main logo of samtekhoda

98-04-10-حجت الاسلام والمسلمين فرحزاد – سیری در صحیفه سجادیه، شرح دعای بیستم (مکارم الاخلاق)


برنامه سمت خدا
موضوع برنامه: سیری در صحیفه سجادیه، شرح دعای بیستم (مکارم الاخلاق)
كارشناس: حجت الاسلام والمسلمين فرحزاد
تاريخ پخش: 10-04- 98
شریعتی:
بسم الله الرحمن الرحیم، اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم.
شب می‌دود به رد صدایت نمی‌رسد *** دستش به گیسوان رهایت نمی‌رسد
خیز آب‌های برکه‌ی اندیشه سالهاست *** حتی به سطح چین قبایت نمی‌رسد
چشمه نماد روشن صدق و صفای توست *** چشمه نه، چشمه هم به صفایت نمی‌رسد
ای دلنواز، حافظ جان، صد هزار شکر *** شکری که تا ابد به شکایت نمی‌رسد
ما در ره شناخت تو پا نهاده‌ایم *** راهی که تا ابد به نهایت نمی‌رسد
ای مشعر من، ای عرفات غزل ببخش *** شاعر اگر به صبح منایت نمی‌رسد
ما مانده‌ایم و قهقه‌ی غفلت زمین *** ما را ببخش اگر که صدایت نمی‌رسد
سلام می‌کنم به همه بیننده‌ها و شنونده‌های خوبمان، انشاءالله هرجا هستید، خداوند متعال پشت و پناه شما باشد. حاج آقای فرحزاد سلام علیکم، خیلی خوش آمدید.
حاج آقای فرحزاد: علیکم السلام و رحمة الله. عرض سلام دارم خدمت جنابعالی و بینندگان و شنوندگان عزیز. آرزوی موفقیت برای همه عزیزان داریم. از پیام‌هایی که فرستادند مخصوصاً در این بحران مشکلات اقتصادی، عزیزانی که فداکاری می‌کنند و به مستأجرین رحم می‌کنند، جای تشکر دارد. انشاءالله مستأجرین قدردان این نعمت باشند و شاکر باشند. جا دارد تشکر کنم از عزیزانی که ایام شهادت امام صادق سنگ تمام گذاشتند و در این هوای گرم دسته‌های عزاداری برپا کردند و اطعام دادند. واقعاً نزد خدا و ائمه مأجور هستند و امام صادق به آنها نظر ویژه خواهد داشت.
شریعتی: در محضر نورانی صحیفه سجادیه هستیم و قدم به قدم بالا آمدیم و به قله صحیفه سجادیه رسیدیم. امروز دعای مکارم الاخلاق را برای ما شرح خواهند داد و انشاءالله بتوانیم خودمان را به بایدهایی که امام سجاد فرمودند، نزدیک کنیم. بحث امروز شما را خواهیم شنید.
حاج آقای فرحزاد: بسم الله الرحمن الرحیم، الحمدلله رب العالمین، اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم.  
شاید کمتر دعایی در صحیفه سجادیه باشد که صلوات در آن زیاد تکرار شده باشد، در دعای مکارم الاخلاق حضرت فوق العاده این ذکر را تکرار کردند. «اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ بَلِّغْ‏ بِإِيمَانِي‏ أَكْمَلَ‏ الْإِيمَانِ‏، وَ اجْعَلْ يَقِينِي أَفْضَلَ الْيَقِينِ، وَ انْتَهِ بِنِيَّتِي إِلَى أَحْسَنِ النِّيَّاتِ، وَ بِعَمَلِي إِلَى أَحْسَنِ الْأَعْمَالِ» حضرت در این دعا ابتدا عرض می‌کند: خدایا ایمان مرا کامل‌ترین ایمان‌ها و یقین مرا برترین یقین‌ها قرار بده. نیت مرا بهترین‌ نیت‌ها قرار بده. بهترین ایمان و یقین و نیت که سرچشمه خوبی‌هاست. خدایا عمل مرا هم بهترین و برترین اعمال قرار بده،
