main logo of samtekhoda

98-02-30-حجت الاسلام والمسلمین فرحزاد-سیری در صحیفه سجادیه(شرح دعای هفدهم، شناخت شیطان)

حجت الاسلام والمسلمين فرحزاد – سیری در صحیفه سجادیه، (شرح دعای هفدهم، شناخت شیطان)
برنامه سمت خدا
موضوع برنامه: سیری در صحیفه سجادیه، (شرح دعای هفدهم، شناخت شیطان)
كارشناس: حجت الاسلام والمسلمين فرحزاد
تاريخ پخش: 30-02- 98
شریعتی:
بسم الله الرحمن الرحیم، اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم.
شعر من، واژه من، لُبّ کلامم حسن است *** شب سلامم حسن و صبح سلامم حسن است
با حسن زنده و با عشق حسن خواهم مرد *** حُسن مطلع حسن و حُسن ختامم حسن است
هرکسی زنده به عشق است نمیرد هرگز *** زنده‌ی عشق منم، رمز دوامم حسن است
مثل رودم که حسن ذکر قعود است مرا *** مثل کوهم که شب و روز قیامم حسن است
سر من سبز، زبان سرخ، سرم هم برود *** ایها الناس بدانید امامم حسن است
سلام به امام مجتبی کریم اهل‌بیت، سلام می‌کنم به همه بیننده‌ها و شنونده‌های خوبمان، ایام و میلاد با سعادت امام حسن مجتبی بر همه مبارک باشد. طاعات و عبادات شما قبول باشد. حاج آقای فرحزاد سلام علیکم، خیلی خوش آمدید. ایام را تبریک می‌گویم.
حاج آقای فرحزاد: عرض سلام دارم خدمت جنابعالی و بینندگان و شنوندگان عزیز. آرزوی قبولی طاعات و عبادات برای همه را داریم. از صمیم دل ولادت سرتاسر نور کریم اهل‌بیت، اولین فرزندی که دل امیرالمؤمنین و حضرت زهرا و پیغمبر را با قدمش شاد کرد را تبریک می‌گویم. پیغمبر فرمود: «الحسن هدیة من رب العالمین» هدیه‌ای است که پروردگار عالمین به ما مرحمت کرد، انشاءالله مبارک باشد. گاهی پیام‌ها را که می‌خوانم واقعاً شرمنده می‌شوم. در مورد حضرت خدیجه(س) هفته گذشته چند بار خواهش کردیم که برای حضرت مجلس بگیرند یا اطعام بدهند و سور بدهند. الحمدلله شاید درصد کمی به ما پیام دادند و غیر پیام هم خیلی‌ها با واسطه گفتند که برای حضرت خدیجه اطعام دادند یا مجلس گرفتند. قطعاً بدانید خدمت به حضرت خدیجه(س) دل پیغمبر را بسیار و دل فرزندش حضرت زهرا و بچه‌هایش را خیلی شاد می‌کند. با کسانی که به جمکران آمده بودند، مصاحبه شده بود که شما چند درصد از درآمدت را حاضر هستی خرج دین کنی؟ اکثراً گفتند: ما حال چنین کاری نداریم. ولی بعد گفتند: ما می‌شناسیم خانمی که همه زندگی و سرمایه و هستی‌اش را در راه دین خرج کرده است و آن حضرت خدیجه کبری(س) است.
پیام‌های متعددی رسیده که شما که می‌گویید: خانم‌ها طلای خود را برای حضرت خدیجه بدهند، چرا شما این کار را نمی‌کنید؟ این سؤال خوبی است. وقتی من به منزل برگشتم از برنامه سمت خدا، خانمم گفت: باید افطار مفصل برای حضرت خدیجه بدهی. گفتم: افطار بماند، حاضر هستم مرا قربانی برای حضرت خدیجه کنی. یکی از کارشناسان سمت خدا، بالای پنجاه درصد، در ماه خبر دارم به نیازمندان و زیردستان کمک می‌کنند. یک موقعی یکی از عزیزانی که واعظ و روحانی هستند، فرمودند: محله ما اطراف کاشان است، معمولاً برای نماز عید فطر افراد زیادی جمع می‌شوند. برای نماز عید رفتیم، مسجد نداشت. فراخوان دادیم، گفتیم: به این مسجد کمک کنید، برای خودتان است. چهل میلیونی پول دادند و امکانات و وام دادند، من از خانم‌ها خواهش کردم شما هم یک کمکی بکنید که برای آخرت شما می‌ماند. آمدیم وقتی پول‌ها جمع شد، دیدم فقط سه نفر از خانم‌ها کمک کردند. یا انگشتر و دستبند دادند. اسم‌هایشان را که درآوردیم، دیدم یکی خانم خودم، یکی دختر خودم و یکی عروس خودم است. یعنی حرف‌های ایشان فقط در این سه خانم اثر کرده بود. من به قدری از این برنامه خوشحال شدم یک هدیه قابلدار برای این سه خانم فرستادم. امیدواریم این موج ادامه‌دار باشد. حضرت علی(ع) فرمود: «مَنْ أَيْقَنَ بِالْخَلَفِ جَادَ بِالْعَطِيَّة» (تحف العقول/ص111) یعنی کسی باور کند آنچه برای خدا و حضرت خدیجه و اهل‌بیت خرج می‌کند، قطعاً در دنیا و آخرت بی جواب نمی‌گذارند. مخصوصاً مادران اهل‌بیت که رویش حساس هستند و در غربت و گمنام هستند. آقای رفیعی فرمودند: مقام معظم رهبری سه بار در صحبتشان فرمودند: حضرت خدیجه در غربت قرار گرفته، مظلوم واقع شده و باید از این غربت و مظلومیت دربیاید.
