main logo of samtekhoda

98-04-09-حجت الاسلام والمسلمین بهشتی-سیره ی عبادی امام صادق علیه السلام


برنامه سمت خدا
موضوع برنامه: سیره‌ی عبادی امام جعفر صادق (علیه‌السلام)
كارشناس: حجت الاسلام والمسلمين بهشتی
تاريخ پخش: 09-04- 98     
شریعتی:
بسم الله الرحمن الرحیم و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین
سلام می‌کنم به همه دوستان عزیزم و بیننده‌های خوب نازنینمان، شنوندگان ارجمند رادیو قرآن که صدای ما را می‌شنوند. انشاءالله خدای متعال پشت و پناه شما باشد. حاج آقای بهشتی سلام علیکم و رحمة الله، خیلی خوش آمدید.
حاج آقای بهشتی: سلام علیکم و رحمة الله، بنده هم خدمت حضرتعالی و همه بینندگان و شنوندگان سلام می‌کنم. شهادت امام صادق را تسلیت می‌گویم که بیشترین معارفی که در دست بشریت است برای سعادت و خوشبختی از این شخصیت به ما رسیده است. انشاءالله بتوانیم سرباز خوبی برای آن بزرگوار باشیم.
شریعتی: هرچقدر از امام صادق بگوییم کم گفتیم، گفت:
کتاب فضل تو را آب بحر کافی نیست *** که تر کنم سر انگشت و صفحه بشمارم
امروز هم از امام صادق و سیره عبادی حضرت خواهیم شنید، در ذیل بحث تربیت عبادی که در مورد نماز صحبت کردیم، بحث امروز را خواهیم شنید.
حاج آقای بهشتی: بسم الله الرحمن الرحیم، الهی انطقنی بالهدی و الهمنی التقوی.
رهبران آسمانی دنبال مأموریت اصلی هستند که بندگی خداست. فلسفه خلقت به کمال رسیدن انسان است و انسان هم در سایه بندگی خدا به آن نقطه می‌رسد. بهترین عبادت کنندگان انبیاء بودند و بعد از انبیاء، اوصیاء، لذا اگر بخواهیم الگوهای برتر در زمینه عبادت و نماز را بگوییم همین شخصیت‌ها هستند. با این جمله شروع می‌کنیم که رهبر یکی از فرق مسلمان، مالکی‌ها پیرو او هستند، چند سال شاگردی امام صادق را کرده است. یکی از توصیفاتش از امام صادق این است که «وَ قَدْ كُنْتُ أَخْتَلِفُ إِلَيْهِ زَمَاناً» زمانی به خانه امام صادق در رفت و آمد بودم، او را در یکی از این سه حال می‌دیدم، «فَمَا كُنْتُ أَرَاهُ إِلَّا عَلَى ثَلَاثِ خِصَالٍ إِمَّا مُصَلِّياً» یا نماز می‌خواند، «وَ إِمَّا صَامِتاً» یا در حال سکوت بود که سکوت ائمه هم با تفکر همراه است. «وَ إِمَّا يَقْرَأُ الْقُرْآنَ» یا قرآن می‌خواند. نماز خواندن با قرآن خواندن ائمه با ما خیلی متفاوت بوده است. مثل گرسنگی که نیاز به غذا دارد یا تشنه‌ای که به دنبال آب می‌گردد، اگر نمی‌رسید، واقعاً پر پر می‌شدند. گاهی نماز ما دیر می‌شود یا قضا می‌شود اینقدر غصه نمی‌خوریم. آنها دنبال این رابطه بودند، حیات و خوشبختی خودشان را رد پرتو این رابطه می‌دانستند. امام صادق فرمود: پدرم شخصی کثیر الذکر بود. از کودکی در خانه‌ای بزرگ شدیم که پدرم بچه‌ها را صدا می‌زد و ما را به تلاوت قرآن و نماز خواندن تشویق می کرد. از این خاطره معلوم می‌شود که نمی‌شود کسی ناگهانی اهل نماز باشد. یعنی طی فرایندی باید رخ بدهد، نمی‌شود آمپولی را درست کنیم و تزریق کنیم تا کسی اهل نماز شود.
در یک فضایی باید بچه‌های ما در کودکی که شخصیتشان شکل می‌گیرد، هرچه به سمت تولد برویم حساس‌تر، فکر نکنیم هفت سالگی، نه سالگی و دوازده سالگی، نه از همان دوران جنینی، شخصیت آنها شکل می‌گیرد، در برنامه‌های آینده خواهیم گفت که از چه زمانی باید دعوت به نماز کنیم. از زمان خواستگاری، نه از نه سالگی و هفت سالگی و پنج سالگی و سه سالگی، از وقتی که پسری می‌خواهد دختری را برای زندگی انتخاب کند، یا دختری، پسری را انتخاب کند باید به نماز او فکر کند. این را حدیث می‌گوید. اگر آنجا فکر کرد، در آینده فرزندانی که خدا به آنها داد، در دامان پدر و مادری که دغدغه نماز دارند پرورش پیدا می‌کند و اهل نماز می‌شود. مراحلی دارد که عرض خواهیم کرد. امام صادق(ع) اشاره می‌کند که در کودکی پدر ما به نماز ما اهمیت می‌داد.