نکاتی در مورد این دعا و اهمیت این دعا عرض کنم. در صحیفه سجادیه دعاهای مختلف هست، ولی یکی از برترین و بهترین و گزیده‌ترین دعاهای صحیفه دعای مکارم الاخلاق است که بعضی از بزرگان ما مثل مرحوم آقای فلسفی مستقیم این دعا را شرح دادند. ما کرامت‌های اخلاقی و صفات خوب را دست کم گرفتیم. یعنی بعضی مواقع اعمال افراد را می‌سنجیم ولی صفات برجسته و کرامت‌های اخلاقی که اصلاً انبیاء برای چه آمدند. کتاب‌های آسمانی برای چه نازل شده است. مقصد چه بوده است؟ مقصد همین است که پیغمبر خدا فرمود: «انما بعثتُ لاتمم مکارم الاخلاق» من مبعوث شدم کرامت‌های اخلاقی را به اتمام برسانم. همه انبیاء برای همین آمدند و من می‌خواهم به کمال برسانم. خواهش می‌کنم هم خودتان روی صفات و کلمات اخلاقی کار کنید، هم در قضاوت کردن دیگران مسائل اخلاقی و صفات برجسته مهم است. گاهی طرف آلوده به گناه است ولی یک صفت برجسته دارد. یک خلق و خوی برجسته دارد. مثلاً در مورد سخاوت که فصل سخاوت کردن است و سفارش به آن می‌کنیم. آنقدر روایات داریم که گاهی با کفر مبارزه می‌کند. مثلاً امیرالمؤمنین می‌فرماید: یک کافری که سخاوتمند است، خیریه دارد و گره‌گشایی می‌کند، ولی خدا را قبول ندارد، معاد و آخرت را قبول ندارد. امیرالمؤمنین می‌فرماید: این کافر با سخاوت به بهشت و نجات نزدیکتر است از مسلمانی که شاید سجاده آب می‌کشد، نه اینکه عبادت بد است، نه! عبادتی که ما را به خدا نزدیک کند. روایت داریم کفاری که کافر حربی بوده، ولی آوردند چند کافر را اسیر کردند، چون می‌خواستند پیغمبر را ترور کنند، حکم اعدام صادر شد. دو نفرشان را اعدام کردند. سومی را خواستند اعدام کنند جبرئیل نازل شد. صفت خوب جبرئیل را از آسمان به زمین می‌کشد. خدای متعال به جبرئیل امر کرد به پیغمبر بگو: این اعدام را بردارند. چرا؟ من با رفیق‌هایم چه فرقی دارم؟ فرمود: خدای متعال خبر داده که تو هم سخاوتمند هستی و هم حلیم و صبور هستی. گفت: مگر خدای تو اینها را دوست دارد؟ گفت: ما برای همین مبعوث شدیم. گفت: اشهد ان لا اله الا الله، اشهد ان محمداً رسول الله و مسلمان شد. پیغمبر ما فرمودند: «هذا ممّن جرّه حسن‏ خلقه‏ و سخائه‏ إلى جنّات النعيم» سخاوت و خوش اخلاقی او را به بهشت کشاند. کافر با سخاوت به بهشت نزدیکتر است از مسلمانی که بخیل است. در مقابل کسی که سه وعده پشت سر پیغمبر نماز می‌خواند ولی آیه زکات که نازل شد، زیر بار زکات نرفت. بخل ورزید، آیه ارتداد در مورد او نازل شد و به جهنم رفت. مسلمان بود و پنج وعده هم نماز می‌خواند ولی چون قبول نکرد و صفت رذیله بخل و خساست در او بود، جهنمی شد. روی صفات خیلی اهمیت بدهیم کرامات اخلاقی مهم است.