شریعتی: حضرت خدیجه‌ای که جان و مالش را برای پیشرفت و اعتلای اسلام گذاشت، انشاءالله لبخند مادرانه حضرت و لبخند پدرانه اسلام شامل حال همه آنهایی شود که در راستای اعتلای نام حضرت خدیجه گام برداشتند. در محضر صحیفه     امام سجاد(ع) هستیم، امروز دعای هفدهم را با هم مرور خواهیم کرد.
حاج آقای فرحزاد: بسم الله الرحمن الرحیم، الحمدلله رب العالمین، اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم.  
دعای هفدهم، درباره‌ی امام سجاد(ع) نقل شده که هروقت می‌خواستند به خدا پناهنده شوند از شر شیطان و وسوسه‌های شیطانی این دعا را تلاوت می‌کردند. «اللَّهُمَّ إِنَّا نَعُوذُ بِكَ مِنْ نَزَغَاتِ الشَّيْطَانِ‏ الرَّجِيمِ‏» خدایا ما به تو پناه می‌بریم از وسوسه‌ها، فتنه انگیزی‌های شیطان که دائم تلنگر می‌زند و بنی آدم را رها نمی‌کند. «وَ كَيْدِهِ وَ مَكَايِدِهِ» حیله‌ها و مکرها و نقشه‌های شیطان که دائم به تو پناه می‌بریم. «وَ مِنَ الثِّقَةِ بِأَمَانِيِّهِ وَ مَوَاعِيدِهِ وَ غُرُورِهِ وَ مَصَايِدِهِ» خدایا به تو پناه می‌بریم از اینکه ما اطمینان کنیم به وعده‌های شیطان، چون شیطان وعده‌های دنیایی و تو خالی و پوچ می‌دهد. از اینکه ما مطمئن شویم به آرزوهایی که به ما القاء می‌کند، بفهمیم این دام شیطان است، خدایا به تو پناه می‌بریم. «وَ أَنْ يُطْمِعَ نَفْسَهُ فِي إِضْلَالِنَا عَنْ طَاعَتِكَ» خدایا به تو پناه می‌بریم از اینکه طمع کند ما را از طاعت تو گمراه کند و به بیراهه ببرد. «وَ امْتِهَانِنَا بِمَعْصِيَتِكَ» خدایا به تو پناه می‌بریم که معصیت را در نظر ما پست و کوچک نشان بدهد. حدیث داریم معصیت برای مؤمن مثل کوه سنگین است.
برای آدم‌های منافق و شرور مثل پشه و مگسی است که ویز می‌کند و رد می‌شود، لذا حضرت می‌فرماید: ما به خدا پناه می‌بریم از شر شیطان که معصیت را در نظر ما کوچک نشان ندهد که راحت معصیت کنیم. «أَوْ أَنْ يَحْسُنَ عِنْدَنَا مَا حَسَّنَ لَنَا» یا اینکه کارهای زشت را نزد ما زیبا جلوه بدهد. گاهی کار به ظاهر خوب است ولی باطنش خراب است و ریا است. خدایا به تو پناه می‌بریم از اینکه کارهای زشت را نزد ما زیبا نشان بدهد. «أَوْ أَنْ يَثْقُلَ عَلَيْنَا مَا كَرَّهَ إِلَيْنَا» یا چیزی که برای ما زشت و بد است، برای ما سنگین نشان بدهد که ما آن کار زشت را انجام ندهیم. «اللَّهُمَّ اخْسَأْهُ عَنَّا بِعِبَادَتِكَ» خدایا شیطان را از ما طرد کن و دور کن با بندگی خودت، یعنی عبادت و بندگی خدا باعث می‌شود شیطان دور شود. «وَ اكْبِتْهُ بِدُءوبِنَا فِي مَحَبَّتِكَ» چه چیزی بینی شیطان را به خاک می‌مالد و خوار و ذلیل می‌کند؟ استقامت و پایداری در محبت خدا. اینکه ما خدا را دوست داریم، خدا ما را دوست دارد، این پیوند محبت شیطان را خوار و ذلیل می‌کند. «وَ اجْعَلْ بَيْنَنَا وَ بَيْنَهُ سِتْراً لَا يَهْتِكُهُ» خدایا بین ما و شیطان یک پرده و حجابی بیانداز که نتواند از آن پرده رد شود و سراغ ما بیاید. «وَ رَدْماً مُصْمِتاً لَا يَفْتُقُهُ» بین ما و شیطان یک سدّ محکم قرار بده که قابل شکافتن نباشد. ارتباط ما کامل قطع شود.
