی گفت: راست می‌گویید، از مال گذشتن حتی از جان گذشتن سخت‌تر است. گفت: هشت سال دوران دفاع مقدس خط مقدم جبهه بودم و جانم در طبق اخلاص بود. الآن سی سال از جنگ گذاشته و وضع مالی خوبی دارم ولی از مالم حاضر نیستم بگذرم. لذا حضرت می‌فرماید: حقوقی که واجب است بپردازد، در بحث واجبات و خمس و زکات، زکات که اجازه مجتهد ندارد، چند درصد جامعه ما زکات مال می‌دهند. الآن عده‌ای از مراجع می‌گویند: اگر مالی از شما اضافه آمد، بعد از یکسال، سی‌ام آبان شروع به کاری و درآمد کردی تا سی آبان سال بعد هرچه خواستی در حد شأن خودت خرج کن، مسافرت برو، جهیزیه بده، سیسمونی بده، سی آبان سال آینده اگر اضافه نیامد که هیچ، اگر کم آوردی باید به شما کمک کنند. اگر اضافه آمد هشتاد درصد از اضافه برای خودت و بیست درصدش را خمس بده. اگر همین پول پاقی ماند دیگر به آن خمس تعلق نمی‌گیرد مگر اینکه دوباره اضافه شود. هشتاد درصد برای خودت و بیست درصد را، نصفش را به سادات فقیر و نصفش را خرج دین یا سهم امام بده. برای اینکه بدانیم ما الآن تعلق‌مان به مال دنیا زیاد است یا وسوسه است که به چه کسی بدهیم؟ کجا خرج می‌کنند، عده‌ای از مراجع مثل آیت الله العظمی صافی گلپایگانی، آیت الله سیستانی، مرحوم آیت الله العظمی خویی، مرحوم آیت الله العظمی تبریزی، می‌فرماید: سهم سادات را خودت بده. سهم امام هم شک داری، برو پیش مرجع تقلید و بگو: شما به من معرفی کنید، کجا می‌خواهید هزینه کنید؟ اینطور نیست که سهم امام زمان(ع) فقط خرج حوزه‌ها شود. تمام بیمارستان‌ها و جهیزیه‌ها، کمک به زلزله زده‌ها از سهم امام زمان هست. باید یقین کنیم که اگر دادی خدا برکاتش را اضافه می‌کند. اینها ایمان و باور نیاز دارد. «ابْتِغَاءَ الثَّوَابِ فَإِنَّ فَوْزاً بِهَذِهِ الْخِصَالِ» اگر کسی این پنج مسیر را رفت، صله ارحام، مهمانی مؤمنین، نجات گرفتارها و بیچاره‌ها، دادن به فقیر و بدهکارها، حقوق شرعی را اگر انجام داد، «شَرَفُ مَكَارِمِ الدُّنْيَا وَ دَرْكُ فَضَائِلِ الآْخِرَةِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ» تمام مکارم دنیا و فضایل آخرت را با هم بدست آورده است.
سلمان یک شخصیت استثنایی است که اگر کل هفته هم در مورد ایشان صحبت کنیم باز هم حقی که ایشان بر گردن ما دارند را ادا نمی‌کنیم. یک کتابی به نام «سلمان فارسی» برای مرحوم علامه سید جعفر مرتضی(ره) است که ایشان سی سال پیش نوشتند. ایشان در مورد سلمان فارسی چه نوشتند. مردم بدانند که چه شخصیت بزرگی است. ایشان 250 کتاب نوشته است که چاپ شده است. از روی این کتاب‌ها بنویسیم دست ما می‌افتد. 250 کتاب با تحقیق نوشته است. 35 جلد سیره‌ی پیامبر و 54 جلد سیره علوی و 12 جلد سیره امام حسن و 24 جلد سیره امام رضا را نوشتند. سیره امام رضا دارند، سیره امام صادق دارد، سیره امام جواد دارد. فقط 130 جلد ایشان سیره ائمه را نوشته است. ما واقعاً مدیون این عالمان بزرگ هستیم. در جنگ 33 روزه صهیونیست‌ها به لبنان تمام آثار ایشان از بین رفت. خانه ایشان را شناسایی کرده بودند و هرجا می‌رفتند، ایشان را با موشک می‌زدند. تمام آثارش را از بین بردند. همه را از نو شروع کرد. وقتی به ایشان گفته بودند: خیلی ناراحت هستید که آثار شما از بین رفته است. ایشان فرمود: بله ولی با شادی و شادکامی پیروزی مقاومت ناراحتی من برطرف شد.