امام صادق(ع) طبق حدیثی فرمودند: خداوند به موسی بن عمران پیغام داد که آیا می‌دانی را تو را برگزیدم؟ کلمه «اصطفاء» در قرآن زیاد آمده است. «إِنَّ اللَّهَ اصْطَفى‏ آدَمَ وَ نُوحاً» (آل‌عمران/33) کسانی را قرآن اسم می‌برد که خدا اینها را سوا کرده است. در احادیثی دارد که برایشان پیغام داده، برای حضرت ابراهیم، برای حضرت موسی بن عمران، می‌دانی چرا شما را سوا کردم؟ موسی بن عمران پاسخ داد: پروردگارا، خودتان بفرمایید، خداوند فرمود: زیرا خضوع و خشوع تو به درگاه من بی‌نظیر بود. هرگاه به نماز می‌ایستادی گونه‌های خود را به خاک می‌نهادی. یکوقت یادم هست اولین بار که جبهه رفتم، در اتوبوس در مسیر اهواز به خودم گفتم: در قم که تو نماز شب نمی‌خوانی، بهانه درس می‌آوری و مطالعه، لااقل در جبهه که فرصت و فراغت هست، تصمیم گرفتیم رسیدیم این بساط نماز شب را برپا کنیم. نیمه شب برخاستیم و وضو گرفتیم و تصمیم گرفتیم خلوت کنیم. لشگر علی بن ابی طالب(ع) از قمی‌ها بود، دیدم چند هزار نفر به نماز شب ایستادند و با خدا عشق بازی می‌کنند. آن لشگر یک مناجات خوانی داشت، گاهی می‌شد گونه راست و گونه چپ را به خاک می‌گذاشت و چطور اشک می‌ریخت. صد بار یک ذکری را تکرار می‌کرد، به شهادت رسید.
ای موسی می‌دانی چرا تو را سوا کردم؟ چون وقتی به نماز می‌ایستادی و به سجده می‌رفتی، گونه‌هایت را به خاک می‌نهادی، این دلیل سوا کردن تو بود. این اوج خضوع بود. چنین کسی برای رهبری خوب است که ارتباطش با مبدأ و با الله گرم است و به مردم هم دل می‌سوزاند. راه و راهبر را می‌شناسد، گذشته و آینده را می‌شناسد، همچنین امام صادق فرمود: این پیغام را خداوند به ابراهیم داد. ای ابراهیم می‌دانی چرا تو را برگزیدم، چون خیلی اهل گریه و دعا بودی. خود امام صادق به یکی از اصحابشان فرمودند: هروقت در قنوت نماز به گریه افتادی به من دعا کن. از نظر احکام نماز گریستن و خندیدن از مبطلات نماز است. اگر برای دنیا باشد، اما گریستن برای خدا از روی شوق یا ترس از آخرت خیلی پسندیده است. مخصوصاً در قنوت و سجده، خیلی نماز عالی می‌شود. قرآن می‌فرماید: کسانی سجده می‌کنند و گریه می‌کنند، «خَرُّوا سُجَّداً وَ بُكِيًّا» (مریم/58) امام صادق(ع) به دوستشان فرمود: در قنوت اگر به گریه افتادی این یک وقت طلایی است.
یکوقتی در احادیث دنبال این می‌گشتم که التماس دعا که به هم می‌گوییم، داریم؟ یکجا این بود که امام معصوم به شخصی التماس دعا می‌گوید، کجا؟ وقتی در قنوت در حال گریه هستی. حضرت به این آیه اشاره کردند، آیه 75 سوره هود «إِنَّ إِبْراهِيمَ لَحَلِيمٌ أَوَّاهٌ مُنِيبٌ»‏ یعنی آه می‌کشد. منیب همین اهل توبه و رجوع و بازگشت به سمت پروردگار است. یک مطلبی را در مورد امام صادق(ع) هر سال که تولد یا شهادت امام صادق می‌شود، گوینده‌ها به آن اشاره می‌کنند و اینکه امام صادق(ع) دانشگاهی تشکیل داد و چهار هزار شاگرد داشت و این مبالغه نیست و من اسامی این چهار هزار شاگرد را دارم. شیخ مفید می‌فرماید: این مبالغه نیست. یک نکته اینکه امام صادق(ع) این همه شاگرد و دانشجو را کجا تعلیم می‌داد؟ در مسجد. می‌توانست ساختمانی بسازد و مکان‌هایی را قرار بدهند، اما مسجد را قرار داد. کتابی است به نام «تاریخ آموزش در اسلام» دانشمند عربی به نام شَلَبی نوشته است که یکی از بزرگان ایران به نام آقای ساکت ترجمه کرده است. انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامی، که ایشان با اسناد ثابت کرده که در قرن‌های اول شما هرجا دنبال دانشگاه و مدرسه می‌گردی باید سراغ مساجد بروی. یکی از کاربردهای مهم مساجد پایگاه تعلیم و تربیت است. الآن مساجد ما هستند که بسیار پر هزینه هستند اما کم بهره هستند. الآن تابستان است و چند میلیون دانش‌آموز و دانشجوی بیکار داریم، مساجد باید اینها را جذب کند. وقتی وارد فضای مسجد می‌شویم یاد عبادت و دعا می‌افتیم، همانجا باید کلاس تعلیم و تربیت باشد. امام صادق(ع) رشته‌های مختلف را تدریس می‌کردند. شیمی و نجوم و زمین‌شناسی یاد می‌دادند. گره زدن تعلیم و تربیت، اساساً بخش نوسازی وزارت آموزش و پرورش در طی این چهل سال باید به این ایده فکر می‌کرد. مجتمع‌های مسجد و مدرسه، خیلی کم داریم. در ایران صد هزار مدرسه داریم، از این مدل به تعداد انگشتان داریم یا نه؟ در تهران مجتمعی به نام پیام غدیر هست، وسط یک مسجد باشکوه است و این طرف دوره متوسطه اول و این طرف متوسطه دوم است. وقت نماز همه اینها مجتمع می‌شوند و در به خیابان باز است. شب هم که می شود اهل محل برای خواندن نماز می‌آیند. این خاطره هم در ذهنشان هست که من مسجدی می‌روم که به مدرسه متصل است.