این بحث شیطان را خیلی‌ها دوست دارند. شیطان شناسی و دشمن شناسی خوب است. چند نکته را در مورد شیطان عرض کنم. اول اینکه ما سه نوع شیطان داریم. شیطان جنی، شیطان انسی و شیطان درونی. شیطان جنی همان ابلیس است که سر دسته شیاطین است و از جن هم هست. اجنه غلط است، اجنه جمع جنین است. بعضی اشتباه می‌گویند. جِن خودش جمع است مثل انس، انس به انسان‌ها می‌گویند و جن به کسانی که نژادشان جن است. شیطان جزء جن است و اعوان و انصار زیاد دارد. مثل طاغوتی که مشاور و وزیر دارد، شیطان در همه‌جا نماینده دارد. آیت الله مجتهدی فرموده بودند: شیاطین همه یک جور نیستند، شیطان یک کسی حجت الاسلام است، شیطان کسی آیت الله است. شیاطین هم مراتب دارند، حدیث داریم هر انسانی که متولد می‌شود یک شیطان جن هم خدا درست می‌کند و کنارش هست. یک نوع شیطان، شیطان جن است که ابلیس و اعوان و انصار و شیاطین برونی هستند. یک نوع شیطان، شیطان انسی است. شیطان انسی، هر انسانی که کار شیطانی و رفتار شیطانی دارد، اندیشه و القائات شیطانی به دیگران می‌کند ولی در قالب انسان دو پا، شیطان انسی است. «وَ كَذلِكَ جَعَلْنا لِكُلِ‏ نَبِيٍ‏ عَدُوًّا شَياطِينَ الْإِنْسِ وَ الْجِنِّ» (انعام/112) یعنی ما برای هر پیغمبری دشمنان قرار دادیم، شیاطین انسی و شیاطین جنی، شیاطین جنی چه کسانی هستند؟ طاغوت‌ها، شمرها، یزیدها، بلکه اینها شاید قوی‌تر از شیطان باشند و گاهی به شیطان هم درس بدهند.
استاد بزرگواری داشتیم شاگرد مرحوم قاضی بود، می‌فرمودند: همین ادرار کردن سلطان سلاطین است، یعنی سلطان سلاطین هم باشد، ادرارش می‌گیرد باید بدود. لذا شیاطین انسان هم مهم هستند. افرادی که دعوت به بدی‌ها می‌کنند، ما که سر انس و جن بودنش دعوا نداریم. مصداق مهمش طاغوت‌هاست. دوستان ناباب، رفقای ناباب، اینها از هر شیطانی پلیدتر هستند. یعنی قشنگ رابطه برقرار می‌کنند، ما را به اعتیاد و گناه و معصیت و خلاف و دزدی و سرقت می‌کشاند. مثنوی می‌گوید:
ای بسا ابلیس آدم روی که هست *** پس به هر دستی نباید داد دست
انسان دوپایی که شیطان است، فراوان به سمت آتش می‌کشد. پس یک شیطان جنی نامرئی است که دیده نمی‌شود ولی القاء و تفکرات بد می‌کند. یک شیطان انسی است که دو پا است و انسان است و ممکن است اطرافیان ما باشند، نزدیکان ما باشند. سومین شیطان که درون خود ماست، یعنی برای هر انسانی از مؤمن و غیر مؤمن ممکن است باشد، خود نفس ماست. یعنی این نفس اماره‌ای که قسمت پایین وجود انسان هست، این هم دعوت به شر و بدی می‌کند، «إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوء» یعنی فقط کار همان شیطان را می‌کند. مرحوم بهاءالدینی گاهی شوخی می‌گفتند که شیطان خودت هستی، برو خودت را اصلاح کن. یعنی ما گاهی اینقدر به شیطان بیرونی بد و بیراه می‌گوییم، چنین و چنان می‌کنیم، از خودمان غافل هستیم و یک شیطان بزرگ و بت بزرگ و فرعون بزرگ، نفس اماره خیلی قدرت دارد. گفت:
نفس اژدرها است او کی مرده است *** از غم بی آلتی افسرده است
گر بیابد آلت فرعون اوی *** که به امر او همی رفت آب جوی
آن زمان بنیاد فرعونی کند *** راه صد موسی و صد هارون زد
«کرمک است این اژدها از دست فقر» این اژدها فعلاً بخاطر فقر و بلا و مصیبت و گرفتاری یک کرم کوچولو شده است. ولی اگر میدان پیدا کند، پول و مقام تزریق کنند، پدر جد آن اژدهاست.