مثلاً سامری، خیلی گناه سنگینی داشت. حضرت موسی (ع) به کوه طور مناجات رفتند، این آمد مردم را گوساله پرست کرد. مظهر مضل و گمراهی شد. از این بدتر چه گناهی داریم؟ مردم را بت پرست کنی و گوساله پرست کنی. بعد که حضرت موسی از کوه طور برگشتند، جریان را فهمیدند ایشان را دستگیر کردند و آوردند اعدام کنند. «فَلَمَّا هَمَ‏ بِقَتْلِه‏» وقتی همت به اعدامش کردند، جبرئیل امین نازل شد و فرمود: ای موسی سامری را نکش، او انسان با سخاوتی است. صفات خیلی می‌تواند نجات دهنده باشد. اعمال شاخ و برگ خلق خوب و صفت خوب است. از امام صادق(ع) حدیث مهمی است که در سفینة البحار است. فرمودند: «شَابٌّ سَخِيٌّ مُرَهَّقٌ‏ فِي‏ الذُّنُوبِ‏ أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ شَيْخٍ عَابِدٍ بَخِيلٍ» یک جوانی که در لجنزار گناه فرو رفته است، کنارش اگر صفت خوبی باشد آدم را از کفر و گناه نجات می‌دهد. فرمودند: جوانی که غرق در گناه است ولی سخاوتمند است و به فقرا می‌رسد. افراد زیادی هستند از نظر ایمانی ضعیف هستند ولی واقعاً به فقرا می‌رسند و دغدغه دارند. فرمودند: جوانی که سخاوتمند است و به فقرا می‌رسد و کمک به دیگران می‌کند، بیشتر دوست دارم از پیرمردی که عابد و زاهد است ولی در مقام خیر رساندن بخیل است. خمس و زکات نمی‌دهد. «لَا يَدْخُلُ‏ الْجَنَّةَ بَخِيلٌ‏ وَ لَا يَدْخُلُ النَّارَ سَخِي‏» (تحف العقول/ص390) هیچ آدم سخاوتمندی در آتش جهنم نخواهد رفت ولو کافر باشد. حاتم طاعی دست دهنده داشت ولی بت پرست بود، قبل از زمان پیغمبر، اما بچه‌هایش همه از یاران امیرالمؤمنین شدند. حجربن عدی و عدی بن حاتم از بچه‌های او بودند. خیلی بزرگوار بودند ولی چون جود و سخاوت داشت فرمود: آتش جهنم او را نمی‌سوزاند، چون صفات الله است. هیچ آدم سخی داخل جهنم نخواهد رفت ولو کافر باشد. اگر شما میلیون‌ها سال نماز بخوانید، ولی سخاوت نداشته باشید، هیچ آدم بخیلی در بهشت نخواهد رفت.
در معراج السعاده روایت هست، یک نفر محضر خاتم الانبیاء حضرت محمد (ص) آمد و عرض کرد: یا رسول الله من دچار بحران خساست و بخل شدم، رذیله بدی دارم. اگر فقیر و نیازمندی به طرف من بیاید، حول مرا می‌گیرد که چطور او را رد کنم. من نمی‌توانم دست به جیب شوم. حاضر هستم جان بدهم ولی پول ندهم. آدم نیازمند طرف من می‌آید و چیزی می‌خواهد، گویا شعله آتش سمت من آمده است. پیغمبر ما که رحمة للعالمین است و همه آتش‌های عالم را می‌تواند با یک فوت خاموش کند، به این آدم خسیس فرمودند: از من دور شو، نکبت تو مرا نگیرد. بخیل و خسیس را نگیرد. فرمودند: اگر خودت را اصلاح نکنی و سخاوتمند نشوی و با همین رذیله از دنیا بروی، خدا هیچ عملی را از تو قبول نمی‌کند و تو را با صورت به آتش جهنم خواهد افکند. شاخصه مهم دوستان اهل‌بیت و پیغمبر سخاوت است. دنبال صفات خوب برویم. این دعا در آخر مفاتیح هست. فرازهای عالی و بلندی هم دارد.