در کلاس‌ها درس می‌خوانند و اینجا عبادت می‌کنند. این کار مهمی است که امام صادق انجام داده است، چون امام صادق(ع) سالهایی از عمرشان در مدینه، سالهایی در کوفه بودند که خیلی کم گفته می‌شود. می‌توانستند در کوفه یک مجتمع آموزشی بسازند ولی به مسجد کوفه آمدند. در تاریخ دارد صدها نفر هر روز درس را شروع می‌کردند، می‌گفتند: «قال الصادق» کجا، در مسجد. تعریف علم دینی که الآن در دانشگاه ما می‌گذارند، بخشی به آن فضا برمی‌گردد. هرکسی هر علمی می‌آموزد یادش نرود من بنده خدا هستم. این دانش را باید در مسیر خدا به کار ببرم. مبدأ دانشی که می‌آموزم و مقصدش را نباید فراموش کنم. یکوقت یکی از دوستان اقامه نماز خوزستان به من می‌گفت: به خوزستان بیا و مسجدهای اینجا را ببین. یکبار برای منظور دیگری به اهواز رفتم، انصافاً در طی این بیست سی سال تجربه کاری من، این از خاطرات فوق العاده شیرین بود. به این راننده گفتم: به این مسجد برو. همینطور به صورت اتفاقی رفتیم. چون ایشان به من گفته بود: مساجدی در اهواز داریم که تعداد نوجوان‌ها و جوان‌هایش از تعداد بزرگسال‌ها بیشتر است. رفتیم دیدیم همینطور است. دو سوم از مسجد نوجوان و جوان و یک سوم بزرگسال بودند. نماز تمام شد، تلاوت صفحه قرآن انجام شد. بچه‌ها به گروه‌هایی تبدیل شدند. گفتم: این گروه‌ها چیست؟ گفت: آن گروه اول راهنمایی هستند. آن گروه دوم راهنمایی هستند تا چهارم متوسطه، هفت گروه بودند و در هر گروه یک دانشجو و یک طلبه، دانشجو مشکلات علمی آنها را و طلبه هم مسائل دینی و شرعی را حل می‌کرد. پرس و جو کردم، گفتند: همه در این محل هستند، منتهی این مسجد و پایگاه اطلاعات جمع کرده، در محلی که با این شعاع مردم زندگی می‌کنند چند طلبه هست؟ آدرس خانه‌هایشان کجاست؟ چند دانشجو هست؟ اینها را با التماس به این مسجد آوردند. گفتند: شما دانشجو هستید، مسلمان هستید، نمازت را در مسجد بخوان و بعد از نماز هم به هر نسبتی که وقت داری، من احساس کردم اینها برگشتند به زمان امام صادق(ع) و مسجد یک پایگاه لذتبخش شده است. علم و دین با هم، این کار مهمی است از امام صادق(ع) و در تربیت عبادی باید بیان کنیم. بچه‌ها تا آخر عمرشان خاطراتی که از دین دارند، در مسجد یاد گرفتند. ما هیأت و حسینیه داریم ولی سر نخ ماجراهای من از مسجد است.
امام صادق فرمود: «وَ لَا يَقْبَلُ اللَّهُ مِنْ مُؤْمِنٍ عَمَلًا وَ هُوَ مُضْمِرٌ عَلَى‏ أَخِيهِ‏ الْمُؤْمِنِ سُوءاً» (کافی/ج2/ص361) در مورد قبولی عمل صحبت کردیم. عمل مؤمن قبول نیست اگر در دلش کینه مؤمنی را داشته باشد. یا نیت و قصد بدی داشته باشد و بخواهد به کسی آزار برساند. قبولی نماز با مناسبات ما با یکدیگر گره خورده است. امام صادق(ع) فرمود: «القلب حرم ُالله» دل انسان حرم خداست «فَلَا تُسْكِنْ حَرَمَ‏ اللَّهِ‏ غَيْرَ اللَّهِ‏» (بحارالانوار/ج67/ص25) خانه خودش است، مثل اینکه می‌گوییم: مسجد خانه خداست. در قلب هم به جز خدا را در اینجا اسکان ندهی. هرچه نگاه می‌کنی این قلب سرشار از عشق به خدا باشد. چند نفر گفتند: ما نمازهای خصوصی امام صادق(ع) را دیدیم. یکی گفته که شمردم ذکر رکوع و سجده را که امام صادق(ع) سی بار تکرار می‌کند. یکی دیگر گفته: شصت بار. یکی از اصحاب گفته: پانصد بار.