کرمک است این اژدها از دست فقر *** ورنه می‌بود این مگس افزون ز صَقر
فعلاً یک حشره کوچکی شده است ولی اگر پر و بال پیدا کند، عقاب وحشتناک است که افراد را می‌رباید. امیرالمؤمنین(ع) فرمودند: «شیطان کل انسان نفسه» یعنی شیطان هرکسی نفس درونی اوست. این از همه مهمتر است و باید درست شود. شیطان و دشمن داخلی به مراتب خطرناکتر است. می‌گویند: یک کسی ابلیس را خواب دید. دید تسبیح و ذکر و دعایی دارد، گفت: تو ابلیس هستی؟ گفت: بله، گفت: من باید به حساب تو برسم. دست انداخت ریش ابلیس را کند و یک سیلی به او زد. دید صورتش سرخ شده از بس محکم زده بود. تعبیر خواب همین است که شیطان خودت هستی. شیطان جنی، شیطان انسی و درونی داریم. اگر این با آنها نسازد، با شیطان انسی و جنی نمی‌توانند کاری کنند. آنها می‌آیند با این شیطان درونی می‌سازند و ما را از بین می‌برند.
بحث دوم اینکه شیطان جزء مسلمات است، بخواهیم یا نخواهیم همه کتاب‌های آسمانی، واقعیت خارجی است که چه بپذیریم و چه نپذیریم هست. آیات و روایات فراوان داریم، فلسفه خلقت شیطان چیست؟ چرا خدا شیطان را خلق کرد؟ شیاطین وسیله امتحان ما هستند. همانطور که خدا شیاطین را خلق کرده، دعوت به بدی می‌کنند، میلیون میلیون برابر فرشته و ملائکه و عقل و وجدان و فطرت خلق کرده که از این طرف دعوت به خوبی کنند. این طرف شیاطین هستند و آن طرف انبیاء هستند. مربیان و علما هستند، یعنی جبهه حق هم خدا خیلی نیرو خلق کرده است. در این کشاکش دو نیروی خیر و شر، خوبی و بدی، ما باید امتحان شویم. و الا اینکه نه شیطانی باشد، نه دشمن و تلنگری باشد، خوب بودن هنر نیست. ولی اینکه انسان می‌تواند خیلی کارها بکند و جلوی خودش را می‌گیرد و ضربه پذیر و مقاوم می‌شود، رشد ما در این هست. برا خدا بعضی را با عقل مانند فرشته‌ها و بدون شهوت خلق کرده است. بعضی را شهوت خلق کرده بدون عقل مثل شیاطین، انسان را از هردو موجود خلق کرده است. یعنی یک سررشته‌ای هم از انسان هست، هم سررشته‌ای از فرشته‌ها هست. بستگی دارد کدام غالب شود. ما در این چند روز دنیا بیاییم، عقل و فرشته‌مان را و انبیاء را بر خودمان غالب کنیم. اگر شیطان نبود اصلاً دنیا نمی‌چرخید. حضرت سلیمان(ع) که همه چیز در تسخیرش بود. جن و انس و باد و فرشته‌ها، پرنده‌ها و ماهی‌های دریا و حیوانات و دیو و دد، ولی ابلیس اصلی نه! یک موقع حضرت سلیمان گفت: خدایا همه اینها در اختیار من است. ابلیس رئیس کل شیاطین هم صلاح نیست، بگذار آزاد باشد. اصرار کرد و گفت: صلاح نیست. در هر صورت با اصرار زیاد، خداوند امر کرد به ملائکه بروند و ابلیس را در بند کنند. حضرت سلیمان(ع) از بیت المال استفاده نمی‌کرد، زنبیل بافی می‌کرد و از زنبیل بافی سودی که کسب می‌کرد، بخشی را انفاق می‌کرد و زندگی ساده‌ای داشت. بعد از اینکه ابلیس را در بند کردند، زنبیل را درست کرد و رفت، در بازار رفت و گشت دید بازار خیلی کساد است، خرید و فروش کم شده است و زنبیل فروش نرفت. فردا آمد دید بازار کساد است. گفت: خدایا بازار دنیا دارد می‌خوابد، کسادی فوق العاده دارد. خانم‌ها بیرون نمی‌آیند و دنبال پول نیستند. به خدا گفت: اوضاع و احوال خانه دارد می‌خوابد. خدا گفت: تو رئیس کل را گرفتی و زندان کردی. این می‌دمد و بازار دنیا را گرم می‌کند، اگر این نباشد بازار دنیا از بین می‌رود. آدم باید مواظب باشد آلوده نشود. لذا می‌فرمودند: در بازار دنیا خیلی یاد خدا کنید. به خدا پناه ببرید. بازار محل جولانگاه شیطان است. همه مادیات و دنیاپرستی و تجملات است. جاهایی که بوی معنویت می‌آید و ذکر خدا هست، به آنجا پناه ببرید.