یک کسی به خانه سلمان فارسی آمد و دید چیزی در خانه او نیست. تعجب کرد و گفت: «ما فی بیتک الا ما اری» واقعاً در خانه‌ات همین است؟ زندگی‌ات اینقدر ساده است؟ سلمان گفت: لوازم داشتیم ولی بناست به منزل دیگری منتقل شویم به آنجا فرستادیم. این فکر کرد سلمان قصد اسباب کشی دارد، گفت: کجا؟ سلمان گفت: منزلی که گردنه‌های سختی در پیش دارد. آنجا اسباب کشی کردیم. یک روایت دیگر هم ایشان از امام صادق نقل کردند، گفتند: چقدر سلمان سلمان می‌گویید؟ فرمود: اولاً نگویید سلمان فارسی، سلمان محمدی! امام صادق فرمود: بخاطر سه ویژگی اوست که دائم سلمان سلمان می‌کنم، 1- میل امیرالمؤمنین را بر میل خود مقدم می‌داشت و جزء اصحاب خاصی است که از امیرالمؤمنین فاصله نگرفتند آن روزی که همه امیرالمؤمنین را تنها گذاشتند. 2- سلمان فقرا را دوست داشت. 3- به علم و عالم علاقه داشت. امام صادق یکی از دلایلی که به سلمان علاقه داشتند و زیاد نام سلمان را می‌بردند، حبّ او به فقرا بود.
درست است ما وظایفی داریم و باید صدقه مستحبی بدهم، بیاییم رد مظالمی که تقریباً می‌شود گفت: امکان ندارد کسی مظالم بر گردنش نباشد. بالآخره ما در بچگی مال کسی را از بین بردیم، کرایه نداده باشیم. پولی کم داده باشیم. این فرصت ماه ربیع را از مراجع تقلید اجازه گرفتیم که تا پانصد هزار تومان تا پایان ماه ربیع را رد مظالم بدهند. سؤالاتی که برای مردم پیش آمده را پاسخ بدهم.
سؤال اول؛ گفتند: اینقدر به پرداخت رد مظالم اصرار دارید، واجب فوری است؟ بله واجب فوری است و قابل تأخیر نیست. اگر کسی بر گردنش هست و فکر می‌کند بدهی دارد، خودش و وارثش را نمی‌شناسد، واجب فوری است. مثل توبه، رد مظالم واجب فوری است. همین الآن باید پرداخت نه بعد از برنامه.
سؤال دوم؛ پرسیدند آیا به ارحام می‌شود پرداخت کرد؟ بله حتماً به ارحام بدهید. ارحام مقدم هستند، در صدقات مستحبی و رد مظالم مقدم هستند البته به کسی که واجب النفقه هستند نمی‌توانیم بدهیم. به پدر و مادر و بچه‌ها نمی‌توانیم بدهیم. اینها واجب النفقه ما هستند. همسر، اولاد، پدر و مادر من واجب النفقه من هستند و نمی‌شود از رد مظالم برای آنها خرج کرد. یکوقت هست من نمی‌توانم نفقه آنها را تأمین کنم و توان تأمین زندگی پدر و مادر و اولادم ولو واجب النفقه من هستند را ندارم، اینجا اشکال ندارد به پدر و مادر یا اولادت بدهی.