وقتی از خیابان شریعتی گذر می‌کردم، از کنار مسجدی رد شدیم. یک نفر در ماشین به من گفت: من تا آخر عمرم به این مسجد نمی‌آیم. فکر کردم مسأله‌ی سیاسی است. گفت: یکبار اینجا نماز خواندم، امام جماعت ذکر رکوع و سجده را سه بار می‌گوید. این درست است و امام جماعت باید نماز را مختصر بخواند ولی تو اینقدر باید بیزار باشی از ذکر خدا. ابراهیم خلیل الرحمان یک صدایی را در فضا شنید و به صاحب صدا گفت: من هزار گوسفند دارم، نصف گوسفندانم را می‌دهم، یکبار دیگر اسم معشوق مرا ببر. امام صادق(ع) سی بار، یا شصت بار یا پانصد بار سبحان الله می‌گفت و لذت می‌بردند. این را باید از خدا بخواهیم که «الهی اذقنی حلاوة مناجاتک»    
به اصفهان رفته بودم، دانش آموز اصفهانی از من پرسید: شیرینی نماز چطور است؟ مثل عسل است یا شکر و گز؟ یکوقت این پسر دید من گریه می‌کنم. گفت: حاج آقا اهانت کردم؟ گفتم: نه به خدا نچشیدم! خود من نچشیدم. ما حرفش را می‌زنیم. امام صادق(ع) پیشانی را روی خاک می‌گذارد، رها نمی‌کند. لذت می‌برد! امام صادق(ع) فرمود: در خانه‌هایی که نماز و قرآن خوانده می‌شود، آن خانه‌ها نزد آسمانی‌ها همچون ستاره‌ها می‌درخشند. بچه‌هایمان را با تلاوت قرآن بیمه کنیم. با شرایط فرهنگی دنیا چه کنیم؟ آیا راهی داریم به جز ارتباط با خدا و توسل به اهل‌بیت؟ خدا فرمود: رابطه با من از راه نماز است. قدیمی‌ها گاهی نقل می‌کنند که آهنگ صدای نماز پدرم همچنان در گوش من است. سالهاست پدرم از دنیا رفته، یا آهنگ تلاوت قرآن صبحگاهی پدرم، یا سجاده‌ای که مادرم می‌انداخت، اینهاست که شخصیت ما را شکل می‌دهد.
نقل شده امام صادق(ع) بعد از هر نماز به چهار مرد و چهار زن لعن می‌کرد. ما بعد از انقلاب، بعد از نمازمان یک شعاری داریم که بعضی خوش ندارند و می‌گویند: مسجد جای این چیزها نیست. امام صادق و جدش امام زین العابدین، بعد از نماز به چهار مرد و چهار زن لعنت می‌کردند. ما امروز به آمریکا و اسرائیل و انگلیس نیرنگ باز و منافقین لعن می‌کنیم. این لعن ریشه قرآنی دارد و در قرآن اعلام می‌کند که در دنیا و آخرت فریاد می‌زنند «لعنة الله علی الظالمین» بعد از هر نمازی، مردها و زن‌ها که بودند، در این حدیث نیست ولی این سیره که بعد از نماز که طلایی‌ترین وقت دعا هست به خودمان و به دیگران دعا و نفرین کنیم.
در تفسیر این آیه قرآن «خُذُوا زِينَتَكُمْ‏ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ» (اعراف/31) مسلمان‌ها مسجد می‌روید، با خود زینت ببرید. یکی اینکه پاکیزه به مسجد بروید. با لباس نا مرتب و کثیف نروید. طوری باشد که وقتی نوجوانی وارد مسجد می‌شود لذت می‌برد. خدا رحمت کند آیت الله حائری شیرازی را می‌فرمود: بچه‌ها از عروسی خاطره خوش دارند. چون همه لباس‌های مرتب پوشیدند، مسجد باید اینطور باشد. دندان‌ها مسواک زده و موها شانه زده و مرتب باشد. معطر باشد و روغن زده باشد، مسجد می‌روید آراسته باشید. یک تفسیر هم اینکه امام فرمود: زینت مسجد امام جماعت است. مواظب باشید پشت سر چه کسی اقتدا می‌کنید. مسجدی بروید که امام جماعتش را می‌پسندید. از نظر علمی و معنوی و تقوایی، در این حدیث امام صادق(ع) فرمودند: زینت مسجد امام جماعت است.
امام صادق(ع) در مورد نماز جمعه فرمودند: اصحاب پیغمبر طوری بودند که از روز پنجشنبه انتظار روز جمعه را می‌کشیدند و خودشان را برای نماز جمعه آماده می‌کردند، طوری برنامه‌ریزی می‌کردند که فردا به نماز جمعه برسند. امام صادق(ع) فرمودند: هروقت مشکل یا حاجتی داشتی، نماز جعفر طیار بخوان. ما 350 نوع نماز مستحبی داریم. غیر از نمازهای واجب که چاپ هم شده است. علما اینها را طبقه‌بندی کردند، نماز پیغمبر، نماز حضرت فاطمه، نماز امیرالمؤمنین داریم تا نماز امام زمان، نماز سلمان و ابوذر داریم. در این 350 مورد شاید یکی دو سه مورد را از برترین‌ها بشماریم، یکی نماز جعفر طیار است که امام رضا(ع) هرشب نماز جعفر طیار می‌خواند و در نماز شب که یازده رکعت است، چهار رکعت از آن یازده رکعت را نماز جعفر طیار می‌خواند که سیصد بار در این نماز، این ذکر تکرار می‌شود. «سبحان الله و الحمدلله و لا اله الا الله و الله اکبر» امام صادق(ع) فرمود: شبیه کعبه یا کعبه‌ای در عرش خداست که یک ضلعش سبحان الله و یک ضلعش الحمدلله و یک ضلعش لا اله الا الله و یک ضلعش الله اکبر است. خیلی امام صادق توصیه می‌کردند به خواندن نماز جعفر طیار مخصوصاً کسانی که به کارشان گره افتاده است. گره مالی، خانه‌دار نمی‌شود، ازدواج بچه‌اش مشکل پیدا کرده است.