عارفی حرف قشنگی زد، می‌گوید: شیطان فکر نکند خوب‌های خالص را می‌تواند از بین ببرد، زورش نمی‌رسد. خودش فرمود: «فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ‏ أَجْمَعِينَ. إِلَّا عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ» (ص/82) شیطان می‌فرماید: مثل یک باغبان یا کشاورزی است که علف‌های هرز را درو می‌کند و می‌چیند. آنهایی که ریشه دارند و محکم هستند، شیطان می‌گوید: من زورم به آنها نمی‌رسد ولی آنهایی که از خود من هستند و ارتباطی با من دارند، من آنها را می‌توانم زمین بزنم. ولی آنهایی که واقعاً با خدا رابطه دارند، قرص و محکم هستند، نه. یک بزرگی می‌فرماید: اگر کسی در عشق و محبت خدا و ارتباط با خدا محکم شد، اینقدر قوی می‌شود که اگر شیطان نزدیک او شود، مصروع می‌شود. مثل کسی که سرگیجه دارد. شیاطین جمع می‌شوند و می‌گویند: چه شده است؟ می‌گویند: آدم او را گرفته است. لذا اگر کسی ثابت باشد، شیطان زورش نمی‌رسد.
شریعتی: خدا رحمت کند آقای حق شناس می‌فرمودند: بعد از امام زمان، عالمترین فرد روی زمین شیطان است. پای درس این همه ملائکه و انبیاء نشسته است، باید خیلی مراقب باشید از هر راهی ممکن است نفوذ کند. این هفته قرار گذاشتیم از یکی از اصحاب خاص امیرالمؤمنین، حجر بن عُدی صحبت کنیم. امروز صفحه 47 قرآن کریم، جزء سوم، آیات 275 تا 281 سوره مبارکه بقره را تلاوت خواهیم کرد.
«الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبا لا يَقُومُونَ إِلَّا كَما يَقُومُ‏ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطانُ مِنَ الْمَسِّ ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبا وَ أَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَ حَرَّمَ الرِّبا فَمَنْ جاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَانْتَهى‏ فَلَهُ ما سَلَفَ وَ أَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ وَ مَنْ عادَ فَأُولئِكَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فِيها خالِدُونَ‏ «276» يَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبا وَ يُرْبِي الصَّدَقاتِ وَ اللَّهُ لا يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ أَثِيمٍ‏ «277» إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّكاةَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ‏ «278» يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ ذَرُوا ما بَقِيَ مِنَ الرِّبا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ‏ «279» فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ إِنْ تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُؤُسُ أَمْوالِكُمْ لا تَظْلِمُونَ وَ لا تُظْلَمُون‏ «280» وَ إِنْ كانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلى‏ مَيْسَرَةٍ وَ أَنْ تَصَدَّقُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُون‏ «281» وَ اتَّقُوا يَوْماً تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ ما كَسَبَتْ وَ هُمْ لا يُظْلَمُون‏»