شیطان شش هزار سال عبادت کرد، «فَاعْتَبِرُوا بِمَا كَانَ مِنْ فِعْلِ اللَّهِ بِإِبْلِيسَ إِذْ أَحْبَطَ عَمَلَهُ الطَّوِيلَ وَ جَهْدَهُ‏ الْجَهِيدَ وَ كَانَ قَدْ عَبَدَ اللَّهَ سِتَّةَ آلَافِ سَنَةٍ لَا يُدْرَى أَ مِنْ سِنِي الدُّنْيَا أَمْ مِنْ سِنِي الْآخِرَةِ عَنْ كِبْرِ سَاعَةٍ وَاحِدَةٍ» معلم ملائکه بود. منبر می‌رفت و نصیحت می‌کرد. علم فوق العاده داشت. عبادتش فوق العاده بود. امیرالمؤمنین فرمود: «فَاعْتَبِرُوا بِمَا كَانَ مِنْ فِعْلِ اللَّهِ بِإِبْلِيسَ» بیایید از اتفاقی که برای ابلیس افتاد اعتبار بگیرید، بیدار شوید و تنبه پیدا کنید، شش هزار سال عبادتش را خدا حبط و نابود کرد به خاطر تکبر یک لحظه، خدا فرمود: به آدم سجده کن، سجده نکرد. بخاطر یک صفت و یک رذیله، آن طرف هم همینطور است. همینطور که سخاوت مهم است، بخل هم خیلی خطرناک است. تواضع مهم است، کبر خطرناک است. بزرگترین رذیله‌ای که همه را به جهنم می‌برد، جهنم جایگاه آدم‌های مغرور و متکبر است. این خانم خیلی مغرور است و انتقاد پذیر نیست. اینقدر آقا و خانم داریم که وقتی می‌گوییم: مشاوره بروید، می‌گوید: من خودم هزار مشاوره را در جیبم می‌گذارم. اصلاً قبول نمی‌کند که مشکل دارد. امیرالمؤمنین فرمود: از کاری که خدا با شیطان کرد عبرت بگیرید و بیدار شوید، کبر یک ذره‌اش هم عبادت شش هزار سال را پایمال می‌کند. حضرت آدم ابوالبشر(ع)، خدا به او گفت: گندم نخور، خورد. به آدم و حوا فرمود: چرا خوردید؟ ادب و تواضع کردند و گفتند: «رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا» (اعراف/23) خدایا اشتباه کردیم و خطا کردیم. خدا گفت: من شما را خلیفه قرار می‌دهم. یک تعبیر قشنگی در اصول کافی هست و روایت از امیرالمؤمنین(ع) است که به داود نبی خطاب شد: «فِيمَا أَوْحَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَى دَاوُدَ ع يَا دَاوُدُ كَمَا أَنَ‏ أَقْرَبَ النَّاس‏مِنَ اللَّهِ الْمُتَوَاضِعُونَ كَذَلِكَ أَبْعَدُ النَّاسِ مِنَ اللَّهِ الْمُتَكَبِّرُونَ» چه کسانی از همه به خدا نزدیکتر هستند؟ اَقرب یعنی از همه نزدیکتر است. افرادی که با ادب و فروتن هستند، متواضع هستند از همه به خدا نزدیکتر هستند. با پیغمبر و ائمه معصومین محشور می‌شوند. آنهایی که مَن خود را شکستند. فرمود: متواضعین نزدیکترین انسان‌ها به من هستند همانطور که متکبرین دورترین افراد از خدا هستند. حُر ادب کرد، هنگام نماز خودش و لشگرش به امام حسین اقتدا کردند و امام حسین دستش را گرفت. از اعماق جهنم به بالای بهشت رفت. عمر سعد ادب نکرد، حضرت در خیمه رفت و او را نصیحت کرد ولی ادب نکرد. ادب خیلی مهم است، تواضع و سخاوت خیلی مهم است. اگر بتوانیم در این عالم دنیا یک صفت خوب داشته باشیم، هم در دنیا و آخرت رستگار هستیم.
امیرالمؤمنین می‌فرماید: «الْبُخْلُ‏ جَامِعٌ‏ لِمَسَاوِئِ الْعُيُوبِ وَ هُوَ زِمَامٌ يُقَادُ بِهِ إِلَى كُلِّ سُوءٍ» (نهج‏البلاغه، حكمت 378) بخل جامع همه بدی‌هاست. آدمی که بخیل است حق خدا و زن و بچه را نمی‌دهد. در کل دنیا همینطور است. پنج درصد، ده درصدی که ثروتمندان فوق العاده هستند و بخل آنها باعث شده نود درصد در فشار و زحمت زندگی کنند. لذا بخل جامع همه بدی‌هاست و آدم بخیل زمامی در وجودش هست که او را به تمام بدی‌ها می‌کشاند. حرص و بخل باعث می‌شود اختلاس کند، رشوه بگیرد، ظلم کند، مشکلات اقتصادی که بخاطر جمع کردن یک عده‌ای هست. حضرت امیر می‌فرماید: هیچ فقیری گرسنگی نمی‌شود الا اینکه یک غنی بی رحمی حق او را خورده است. لذا بیاییم روی اینها کار کنیم.
شریعتی: اگر این صفات در وجود ما محقق شود و ما یک مقدار اهل تمرین باشیم، می‌تواند ما را به خدا برساند.