یکوقت کسی محل کار من آمده بود. آنوقت‌ها صندوق‌های قرض الحسنه پنج هزار تومان وام می‌دادند. ایشان به من گفت: من پانصد هزار تومان وام می‌خواهم و نمی‌توانم به هرکس بگویم. گفتم: من ندارم، ولی یک کاری به تو یاد می‌دهم که انشاءالله درست شود. روز جمعه قبل از ظهر نماز جعفر طیار را بخوان. ایشان گفت: دستت درد نکند. صبح شنبه آمد و گفت: نماز خواندم، در خانه به صدا درآمد. یکی از دوستانم بود، گفت: فردا سربازی می‌روم، پانصد هزار تومان دارم، دو سال کار ندارم، برای تو باشد. نحوه خواندن این نماز در مفاتیح هست.
امام صادق فرمود: هرکس دوست دارد بداند چقدر نمازش قبول شده یا نه، ببیند آن نماز چقدر او را از زشتی‌ها باز داشته، به همان اندازه قبول شده است. امام صادق(ع) فرمود: ما بچه‌هایمان را از پنج سالگی و پسرهایمان را از شش سالگی، شما یکسال دیرتر، دخترانتان را از شش سالگی و پسرانتان را از هفت سالگی با نماز آشنا می‌کنید. بعد فرمودند: همانطور که بچه‌ها را از کودکی نماز یاد می‌دهیم، تسبیحات حضرت فاطمه را هم یاد بدهیم. فرمودند: تسبیحات حضرت فاطمه زهرا(س) پرده‌ها و حجاب‌ها را می‌شکافد و ما را وارد دنیای نور می‌کند. امام صادق فرمود: تسبیحات حضرت فاطمه زهرا ثواب هزار رکعت نماز مستحبی دارد. غافل نشویم. بعد از نماز شاید دو دقیقه هم طول نکشد. به این ذکر مقید باشیم. 34 بارالله اکبر، 33 بار الحمدلله و 33 بار سبحان الله.«يَا أَبَا هَارُونَ‏، إِنَّا نَأْمُرُ صِبْيَانَنَا بِتَسْبِيحِ فَاطِمَةَ عَلَيْهَا السَّلَام‏ كَمَا نَأْمُرُهُمْ بِالصَّلَاة» (کافی/ج3/ص343) همانگونه که بچه‌ها را از کودکی به نماز سفارش می‌کنیم، به تسبیحات حضرت فاطمه(س) سفارش کنیم.
شخصی به نام ابی خدیجه می‌گوید: وارد خانه امام صادق شدم دیدم آیت الکرسی را دور تا دور در خانه نوشته است. آیت الکرسی قله قرآن است، از این 6236 آیه قله‌اش آیت الکرسی است که خیلی ارزش دارد. مرحوم فلسفی کتابی دارند به نام آیت الکرسی که چاپ شده است. بعضی در خانه‌هایشان «و ان یکاد» گذاشتند یا چهار قل گذاشتند و تزئینات است و یک تزئین هم می‌تواند این باشد که چشم ما به آیه قرآن بیافتد.امام صادق(ع) به عبدالله بن ابی یعفور فرمود: «إِذَا صَلَّيْتَ‏ صَلَاةً فَرِيضَةً» وقتی نمازهای واجب و شبانه‌روزی می‌خوانی، توصیه می‌کنم اینطور بخوان «فَصَلِّهَا لِوَقْتِهَا صَلَاةَ مُوَدِّعٍ» گویی نماز آخر توست. دو ساعت دیگر از دنیا می‌روی. این بار نماز حتماً با گریه و حضور قلب و اخلاص خواهد بود. نمازهایت را به وقت بخوان، طوری که نماز آخر و نماز خداحافظی است بخوان. همه نمازهایت اینطور باشد. «يَخَافُ أَنْ لَا يَعُودَ إِلَيْهَا» (أمالی/ص256) دیگر می‌ترسید موفق نشود نماز دیگری بخواند. بعد هم نگاهت و چشمانت را به جای سجده بدوز، به سمت راست و چپ نبر که مشغول شوی. «أَبَداً ثُمَّ اصْرِفْ بِبَصَرِكَ إِلَى مَوْضِعِ سُجُودِكَ فَلَوْ تَعْلَمُ مَنْ عَنْ يَمِينِكَ وَ شِمَالِكَ لَأَحْسَنْتَ صَلَاتَكَ وَ اعْلَمْ أَنَّكَ بَيْنَ يَدَيْ مَنْ يَرَاكَ وَ لَا تَرَاهُ» در پیشگاه خدایی هستی که او تو را می‌بیند و تو او را نمی‌بینی.
امام صادق(ع) فرمود: دوست دارم شیعیان ما طوری نماز بخوانند، که با تمام قلب حضور داشته باشند. حضور قلب یکی از ارکان نماز است. ما می‌گوییم: ارکان نماز پنج مورد است و یکی نیت است، از اول تا آخر نماز باید باشد. به قول حاج آقای قرائتی مثل نخ اسکناس است. آنهایی که اسکناس قلابی چاپ می‌کنند، نمی‌توانند این نخ را دربیاورند. نماز ما و عبادت ما نخی دارد که به نماز ارزش می‌دهد، آن نیت است، حضور قلب و توجه است. امام فرمود: دوست دارم شیعه ما با تمام قلبش توجه داشته باشد و اینطور نماز بخواند.
در حدیث دیگری جمعی از شیعیان خدمت امام صادق آمدند و پرسیدند: ای پسر رسول خدا، ما در جایی زندگی می‌کنیم از اینجا دور است. نمی‌توانیم در مجالس شما شرکت کنیم و مواعظ شما را بشنویم. رهنمودهایی کن. ظاهراً از حدیث فهمیده    می‌شود اینها در مناطقی زندگی می‌کردند که با بقیه فرق اسلامی با هم بودند. امام به این جمع فرمودند: اگر شیعه ما هستید باید بهترین باشید. یک کسی می‌خواهد اذان بگوید او از شما باشد و بهترین‌ها باشد. بهترین نماز را بخوانید و مؤذن و امام جماعت باشید. زینت ما باشید. اگر کسی می‌خواهد اموالش را به امانت بگذارد، پیش شما بگذارد. کسی مریض می‌شود شما برای عیادت رفتن پیش قدم شوید. کسی از دنیا می‌رود شما پیش قدم شوید در تشییع جنازه، وقتی اسم شما برده می‌شود بگویند: اینها جعفری‌ها هستند. جعفری‌ها باوفا و امانتدار هستند. پیروان امام صادق به مسجد و نماز اعتماد دارند. اینکه ما مسجد برویم و نماز بخوانیم ولی بدهی‌مان را سر وقت ندهیم، در امانت خیانت کنیم، بد اخلاق باشیم. این بار امام زمان دل شکسته می‌شود. این شیعه است که به عهدش وفا نکرد و بدهی را به وقت نپرداخت. خیلی باید مواظب باشیم که رهبران ما از ما دل شکسته نشوند. بهترین امانتدار باید شما باشید. در یک منطقه‌ای که هستید باید طوری باشد که آوازه شیعیان به خوبی و خوشی سر زبان‌ها باشد.
امام صادق در یک ماه رمضان مریض شدند. شب 23 ماه رمضان رسید، فرمود: با اینکه حالم بد است، مرا بلند کنید و به مسجد ببرید که بتوانند احیاء بگیرند و تا صبح بیدار ماندند و با اینکه خیلی بیمار بودند، امام را بغل کردند و به مسجد آوردند. امام صادق فرمود: هرکس دو رکعت نماز بخواند، «يَعْلَمُ‏ مَا يَقُولُ‏» بداند چه می‌گوید، مفهوم این ذکرها چیست، ذکر یک ظاهری دارد که تلفظ حرف است. یک باطن و مفهومی دارد، الله اکبر چه مفهومی دارد؟ سبحان الله یعنی چه؟ به افکار ما مربوط است. به رفتار ما مربوط است. به علایق و قلب ما مربوط است. این را بفهمد، اگر اینطور باشد بعد از نماز خدا همه گناهان او را می‌بخشد.
امام صادق فرمود: در خانه ما سبک زندگی اینطور است که هروقت مشکلی برای ما پیش می‌آید، همه وضو می‌گیریم. بچه‌ها و اهل خانه را جمع می‌کنیم، من دعا می‌کنم و آنها آمین می‌گویند. به خصوص بچه‌ها که معصوم هستند، هنوز دلشان به گناه آلوده نشده است. فرمودند: بچه‌ها را جمع کنید و دعا کنید آمین بگویند. اینها آدابی است که امام صادق(ع) در تربیت عبادی به ما یاد داده است. امام صادق(ع) فرمود: بر شما باد به مسجد بروید و حتی الامکان نمازهایتان را در مسجد بخوانید. مسجدها خانه‌های خدا در زمین هستند، هرکس در خانه وضو بگیرد و در مسجد نماز بخواند، نامش جزء زائران خدا است «کتب من زوار الله» جزء زائران خدا به ثبت می‌رسد. «فأكثروا فيها من‏ الصلاة و الدعاء» (بحار الانوار، ج80، ص 384) زیاد در مسجدها نماز بخوانید و دعا بخوانید.
امام صادق(ع) در تفسیر این آیه که «فَاسْعَوْا إِلى‏ ذِكْرِ اللَّه‏» (جمعه/9) با شتاب به مسجد بروید، ما مسجد می‌رویم، شتاب نداریم. انگار جایی آتش گرفته که با شتاب می‌روند، با شتاب باید رفت. بدوید به سمت مسجدها، اگر یک خارجی آمده اصفهان را ببیند، از مترجم بپرسد: چه خبر شده است؟ بگوید: به نماز می‌روند. امام صادق(ع) فرمود: «وَ عَلَيْكُمْ‏ بِطُولِ‏ الرُّكُوعِ‏ وَ السُّجُودِ» (کافی/ج3/ص199) رکوع و سجود را طولانی کنید، رکوع‌ها را طولانی کنید. البته ما به اندازه سه سبحان الله اگر بگوییم، رکوع و سجده ما درست است، ولی فرمودند: ذکر رکوع و سجده را سه بار، پنج بار، هفت بار و بیشتر تکرار کنید.