ترجمه آیات: كسانى كه ربا مى‏خورند، (در قيامت از قبرها) بر نمى‏خيزند مگر همانند برخاستن كسى كه بر اثر تماس شيطان، آشفته وديوانه شده است. (نمى‏تواند تعادل خود را حفظ كند، گاهى زمين مى‏خورد و گاهى بر مى‏خيزد.) اين (آسيب) بدان سبب است كه گفتند: داد و ستد نيز مانند ربا است. در حالى كه خداوند خريد و فروش را حلال و ربا را حرام كرده است. پس هر كس موعظه‏اى از پروردگارش به او رسيد و (از رباخوارى) خوددارى كرد، آنچه در گذشته (از طريق ربا بدست آورده) مال اوست، و كار او به خدا واگذار مى‏شود. امّا كسانى كه (دوباره به رباخوارى) بازگردند، آنان اهل آتش خواهند بود و در آن جاودانه مى‏مانند. خداوند ربا را نابود مى‏كند، ولى صدقات را افزايش مى‏دهد و خداوند هيچ انسان ناسپاس وكافرِ گنهكارى را دوست نمى‏دارد. همانا كسانى كه ايمان آورده و كارهاى نيكو انجام داده‏اند و نماز برپا داشته و زكات پرداخته‏اند، پاداششان نزد پروردگارشان (محفوظ) است و نه ترسى بر آنهاست و نه غمگين مى‏شوند. اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! تقواى الهى پيشه كنيد و آنچه را از (مطالبات) ربا باقى مانده است، رها كنيد، اگر ايمان داريد. پس اگر چنين نكرديد، (بدانيد كه) اعلان جنگ با خدا و رسولش داده‏ايد و اگر توبه كنيد، (اصل) سرمايه‏هاى شما از آنِ خودتان است. (ودر اين صورت) نه ستم مى‏كنيد و نه بر شما ستم مى‏شود. واگر (بدهكار) تنگ‏دست بود، او را تا هنگام توانايى مهلت دهيد و (در صورتى كه واقعاً توان پرداخت ندارد،) اگر ببخشيد براى شما بهتر است، اگر (نتايج آنرا) بدانيد. و پروا كنيد از روزى كه در آن به پيشگاه خداوند بازگردانده مى‏شويد و سپس هركس (جزاى) آنچه را كسب كرده، بدون كم وكاست داده مى‏شود و به آنان ستمى نمى‏رود.
شریعتی: چقدر خوب است ثواب تلاوت این آیات را به روح بلند امام حسن مجتبی(ع) و اصحاب و یارانشان هدیه کنیم، از جمله حجر بن عدی که از زمان امیرالمؤمنین از اصحاب و یاران خاص بودند. تفسیر جزهای قرآن کریم با بیان کارشناسان عزیز ما، با کلام شیوای آقای دکتر رفیعی و حاج آقای فرحزاد در کانال برنامه هست. تلاوت منتخب جزء‌ها را با صدای خوب قاریان ما در کانال برنامه قرار دارد.
حاج آقای فرحزاد: پیغمبر خدا فرمود: من دیدم بعضی از امت من موقع عبور از پل صراط افتان و خیزان می‌روند و در معرض سقوط در آتش هستند و دوباره به پا می‌شوند. در شرف افتادن هستند، گاهی معلق می‌شوند که بیافتند و یک نیرویی اینها را نجات می‌دهد. نگاه کردم چه نیرویی آنها را نجات می‌دهد، دیدم صلوات‌هایی که در دنیا می‌فرستادند و یاد من می‌کردند و به من دعا می‌کردند، تبدیل به نیروهایی شده که می‌آید اینها را نجات می‌دهد. در روایتی دیگر دیدم که حضرت فرمودند: فرشته‌هایی می‌آیند که نجات می‌دهند از پل صراط آنهایی که در دنیا صلوات بر محمد و آل محمد می‌فرستند.
شریعتی: از اعمال ماه رمضان زیاد صلوات فرستادن است. انشاءالله تمام لحظات ما مزین به عطر صلوات بر محمد و آل محمد باشد. از امام مجتبی(ع) کریم اهل‌بیت بشنویم.    
حاج آقای فرحزاد: هفته قبل اشاره کردید که دغدغه من یکی حضرت خدیجه و یکی امام حسن مجتبی(ع) است. امام حسن در بین پنج تن از همه غریب‌تر است. ما ذکر فضایل پیغمبر، امیرالمؤمنین، حضرت زهرا و امام حسین را داریم، در طول سال بسیار زیاد هست، ولی امام حسن هم شهادت و ولادتش آنطور که باید حقش ادا نمی‌شود. در کل ماه رمضان همین یک ولادت را داریم. خواهش می‌کنم برای امام مجتبی پنج شب مجلس بگیرید و جشن بگیرید. پیغمبر ما بارها می‌فرمود: خدایا من حسن را دوست دارم و دوست دارم هرکس که حسن را دوست دارد. یعنی آنهایی که برای امام حسن قدمی برمی‌دارند، مورد مهر و محبت جدش پیغمبر خدا قرار می‌گیرند. قطعاً دل فاطمه زهرا و امیرالمؤمنین را خیلی شاد می‌کنند. خواهش می‌کنم برای امام حسن(ع) اطعام بدهید، نذری بدهید، چراغانی کنید، صلوات هدیه کنید، هر کار خیری می‌کنید و صدقه می‌دهید به نیت حضرت باشد. قطعاً بدانید امام مجتبی(ع) سفره‌دار کریم اهل‌بیت است و به ما نظر دارد و لطف و عنایت خواهد کرد.
از القاب حضرت که معروف شده است، کریم اهل‌بیت است. کریم یعنی چه؟ در دعاها خیلی «کریم» داریم. «فَلَمْ أَرَ مَوْلًى كَرِيماً أَصْبَرَ عَلَى‏ عَبْدٍ لَئِيمٍ‏ مِنْكَ عَلَيَّ يَا رَب‏» در دعای اففتاح، در دعای ابوحمزه بحث کرم خیلی فراوان آمده است. خدایا من نمی‌بینم مولایی که اینقدر کریم باشد و بر بنده لئیمی مثل من اینقدر صبر داشته باشد. یعنی یکی از علائم کرم این است که با دیگران مدارا کنیم، تحمل کنیم، بچه‌ها و زیردستانمان را، کسانی که ما را اذیت کردند و آزار رساندند. امیرالمؤمنین در نهج‌البلاغه فرمود: «مِنْ أَشْرَفِ أَفْعَالِ الْكَرِيمِ غَفْلَتُهُ‏ عَمَّا يَعْلَمُ‏» (نهج‌البلاغه/ ص507) خیلی جاها آدم باید نشنیده بگیرد. مادرشوهر است یا هرکس دیگر است. گیر ندهیم، نشنیده بگیریم. از برترین اعمال یک انسان با کرامت، انسانی که اهل کرم است، این است که بدی دیگران را پاک کند و ندیده بگیرد. خیلی از زندانیان بی گناه داریم که بخاطر دیه و مهریه زندان هستند. به خاطر امام مجتبی بیاییم اینها را آزاد کنیم و نگذاریم خانواده‌هایشان صدمه بخورند. پس یک معنی کرامت گذشت است. آدم با کرامت و کریم می‌گذرد. مرد شامی به حضرت چقدر حرف بیهوده گفت، حضرت تبسم کردند و سلام کردند. پرسیدند: مرکب می‌خواهی؟ جا می‌خواهی؟ مرد شامی که به حضرت بد و بیراه گفت، آنچنان شروع به گریه کرد که گفت: تو و پدرت از همه نزد من عزیزتر هستید. بیاییم با همدیگر مدارا کنیم و گذشت داشته باشیم. یک معنی کرم برآورده کردن حاجت دیگران است. در روایت داریم از امام مجتبی از معنی کرم سؤال کردند، فرمودند: «التَّبَرُّعُ بِالْمَعْرُوفِ، وَ الْإِعْطَاءُ قَبْلَ‏ السُّؤَالِ‏» اینکه همیشه باید در صدد بود کار خیر کرد. ما چهار نوع انسان داریم، کریم، سخی، بخیل و لئیم. لئیم کسی است که نه خودش می‌خورد و نه به دیگران می‌دهد. مردنشان بهتر از زنده بودنشان است. بخیل کسی است که جمع می‌کند ولی به دیگران نمی‌دهد. سخی کسی است که هم خودش استفاده می‌کند و هم به دیگران می‌دهد. کریم کسی است که از خودش می‌زند و به دیگران می‌دهد. کرم این است که انسان دائم کار نیک بکند، قبل از سؤال کردن، بدهد. قبل از اینکه پدر و مادر بگوید، همسر بگوید. بعضی هستند می‌گویند: اینقدر باید ناله بزنیم تا یک چیزی پدر یا شوهر ما بدهد. به فکر دیگران باشید. امام مجتبی(ع) هم سفره‌دار بودند، در مدینه شیعیان نُخیله، همان سفره‌ها را در طول سال دارند. همان کار امام حسن را ادامه دادیم. الآن هم در قم در طول سال افطار، سحر یا ایام دیگر هست. این سفره‌داری در طول سال باشد و محل رفت و شد مهمان باشد. امام حسن(ع) مهمانخانه داشتند و در طول سال مهمان می‌آمد. یک نفر خدمت امام مجتبی آمد، یک تقاضایی داشت به حضرت داد. حضرت تا نامه را گرفتند، فرمودند: حاجتت برآورده شد. یک نفر به حضرت گفت: هنوز شما نخواندید ببینید چه نوشته شده است. حضرت فرمودند: می‌ترسم خدا از من سؤال کند، روز قیامت بگوید: جلوی جمع پنج دقیقه، دو دقیقه معطل شد به حالت خواری یا ذلت که شما نامه‌اش را بخوانید. من نمی‌خواهم آن اندازه هم خفت ببیند. برای امام حسن هرطور می‌توانید خدمت کنید.
موضوع دیگر اینکه امروز سی‌ام اردیبهشت روز ملی جمعیت است. جمعیت ما در اکثر شهرها و استان‌های کشور رو به کاهش است، یعنی رشدی که باید داشته باشد، ندارد. متأسفانه مشکلات اقتصادی و فرهنگی است که اینها را قبول داریم. ولی دستورات دینی و عرفی و عقلانی ما چه می‌گوید؟ انشاءالله مشکلات اقتصادی و ازدواج حل شود. پیغمبر ما افتخار می‌کند که امتش فراوان باشند. فرمود: ولو به بچه‌ای که ناخواسته سقط شده است هم افتخار می‌کنم. افتخار من این است که لا اله الا الله گو و موحد زیاد باشد. این بهانه‌هایی که افراد می‌آورند که برای بچه‌دار شدن، عذرهایشان پذیرفته نیست. آنهایی که توکل و اعتماد به خدا دارند، هرآنکه دندان دهد نان دهد! خدا روزی را می‌رساند. آنهایی که تک فرزند هستند، این آسیب‌های روحی که به فرزند می‌خورد، به پدر و مادر هم می‌خورد. ما حاضر هستیم از هزینه‌های زندگی‌مان کم کنیم، کم بگذاریم که بچه‌مان را یک مدرسه بهتر بفرستیم. اینجا باید یک مقدار از زندگی کم کنیم که این بچه نه برادر داشته باشد، نه خواهر داشته باشد، بعداً بچه‌هایش هیچی نداشته باشند. بعضی می‌گویند: مشکل تربیتی داریم. اساس تربیت خانواده هستند، اگر خانواده خوب باشند، می‌توانند فرزندان خوب تربیت کنند. اگر خوب نباشند، یک فرزند هم نمی‌توانند تربیت کنند. رفتار پدر و مادر خیلی مهم است. ما باید خودمان را اصلاح کنیم، اصلاح شویم بچه‌ها هم اصلاح می‌شوند. لذا تک فرزندی خوب نیست، کمک کنیم آنهایی که اولاد ندارند، هر طور می‌توانیم اولاد دار شوند، ما هم برایشان دعا می‌کنیم. خانواده‌ای فرزنددار نمی‌شدند، یک نفر گفت: نذر امام حسن مجتبی کنید، همسایه‌ی آنها خواب دید که امام مجتبی برای شما یک جفت کفش هدیه کرده است و تعبیرش این است بچه‌دار می‌شوید. چند وقت بعد هم بچه‌دار شدند. نذر امام مجتبی کنید، دیگران هم کمک کنند، انشاءالله باردار شوند که تک فرزندی به خانواده و مملکت آسیب می‌زند، خدا هم انشاءالله کمک می‌کند.
شریعتی: برای رسیدن به سبک زندگی ایرانی و اسلامی که مورد تأکید رهبر انقلاب هست، ایشان فرمودند: باید افزایش جمعیت در دستور کار دولت قرار بگیرد و سیاست‌ها بر همین اساس باشد. مردم هم انشاءالله همت می‌کنند و به تعبیر حاج آقای فرحزاد «لا اله الا الله»‌گوها زیاد شود.
حاج آقای فرحزاد: روز هفدهم ماه مبارک رمضان روز تأسیس مسجد مقدس جمکران است. مسجد جمکران بیش از هزار سال قدمت دارد. حسن بن مصلح جمکرانی هفده ماه رمضان در همین مکان امروزی که مسجد است، می‌آید. زمین زراعی بود. حضرت می‌فرماید: به صاحب او بگو این همه صدمه دیدی و ضرر خوردی، این زمین مسجد است زراعت نکنید. بعد هم علامت‌هایی حضرت به او نشان دادند که در گله فلانی یک گوسفندی است او را ذبح کنند، هر مریضی بخورد خوب می‌شود و چند کرامت و معجزه. بعد حضرت فرمودند: اینجا را مسجد کنید و به مردم بگویید: به آمدن در این مسجد رغبت کنید، هرکس در این مسجد نماز بگذارد، مثل این است که داخل خانه کعبه نماز بگذارد. انشاءالله این مکان مقدس را اهمیت بدهیم و بیشتر به این مسجد بیاییم و با امام زمان ارتباط و توسل داشته باشیم.
شریعتی: تا اولین شب قدر فقط چهار شب فرصت باقی است. «والحمدلله رب العالمین و صلی الله علی سیدنا محمد و آله الطاهرین»