سؤال سوم؛ پرسیدند: یک نفر می‌تواند پانصد هزار تومان برای خودش بدهد، برای پدرش بدهد، برای بچه‌ای که از دنیا رفته بدهد؟ مثلاً تا دو میلیون تومان بدهد؟ بله، اشکالی ندارد. می‌تواند به نیت افراد دیگر و کسانی که از دنیا رفتند هم بدهد.
سؤال چهارم؛ گفتند: من درآمدی ندارم، می‌توانم با رضایت همسرم، از همسرم پول بگیرم و رد مظالم بدهم؟ بله، بسیار کار خوبی است. خواهش کردیم که آقایان بزرگوار حتماً پولی در اختیار فرزندانشان بگذارند، یا خودشان و همسرانشان، یک آقایی از طرف خودش و همسرش و فرزندانش مظالم بدهد. یا خودش بدهد یا همسرش بدهد. در روایتی هست که پیامبر خدا صحبت می‌کردند، آخرین لحظات زندگی‌ ایشان بود، زبان حضرت بند آمد و دیگر صدای حضرت شنیده نشد، سفارش به همسران و زنان بود. «حتی تَلَجلجَ لسانه و خفی صوته» پیامبر مشغول صحبت بودند که یکباره زبان حضرت بند آمد و آخرین کلمات سفارش به همسران بود.
سؤال پنجم؛ گفتند: می‌شود به جای پول مواد خوراکی بدهیم؟ برنج بدهیم؟ اگر شما آن چیزی که به گردنت است، برنج بوده و او را نمی‌شناسی برو برنج بده اما اگر غیر از این است نه، باید پول بدهیم. اگر آن ماده خوراکی را از بین بردی همان را بده اما اگر غیر از این است پول از همه بهتر است.
سؤال ششم؛ پرسیدند که به سادات از فقرا هم می‌شود داد؟ اگر سید فقیر باشد اشکال دارد؟ اشکالی ندارد، به فقیری که می‌خواهید بدهید سادات باشد یا غیر سادات، مثل خمس نیست.
گفتند: به کسی قرض دادیم. کسی گرفتاری داشته و به او قرض دادیم. می‌دانیم نمی‌تواند پرداخت کند. آیا می‌شود آن قرض را به عنوان رد مظالم حساب کنیم؟ بگوییم: تسویه شد؟ فرمودند: اشکالی ندارد فقط به کسی که به ما بدهکار است بگوییم: شما به ما وکالت بده که ما این را بابت رد مظالم حساب کنیم. یا بگوید: من یک بدهی دارم، بابت همان با شما حساب می‌کنم، شما وکالت بده من بابت همان حساب می‌کنم.
سؤال کردند کفارات را می‌شود به واجب النفقه داد؟ کفارات را نمی‌شود به واجب النفقه داد.
سؤال بعدی اینکه فقیر کیست؟ دولتی‌ها می‌گویند: شصت درصد مردم زیر خط فقر هستند. فقیر این نیست که رو به قبله خوابیده باشد. هرکس درآمد زندگی یک سال را ندارد، هشتش گرو نه است. معطل زندگی است. فقیر کسی است که درآمد کمی دارد.
گفتند: می‌شود رد مظالم را به خیریه‌ها داد؟ اگر آن خیریه پول را به فقرا می‌دهند، اشکالی ندارد. اگر به فقیر پول می‌دهند اشکال ندارد. مقدم است که خودمان بدهیم و فقرا را شناسایی کنیم و خودمان بدهیم. سؤال کردند: برای خرید جهیزیه می‌شود؟ اشکال ندارد به خودش بدهیم برود جهیزیه بخرد و مانعی ندارد.
سؤال کردند: بعد از ماه ربیع هم می‌شود این کار را کرد؟ اجازه‌ای که ما گرفتیم تا سقف پانصد هزار تومان تا ماه ربیع است و بعد از ماه ربیع دوباره باید از دفاتر مراجع اجازه بگیرند. سؤال کردند: مبلغ کمی برای رد مظالم می‌خواهیم بدهیم، مثلاً پنج هزار تومان است. اشکال ندارد در صندوق کمیته امداد بیاندازیم؟ اگر مطمئن هستید کمیته امداد این پول را به فقیر می‌دهد، اشکال ندارد.