ابوحنیفه رهبر یکی از فرق اهل سنت، از شاگردان امام صادق(ع) است. به امام صادق عرض کرد: «يَا بَا عَبْدِ اللَّهِ مَا أَصْبَرَكَ‏ عَلَى الصَّلَاةِ» چقدر خودتان را در نماز به زحمت می‌اندازید؟ «فَقَالَ وَيْحَكَ يَا نُعْمَانُ أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ الصَّلَاةَ قُرْبَانُ كُلِّ تَقِيٍّ» آیا نمی‌دانی نماز وسیله تقرب به پروردگار است؟ همه ما در این دنیا آمدیم تا به خدا نزدیک شویم. وسیله و ابزار این تقرب، نماز است. من باید در حد خودکشی به نماز اهتمام داشته باشم. امام صادق(ع) فرمود: بر شما باد ای شیعیان، یکی مراقب نمازهایتان باشید و یکی مراقب فقرا باشید.
شبکه سه چند وقت است یک حرکتی را برای مستأجرین راه انداخته است، نمازخوان‌ها باید پیشقدم باشند. مستأجر بگوید: صاحبخانه ما اهل نماز و مسجد است. امسال به ما تخفیف داد. می‌داند ما توان نداریم یا نوزادی داریم، به فکر ماست. بیشتر مؤسسات خیریه در ایران همین نمازخوان‌ها هستند. رحمت خدا به روح بلند شیخ صدوق، شیخ صدوق دو کتاب دارد یکی فضایل الشیعه و یکی صفات الشیعه، اولی در مورد ارزش شیعیان است و دومی در مورد ویژگی‌هایی که یک شیعه باید داشته باشد. احادیث بسیاری در آن کتاب هست، یکی را انتخاب کردم. فرمود: «شِيعَتُنَا أَهْلُ الْوَرَعِ وَ الِاجْتِهَادِ وَ أَهْلُ الْوَفَاءِ وَ الْأَمَانَةِ وَ أَهْلُ الزُّهْدِ وَ الْعِبَادَةِ أَصْحَابُ إِحْدَى وَ خَمْسِينَ رَكْعَةً فِي الْيَوْمِ وَ اللَّيْلَةِ الْقَائِمُونَ‏ بِاللَّيْلِ الصَّائِمُونَ بِالنَّهَارِ يُزَكُّونَ أَمْوَالَهُمْ وَ يَحُجُّونَ الْبَيْتَ وَ يَجْتَنِبُونَ كُلَّ مُحَرَّمٍ»  شیعیان ما از گناه فاصله می‌گیرند، کار زیاد می‌کنند، قول دادند عمل می‌کنند، وفادار هستند، به دنیا دل نبستند و اهل عبادت هستند. شیعیان ما شبانه‌روزی 51 رکعت نماز می‌خوانند، هفده رکعت نماز واجب و 34 رکعت نافله، شب‌ها نماز شب می‌خوانند و روزه‌داری می‌کنند. زکات مالشان را می‌دهند و حج بیت الله الحرام را به جا می‌آورند و از محرمات دوری می‌کنند.
کسی به نام عبدالله بن زیاد می‌گوید خدمت امام صادق رسیدیم و سلام کردیم و خواستیم ما را نصیحت کند، امام فرمود: مراقب وقت نمازهایتان باشید و نمازهایتان را اول وقت بخوانید. امام صادق فرمود: «عَلَيْكُمْ بِتَقْوَى‏ اللَّهِ‏» بر شما باد به تقوای الهی «وَ صِدْقِ الْحَدِيثِ» اخلاق با عبادت آمیخته است و اینها همه از یک سرچشمه است. نمی‌شود کسی نمازخوان باشد و دروغگو هم باشد. خروجی‌اش باید صداقت باشد. «وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ وَ حُسْنِ الصِّحَابَةِ لِمَنْ صَحِبَكَ» با مردم که معاشرت می‌کنید خوش معاشرت باشید. ابراز کنید سلام کردن خود را، طعام بدهید.
شریعتی: این هفته قرار گذاشتیم از جناب محمد بن مسلم که از شاگردان مبرّز و برجسته و بسیار با عظمت امام صادق هست صحبت کنیم. برای ما از این شخصیت بگویید.
حاج آقای بهشتی: بزرگان ما کسانی چون شیخ مفید که اصحاب را طبقه‌بندی کردند، درجه یک، درجه دو، محمد بن مسلم را بالای قله بردند. شاید بی نظیر باشد. 46 هزار حدیث از دو امام دارد. سی هزار حدیث از امام باقر و شانزده هزار از امام صادق (ع). در طی هزار و چند صد سال این چهل و شش هزار حدیث چقدر انتشار یافته و گویندگان گفتند و انسان‌ها هدایت شدند. این شخصیت در ثوابش شریک است. امام صادق(ع) به کسانی که دسترسی نداشتند و می‌فرمودند: مسائل خود را از محمد بن مسلم بپرسید. یعنی اینقدر اعتماد دارد و ارجاع می‌دهد.
برخی از علمای اهل سنت مثل ابوحنیفه برای حل مسائل و مشکلات علمی به محمد بن مسلم مراجعه می‌کردند و این نشانه بزرگی این شخصیت است. شیخ مفید می‌گوید: محمد بن مسلم سرسلسله فقهایی است که حلال و حرام شیعه را، تمام شیعه مرهون او هستند. کتابی دارد به نام «الاربعه مسأله فی ابواب الحلال و الحرام» جناب محمد محسن طبسی کتابی در مورد محمد بن مسلم دارد. به این کتاب مراجعه کنید، انتشارات دلیل ما این کتاب را چاپ کرده است. شخصیت مهمی است که در بصیرت ما تأثیر می‌گذارد
شریعتی: نکات خوبی را شنیدیم. دعا بفرمایید و آمین بگوییم.
حاج آقای بهشتی: خدایا ما را برای امام صادق(ع) زینت قرار بده. اگر امام صادق از ما دلخوری دارد دلش را مرهم ببخش. ظهور فرزندش حضرت مهدی موعود(ع) را تعجیل بفرما. دوستان و خانواده‌های ما را از بهترین سربازان امام زمان(ع) قرار بده.
شریعتی: امروز صفحه 88 قرآن کریم را تلاوت خواهیم کرد.
«أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِما أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَ ما أُنْزِلَ‏ مِنْ‏ قَبْلِكَ‏ يُرِيدُونَ‏ أَنْ يَتَحاكَمُوا إِلَى الطَّاغُوتِ وَ قَدْ أُمِرُوا أَنْ يَكْفُرُوا بِهِ وَ يُرِيدُ الشَّيْطانُ أَنْ يُضِلَّهُمْ ضَلالًا بَعِيداً «60» وَ إِذا قِيلَ لَهُمْ تَعالَوْا إِلى‏ ما أَنْزَلَ اللَّهُ وَ إِلَى الرَّسُولِ رَأَيْتَ الْمُنافِقِينَ يَصُدُّونَ عَنْكَ صُدُوداً «61» فَكَيْفَ إِذا أَصابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ بِما قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ ثُمَّ جاؤُكَ يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ إِنْ أَرَدْنا إِلَّا إِحْساناً وَ تَوْفِيقاً «62» أُولئِكَ الَّذِينَ يَعْلَمُ اللَّهُ ما فِي قُلُوبِهِمْ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ عِظْهُمْ وَ قُلْ لَهُمْ فِي أَنْفُسِهِمْ قَوْلًا بَلِيغاً «63» وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا لِيُطاعَ بِإِذْنِ اللَّهِ وَ لَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جاؤُكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوَّاباً رَحِيماً «64» وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا لِيُطاعَ بِإِذْنِ اللَّهِ وَ لَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جاؤُكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوَّاباً رَحِيماً «64» فَلا وَ رَبِّكَ لا يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيما شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لا يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمَّا قَضَيْتَ وَ يُسَلِّمُوا تَسْلِيماً»
ترجمه آیات: آيا كسانى را كه مى‏ پندارند به آنچه بر تو و آنچه (بر پيامبران) پيش از تو نازل شده است، ايمان آورده‏ اند نمى‏بينى كه مى ‏خواهند داورى را نزد طاغوت (وحكّام باطل) ببرند، در حالى كه مأمورند به طاغوت، كفر ورزند. و شيطان مى‏خواهد آنان را گمراه كند، گمراهى دور و درازى! و چون به آنان گفته شود (كه براى داورى) به سوى آنچه خداوند نازل كرده و به سوى پيامبر بياييد، منافقان را مى‏بينى كه به شدّت از پذيرش دعوت تو روى مى‏گردانند. پس چگونه وقتى به خاطر كارهايى كه از قبل انجام دادند، مصيبتى و مشكلى به آنان مى‏رسد و (از براى رهايى از آن) سراغ تو مى‏آيند، به خدا سوگند ياد مى‏كنند كه هدف ما (از مراجعه به طاغوت) جز نيكى و توافق (ميان دو طرف نزاع) نبوده است. آنان كسانى‏اند كه خداوند، آنچه را در دل دارند مى‏داند. پس از آنان درگذر و پندشان ده و با آنان سخنى رسا كه در جانشان بنشيند بگوى. و ما هيچ پيامبرى را نفرستاديم مگر براى آنكه با اذن خداوند فرمان برده شود و اگر آنان هنگامى كه به خود ستم كردند (از راه خود برگشته و) نزد تو مى‏آمدند و از خداوند مغفرت مى‏خواستند و پيامبر هم براى آنان استغفار مى‏كرد قطعاً خداوند را توبه‏پذير و مهربان مى‏يافتند. و ما هيچ پيامبرى را نفرستاديم مگر براى آنكه با اذن خداوند فرمان برده شود و اگر آنان هنگامى كه به خود ستم كردند (از راه خود برگشته و) نزد تو مى‏ آمدند و از خداوند مغفرت مى خواستند و پيامبر هم براى آنان استغفار مى‏ كرد قطعاً خداوند را توبپذير و مهربان م‏يافتند. نه چنين است؛ به پرودگارت سوگند، كه ايمان (واقعى) نمى‏آورند مگر زمانى كه در مشاجرات و نزاع‏هاى خود، تو را داور قرار دهند، ودر دل خود هيچ‏گونه احساس ناراحتى از قضاوت تو نداشته باشند (و در برابر داورى تو) كاملًا تسليم باشند. نه چنين است؛ به پرودگارت سوگند، كه ايمان (واقعى) نمى‏آورند مگر زمانى كه در مشاجرات و نزاع‏هاى خود، تو را داور قرار دهند، ودر دل خود هيچ‏گونه احساس ناراحتى از قضاوت تو نداشته باشند (و در برابر داورى تو) كاملًا تسليم باشند.