حاج آقای فرحزاد: چندین مورد است که ربطی به دیانت و معاد ندارد ولی راه را برای شما هموار می‌کند، کافری که به مؤمنی پناه دهد، آدم خوش اخلاق، خوش اخلاقی اینقدر مهم است که امام صادق(ع) فرمود: «إِنَّ حُسْنَ‏ الْخُلْقِ‏ يُذِيبُ‏ الْخَطِيئَةَ كَمَا تُذِيبُ الشَّمْسُ الْجَلِيدَ، وَ إِنَّ سُوءَ الْخُلْقِ‏ لَيُفْسِدُ الْعَمَلَ كَمَا يُفْسِدُ الْخَلُّ الْعَسَلَ» میلیاردها تن برف و یخ و باران می‌بارد، برف و یخ را خورید آب می‌کند. همانطور که خورشید برف و یخ‌ها را آب می‌کند، همانطور هم خوش اخلاقی گناهان را ذوب و از بین می‌برد. آدمی که خوش اخلاق است، اگر غیر از واجبات مستحبی را به جا نیاورد، خدا ثواب کسی که هرشب تا صبح عبادت می‌کند و هر روز روزه می‌گیرد و خط مقدم جبهه می‌جنگد، ثواب مجاهد فی سبیل الله را به او می‌دهند و به عکس آدمی که به ظاهر عمل خیلی شگفت آور دارد و بد اخلاق و خشن است، تند و خشمگین و پرخاشگر است، اعمال خوبش را فاسد می‌کند همچون عسلی که درونش خاک ریخته شود. «وَ إِنَّ سُوءَ الْخُلْقِ‏ لَيُفْسِدُ الْعَمَلَ كَمَا يُفْسِدُ الْخَلُّ الْعَسَلَ» عسل بهترین مواد غذایی است هم برای درمان و غذا و فاسد نمی‌شود. اما اگر درونش خاک ریخته شود دیگر قابل استفاده نیست. همانطور که خاک، عسل را فاسد می‌کند، همینطور هم اعمال تند شما، اعمال خوبتان را از بین می‌برد. در روایات بسیاری داریم که توبه آدم بد اخلاق قبول نمی‌شود. سیصد بار العفو بگوید، سیصد هزار بار استغفار کند ولی بداخلاق باشد، پذیرفته نمی‌شود. باید خودمان را بسازیم. اخلاق است که محور جامعه است. کسی مه بداخلاق و تند و خشن است، توبه‌اش پذیرفته نیست. به پیغمبر خدا گفتند: چرا؟ همه توبه می‌کنند، فرمود: چون الآن استغفار می‌کند و دوباره بداخلاقی‌اش را ادامه می‌دهد. این درمانش این است که خوش اخلاق باشد. خوش اخلاقی پدر جد همه توبه و استغفار است. این کرامت‌های اخلاقی که حضرت در دعا اشاره می‌کنند و از خدا می‌خواهند را جدی بگیریم و تقویت کنیم. در آستانه دهه کرامت هستیم، نکاتی را خواهیم گفت. انشاءالله در مورد محمد بن مسلم هم صحبت خواهیم کرد.
شریعتی: انشاءالله به برکت این ایام، خداوند به همه ما توفیق بدهد در مسیر کسب تمام فضیلت‌ها گام برداریم و قدم به قدم به خدای متعال نزدیکتر شویم. روزهای پنجشنبه ما مزین به حضور حاج آقای عاملی شده است. روزهای جمعه هم مباحث یاد مرگ حاج آقای عالی پخش خواهد شد.
حاج آقای فرحزاد: در حالات یکی از بزرگان می‌خواندم که ایشان هرکس موعظه‌ای و نصیحتی می‌کرد گوش می‌داد، ولو اگر یک آدم معمولی بود. می‌گفت: نمی‌دانم کدام کلام و آیه و شعر است که مرا زیر و رو می‌کند و رزق من دست کیست. کنیزی آمد از من پذیرایی کند، آب و نانی روی زمین گذاشت و گفت: کسی که آب گوارا و بدن سالم و نان جو داشته باشد، خاک بر سر دنیا که غصه دنیا را بخورد. همین حرف باعث شد مهر دنیا از دل من بیرون برود. حرف خوب و قشنگ را گوش بدهیم.
شریعتی: امروز صفحه 89 قرآن کریم، آیات 66 تا 74 سوره مبارکه نساء را تلاوت خواهیم کرد.
«وَ لَوْ أَنَّا كَتَبْنا عَلَيْهِمْ أَنِ اقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ أَوِ اخْرُجُوا مِنْ دِيارِكُمْ ما فَعَلُوهُ إِلَّا قَلِيلٌ مِنْهُمْ وَ لَوْ أَنَّهُمْ فَعَلُوا ما يُوعَظُونَ بِهِ لَكانَ خَيْراً لَهُمْ وَ أَشَدَّ تَثْبِيتاً «66» وَ إِذاً لَآتَيْناهُمْ مِنْ لَدُنَّا أَجْراً عَظِيماً «67» وَ لَهَدَيْناهُمْ صِراطاً مُسْتَقِيماً «68» وَ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِينَ وَ حَسُنَ أُولئِكَ رَفِيقاً «69» ذلِكَ الْفَضْلُ مِنَ اللَّهِ وَ كَفى‏ بِاللَّهِ عَلِيماً «70» يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا خُذُوا حِذْرَكُمْ فَانْفِرُوا ثُباتٍ أَوِ انْفِرُوا جَمِيعاً «71» وَ إِنَّ مِنْكُمْ لَمَنْ لَيُبَطِّئَنَّ فَإِنْ أَصابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قالَ قَدْ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيَّ إِذْ لَمْ أَكُنْ مَعَهُمْ شَهِيداً «72» وَ لَئِنْ أَصابَكُمْ فَضْلٌ مِنَ اللَّهِ لَيَقُولَنَّ كَأَنْ لَمْ تَكُنْ بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَهُ مَوَدَّةٌ يا لَيْتَنِي كُنْتُ مَعَهُمْ فَأَفُوزَ فَوْزاً عَظِيماً «73» فَلْيُقاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يَشْرُونَ الْحَياةَ الدُّنْيا بِالْآخِرَةِ وَ مَنْ يُقاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيُقْتَلْ أَوْ يَغْلِبْ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْراً عَظِيماً»
ترجمه آیات: و اگر به آنان حكم مى‏كرديم كه تن به كشتن دهيد (ويكديگر را به فرمان ما بكشيد) يا از خانه و سرزمين خود بيرون رويد، جز افرادى اندك، اين دستور را انجام نمى‏دادند و اگر آنان به آنچه پند داده مى‏شوند عمل مى‏كردند، برايشان بهتر و در پايدارى مؤثرتر بود. و در اين صورت يقيناً ما از جانب خود پاداشى بزرگ به آنان مى‏داديم. و قطعاً آنان را به راهى راست هدايت مى‏كرديم. و هر كس كه از خدا و پيامبر اطاعت كند، پس آنان (در قيامت) با كسانى همدم خواهند بود كه خداوند بر آنان نعمت داده است، مانند پيامبران، صدّيقان، شهيدان و صالحان و اينان چه همدم‏هاى خوبى هستند. اين همه تفضّل از سوى خداست و خداوند براى آگاه بودن بس است. اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! (در برابر دشمن هوشيار باشيد و به علامت آمادگى) سلاح خود را برداريد، پس به صورت دسته‏هاى پراكنده و نامنظّم يا همه با هم بسوى دشمن حركت كنيد. وهمانا از شما كسانى‏اند كه (هم خودشان سست مى‏باشند وهم) عامل كُندى و دلسردى رزمندگان مى‏شوند، چون به شما مشكلى برسد، مى‏گويد: خدا بر من منّت نهاده كه همراه آنان (در جبهه) حضور نيافتم (يا همراه آنان شهيد نشدم) واگر فضل وغنيمتى از سوى خداوند به شما برسد، آن‏چنان كه گويا ميان شما و او هرگز دوستى نبوده (تا نفع شما را نفع خود داند) خواهد گفت: اى كاش (در جهاد) با آنان بودم تا به رستگارى بزرگ (پيروزى و غنائم) مى‏رسيدم. پس بايد در راه خدا كسانى بجنگند كه زندگى دنيا را به آخرت مى‏فروشند و كسى كه در راه خدا مى‏جنگد، كشته شود يا پيروز گردد، بزودى پاداشى بزرگ به او خواهيم داد.
شریعتی: اشاره قرآنی را بفرمایید و بعد از فضیلت ذکر صلوات بر محمد و آل محمد بشنویم.
حاج آقای فرحزاد: آیه 69 این صفحه «وَ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِينَ وَ حَسُنَ أُولئِكَ رَفِيقاً» پیغمبر ما یک غلامی به نام ثعبان داشتند که خیلی اشق حضرت بود. یک موقع حضرت دیدند ضعیف و لاغر شده است. گفت: فکر و اندیشه‌ای مرا خیلی رنج داده و مرا ناراحت کرده است. گفت: توفقی پیدا کردم دنیا در خدمت شما باشم، از این چه سعادتی بالاتر، ولی بعد از مردن، من از شما جدا می‌شوم. حضرت صبر کردند از طرف خدا جواب بیاید، این آیه نازل شد، خدای متعال می‌فرماید: هرکس مطیع خدا باشد، مطیع پیغمبر باشد و حرف گوش بدهد، اخلاق و صفاتش را درست کند، اینها با کسانی هستند که «انعم الله علیهم» در شبانه‌روز واجب است ما بگوییم: «اهدنا الصراط المستقیم» ما را به راه راست هدایت کن، راه کسانی که «أنعمت علیهم» هرکس مطیع خدا و پیغمبر باشد، اینها با کسانی هستند که خدا به آنها نعمت داده است. نبیین، صدیقین، شهدا و صالحین، بعد می‌گوید: اینها خوب رفقایی هستند. یعنی اگر غلام خیلی پائینی باشی ولی مطیع خدا و پیغمبر باشی شک نکن با امامان و شهداء و صالحین محشور هستی.
چون عموم شراح صحیفه سجادیه ابتدای این دعای مکارم الاخلاق که با صلوات شروع می‌شود، مفصل در مورد صلوات صحبت کردند، چکیده‌ای در مورد صلوات می‌گویم. ذکر صلوات را یک مقدار شوخی گرفتیم. صلوات را به عنوان یک افضل اعمال در روایات تعبیر شده، هم ذکر است، هم دعا و توسل است، هم یاد پیغمبر است و هم یاد آل پیغمبر است، برکات و بازتاب فوق العاده‌ای دارد. امام صادق فرمود: «إِذَا ذُكِرَ النَّبِيُ‏ ص فَأَكْثِرُوا الصَّلَاةَ عَلَيْهِ» (کافی/ج2/ص492) هروقت ذکر نام پیغمبر شد، زیاد ذکر صلوات را بگویید. «فَإِنَّهُ مَنْ صَلَّى عَلَى النَّبِيِّ ص صَلَاةً وَاحِدَةً صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ أَلْفَ صَلَاةٍ فِي أَلْفِ صَفٍّ مِنَ الْمَلَائِكَةِ» اگر کسی یکبار بر پیغمبر خدا درود بفرستد، خدای متعال هزار صلوات و رحمت نازل می‌کند با هزار صف از ملائکه به کسی که یکبار صلوات بفرستد. بعد امام صادق فرمود: «وَ لَمْ يَبْقَ شَيْ‏ءٌ مِمَّا خَلَقَهُ اللَّهُ إِلَّا صَلَّى عَلَى الْعَبْدِ لِصَلَاةِ اللَّهِ عَلَيْهِ وَ صَلَاةِ مَلَائِكَتِهِ» خدا و ملائکه کاری کنند، یعنی همه عالم. فرمود: تمام موجودات و ذرات عالم، به تبعیت خدا و ملائکه درود می‌فرستند و صلوات بر کسی که صلوات بر محمد و آل محمد می‌فرستد. شما که صلوات می‌فرستی از اینجا بالا می‌رود، بر سر محمد و آل محمد و بعد بر سر عالم هستی سر ریز می‌شود و برایت دعا می‌کنند. «فَمَنْ لَمْ يَرْغَبْ فِي هَذَا فَهُوَ جَاهِلٌ مَغْرُورٌ قَدْ بَرِئَ اللَّهُ مِنْهُ وَ رَسُولُهُ وَ أَهْلُ بَيْتِهِ» صلوات کار خداست، کار ملائکه است.
کتاب جرعه‌ای از دریا کتاب قشنگی است از آیت الله شبیری زنجانی چاپ شده است. آنجا نوشته پدر ما مرحوم آیت الله سید احمد زنجانی که آیت الله بهاءالدینی مرید ایشان بود، می‌فرمودند: نه من، حضرت امام مرید ایشان بود. فرمودند: بیست سال یکبار ندیدم حضرت امام از این آقا جلو بیافتد. پدر آیت الله شبیری زنجانی در خانه جلسه ختم صلوات داشتند، از علمای بزرگ و سید چهارده نفر دعوت می‌کردند، نفری هزار صلوات بفرستند. عالم، مرجع، سید برجسته که یکی حضرت امام و یکی آیت الله صدر بود. آیت الله صدر نوشتند که طی اللسان داشتند و برای هر صد تا یک نخود کنار می‌گذاشتند. صلوات اگر با توجه و حضور قلب باشد خیلی آثار و برکات دارد. صلوات عبادت سهل الوصولی است. پیغمبر فرمودند: بهترین عبادت آن است که راحت باشد و کم باشد. با وضو و بی وضو، نشسته و خوابیده، حتی پیام داریم که می‌گویند: غسل بر ما واجب است یا بدن ما نجس است. هیچ ایرادی ندارد، ذکر خدا در هر حالی می‌تواند باشد.
مرحوم محقق کاشانی داماد آیت الله گلپایگانی کتاب قشنگی نوشته است «بر منبر خاطره» که کتاب خوبی است. ایشان می‌گوید: من زیاد محضر مرحوم گلپایگانی بودم. هروقت بیکار می‌شد مشغول ذکر می‌شد. یا پیاده در حیاط قدم می‌زد. خجالت می‌کشیدم بپرسم که چه ذکری را می‌گویند. آخر دل به دریا زدم و پرسیدم. ایشان فرمودند: مگر ذکر برتر و بالاتر از صلوات داریم؟ کار یک مرجع تقلید است. مرحوم گلپایگانی فرمودند: دکتر به من گفت باید در حیاط قدم بزنم، بار اول در یک ساعت صلوات فرستادم. حساب کردم هزار تا صلوات بفرستم و ساعتم را با صلوات تنظیم کردم.
شریعتی: مرحوم بهجت هم می‌فرمودند: ذکری بالاتر از ذکر صلوات نداریم.
حاج آقای فرحزاد: تعبیرهای بلندی در مورد محمد بن مسلم آمده است، فرمودند: اوتاد زمین چهار نفر هستند. آنهایی که حکم کوه را دارند و استوار هستند. اولین محمد بن مسلم است، دومی برید بن معاویه و سومی لیث بن بختری که ابوبصیر باشد، چهارمی هم زرارة بن اعین است. امام صادق فرمود: اینها که در رأسشان محمد بن مسلم است، «هؤلاء قوامون بالقسط» کسانی هستند که قیام به عدالت می‌کنند. «هؤلاء قوالون بالصدق» گفتارشان همه صدق است. «هؤلاء السابقون السابقون، اولئک المقربون» در روایت دیگر فرمودند: «بشر المخبتين‏ بالجنة» افرادی که متواضع و فروتن هستند، به بهشت بشارت داده است. مصداقش محمد بن مسلم و چهار نفر دیگر هستند. اینها نجبا هستند و اُمنای الهی در حلال و حرام هستند. اگر این چهار نفر نبودند، «لو لا هؤلاء لانقطعت آثار النبوة و اندرست» دین از بین می‌رفت. محمد بن مسلم کوفی بود و شخصیت برجسته‌ای بود. 46 هزار حدیث نوشته است. یک موقع خدمت امام صادق آمد، حضرت فرمودند: تواضع کن و فروتن باش. گفت: چشم! وقتی به کوفه برگشت، یک سبد خرما گرفت با یک ترازو و کنار مسجد شروع به خرما فروشی کرد. همه گفتند: آبروی ما را بردی! گفت: امام من فرموده است. آخر او را وادار کردند که شما بیا آسیابی راه بیانداز و گندم و جو را آرد کن، یکی از لقب‌هایش هم طحان است. آسیابی برایش درست کردند تا موقعیت بهتری داشته باشد.
شریعتی: دعا بفرمایید و آمین بگوییم.
حاج آقای فرحزاد: خدایا تو را قسم می‌دهیم به حق محمد و آل محمد قلب امام زمان را از ما راضی و فرجش را نزدیک بگردان. ما را جزء بهترین یارانش قرار بده. به حق محمد و آل محمد، آنهایی که کنکور دارند و هر حاجت و نیازی دارند به فضل و کرم خود حاج روا بفرما. مریض‌های روحی و جسمی شفا عنایت بفرما. خیر و برکت کامل دنیا و آخرت را به کسانی که به مستأجرین رحم می‌کنند، عنایت بفرما. آنهایی که شغل ندارند، همسر و اولاد ندارند به آنها مرحمت بفرما. دهه کرامت پیش روی ماست. روز پنجشنبه از ولادت حضرت معصومه(س) شروع می‌شود تا یکشنبه بعد، نماز یکشنبه ماه ذی القعده را فراموش نکنید. مردم ایران زیر سایه این خواهر و برادر هستیم.
شریعتی:
زندگی چیز دیگری شده است تا به نامت رسیده‌ایم حسین
عشق سوغات کربلاست اگر مزه‌اش را چشیده‌ایم حسین
«والحمدلله رب العالمین و صلی الله علی سیدنا محمد و آله الطاهرین»