سؤال کردند: می‌شود پول ندهیم، یک ذره قرآن بخوانیم؟ دعا خواندن و قرآن خواندن خوب است. اما اگر بدهی مالی دارید، آینه ماشین همسایه را شکستی، ده بار ختم قرآن هم بکنی پول آینه نمی‌شود. اگر واقعاً ندارند باید دعا کنند و قرآن بخوانند و خوب است. وصیت کنند و بنویسند شاید اهل خیری پیدا شد و کاری انجام داد. نکته دیگر اینکه از ائمه جماعات، کسانی که در مساجد دنبال کار خیر هستند اعلام کنند تا آخر ماه ربیع به مردم توصیه و سفارش کنند، بگذارند خود مردم بروند درگیر شوند و فقرا را شناسایی کنند و رد مظالم بدهند.
شریعتی: امروز دوستان صفحه 223 قرآن کریم را تلاوت کنند. در پرداخت رد مظالم نیاز نیست که به فقیر بگوییم: این رد مظالم است؟
حاج آقای حسینی قمی: نه، حتی در خمس و سهم امام و زکات نباید گفت. بسیار آبرومندانه باشد. اگر عزیزان مقلد مقام معظم رهبری هستند، مقلد آیت الله العظمی صافی گلپایگانی، آیت الله العظمی وحید خراسانی، آیت الله العظمی سیستانی، آیت الله العظمی مکارم شیرازی، آیت الله العظمی شبیری زنجانی، دیگر مزاحم دفاتر این بزرگواران نشوند و یقین داشته باشند که تا ما از این بزرگواران نشنیده باشیم دین کسی را بر گردن نمی‌گیریم. رد مظالم واجب فوری است و فوری باید پرداخت کرد. تقریباً همه ما مظالم بر گردن داریم. بهترین کار خیر برای درگذشتگان همین است. روایت داریم «ارحموا موتاکم بالصدقه» به گذشتگان خود رحم کنید با صدقه. نماز لیلة الدفن خیلی خوب است ولی مقدمش صدقه است. در روایت داریم «ان الله لا یرفع الیه دعاء عبدٍ» خداوند دعای کسی که «عِنْدَهُ مَظْلِمَةٌ لِأَحَدٍ مِنْ خَلْقِهِ» حق الناس بر گردنش باشد را مستجاب نمی‌کند.
مظالم دولتی هم یادآوری کنم. مظالم دولتی هم محدود به پانصد هزار تومان است یا نه؟ مظالم دولتی یعنی من ماشینی از دولت را از بین بردم. از وسایلی استفاده کردم، یک چیزی را از بین بردم. آن دیگر محدود به پانصد هزار تومان نیست. اگر من یک ماشین صد میلیونی از دولت را از بین بردم و بعد نگذاشتم کسی متوجه شود. این دیگر محدود به پانصد هزار تومان نیست و من باید دِین دولتی را بپردازم.
شریعتی: یک حساب شبا هست که در سایت برنامه قرار داد. شما باید در آن بانک حساب داشته باشید و به صندوق مراجعه کنید، از حساب شما برداشت می‌کنند و به شماره حسابی که دولت داده پرداخت می‌کنند.
حاج آقای حسینی قمی: خداوند وقتی فرمان داد بین سلمان و ابوذر عقد اخوت برقرار کردند، پیامبر فرمود: برای شما عقد اخوت می‌خوانم ولی اباذر تو نباید با سلمان مخالفت کنی. یعنی در عین اینکه هردو برادر هستند ولی برادر بزرگ که همه باید به حرفش گوش کنند سلمان است. گفتیم: ایمان ده درجه دارد و بالاترین درجه برای سلمان است.
شریعتی: «والحمدلله رب العالمین و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین»