main logo of samtekhoda

98-01-08-حجت الاسلام والمسلمين رفیعی – شرح حکمت 135 نهج‌البلاغه امیرالمؤمنین علی (علیه‌السلام)


برنامه سمت خدا
موضوع برنامه: شرح حکمت 135 نهج‌البلاغه امیرالمؤمنین علی (علیه‌السلام)
كارشناس: حجت الاسلام والمسلمين رفیعی
تاريخ پخش: 08-01-98
شریعتی: بسم الله الرحمن الرحیم، اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم.
تا داشته‌ام، فقط تو را داشته‌ام *** با یاد تو قد و قامت افراشته‌ام
بوی صلوات می‌دهند دستانم *** از بس که گل محمدی کاشته‌ام
سلام می‌کنم به همه دوستان عزیزم، سال نو بر شما مبارک باشد. انشاءالله بهترین‌ها برای شما رقم بخورد و سال پیش رو سال پر خیر و برکتی باشد و لحظات شما تمامش بهاری و سبز باشد. آقای دکتر رفیعی سلام علیکم خیلی خوش آمدید. سال نو مبارک باشد.
حاج آقای رفیعی: سلام علیکم و رحمة الله، سال نو را تبریک می‌گویم. انشاءالله سال خوب و پر برکتی برای شما باشد. حلول سال نو و حلول ماه رجب و مناسبت‌های بسیار فرخنده این ماه را خدمت شما تبریک می‌گویم. انتخاب خوبی کردید به مناسبت اینکه سال با میلاد حضرت امیر آغاز شد و حکمت‌های نهج‌البلاغه را مورد بحث قرار بدهیم. حکمت 135 نهج‌البلاغه که چهار نکته اساسی دارد را عرض می‌کنم. ابتدا دو نکته عرض کنم، نکته اول اینکه مرحوم سید رضی ذیل این حکمت دو سه خط توضیح می‌دهد با اینکه ایشان روشش بر نهج‌البلاغه توضیح نیست، جمع‌آوری بود. آن توضیح این است که می‌فرماید: همه این چهار مطلبی که امیرالمؤمنین فرمودند، بر گرفته از قرآن است. بعد ایشان آیاتش را می‌آورد. تطبیق می‌کند کلام حضرت را بر آیات. نکته دوم عزیزانی که در نجف صدای ما را می‌شنوند، در حرم امیرالمؤمنین، ایوان طلا، یک سری از کلمات قصار و حکمت نهج‌البلاغه نوشته شده است، یکی از آنها این است. عزیزانی که از آن درب مقابل ایوان طلا وارد می‌شوند، سینه ایوان با کاشی‌هایی که آنجا زده خیلی زیبا این حکمت 135 نوشته شده است که در این حکمت آقا به چهار نکته اشاره می‌کنند، می‌فرمایند: «مَنْ أُعْطِيَ أَرْبَعاً لَمْ‏ يُحْرَمْ‏ أَرْبَعاً» اگر کسی چهار چیز داشته باشد از چهار چیز محروم نمی‌شود. مثل اینکه اگر کسی ماشین داشته باشد لازم نیست پیاده راه برود، اگر کسی خانه داشته باشد، لازم نیست مستأجر باشد. اگر شما امشب پول خوبی داشتی، از شام خوب محروم نیستی. چون می‌روی پول می‌دهی می‌خری. این حدیث روشش این است، اگر کسی این چهار ویژگی را داشته باشد، از چهار چیز محروم نمی‌شود. مسیر گشوده است. ممکن است یک موانع دیگر هم پیش بیاید، شما پول داری، مغازه هست، شام هست، منتهی خدای نکرده تصادف کنی، یا فرض کنید که یک حادثه‌ای پیش بیاید شما میل به غذا نداشته باشید. ولی به هر حال شما پول داشتی و زمینه غذا خریدن هم داشتی، مانع دیگر پیش آمد، آن چهار چیزی که اگر انسان داشته باشد از چهار چیز محروم نمی‌شود چیست؟ 1- «مَنْ أُعْطِيَ الدُّعَاءَ لَمْ‏ يُحْرَمِ‏ الْإِجَابَةَ» هرکس دعا دارد از اجابت محروم نیست. اگر قرار شود خدا اجابت کند دعای کسی را، آن کسی که دعا کرده می‌گوید: من هم در لیست هستم، اما آن کسی که دعا نکرده، می‌گوید: خوب، من که نیستم. فرض کنید الآن یک بانکی، یک جایزه‌ای قرار است بدهد. شما رفتی حساب باز کردی، اگر قرار شد، قرعه کشی شود، شما یکی از آن گزینه‌ها هستی اما اگر نرفتی حساب باز کنی توقع هم نداری. پس حضرت امیر در جای دیگری می‌فرماید: هیچ دعایی را تحقیر نکنید و کوچک نشمارید. شما برای اولادت دعا کن. اگر قرار باشد خدا دو هزار تا، سه هزار تا دعا را درباره اولاد، امشب که شب 27 رجب است به اجابت برساند، شما یکی از آنها خواهی بود. ممکن است شما دعا کنی و اجابت هم هست، ممکن است یک مانعی پیش بیاید. «اللهم اغفرلی الذنوب التی تحبس الدعا» نگذارد دعا بالا برود و دعای شما را حبس کند. پس اگر کسی دعا کرد، محروم نمی‌شود. در عبارت دیگری در کلام ائمه معصومین داریم، کسی که دعا می‌کند زمینه اجابت برایش فراهم می‌شود، ضرر نمی‌کند.
سید رضی وقتی به این جمله می‌رسد می‌گوید: این در قرآن است، «ادْعُونِي‏ أَسْتَجِبْ لَكُمْ» (غافر/60) دومین مورد «وَ مَنْ أُعْطِيَ التَّوبه لَمْ‏ يُحْرَمِ‏ القَبول» کسی که توبه کرد از پذیرفتن محروم نمی‌شود. الآن نزدیک ماه رمضان هستیم. شب 21 رمضان قرار است خداوند پنجاه میلیون را ببخشد، وقتی من نگفتم خدایا مرا ببخش، در لیست نیستم. شما تقاضای توبه بکن، اگر این قرعه به نامت افتاد، بله، او هم ممکن است موانع پیش بیاید، مثلاً گناه شما حق الناس است، باید این را بپردازی. قضای نمازت را باید به جا آوری، آن بعد گناهی را هم خدا می‌بخشد. هرکسی که توبه به او داده شده، از قبول محروم نیست. این هم آیه قرآن است. قرآن کریم در جاهای متعددی اشاره به این نکته دارد که پیغمبر وقتی بنده‌ها توبه می‌کنند، «قُلْ يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلى‏ أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ» (زمر/53) امام سجاد(ع) یک مناجات دارند، به نام مناجات تائبین، می‌گوید: خدایا یک دری گذاشتی به نام در توبه، اگر کسی وارد نشود خودش مقصر است. گر گدا کاهل بود تقصیر صاحبخانه نیست!
3- « وَ مَنْ أُعْطِيَ الِاسْتِغْفَارَ لَمْ‏ يُحْرَمِ‏ المَغفرة» اگر کسی استغفار کند از مغفرت محروم نمی شود. توبه این است که انسان از یک گناهی بخواهد برگردد و خدا آن را می‌پذیرد. استغفار طلب مغفرت است، «استغفرالله ربی و اتوب الیه» تقاضا می‌کنیم خدایا گناهان ما را ببخش. می‌گوید: اگر کسی استغفار کند از مغفرت محروم نمی‌شود و باز این از قرآن کریم بر گرفته است و باز در جای دیگر امیرالمؤمنین در همین حکمت‌ها دارد که خداوند دو امان در میان جامعه قرار داده که جامعه امن بماند و مردم حفظ شوند و عذاب نیاید، یکی رسول خداست که خدا در قرآن می‌فرماید: تا تو در بین مردم هستی من جامعه را عذاب نمی‌دهم. یکی استغفار است، حضرت فرمود: یکی از اینها الآن نیست. پیغمبر ولی یکی دیگر هست، لذا استغفار مخصوصاً در ماه رجب که باید پناه ببریم و طلب مغفرت، ممکن است کسی بگوید: این ذکرهای لفظی چه اثری دارد؟ جامعه دارد با لفظ می‌چرخد یعنی شما، الآن مشاوره با چیست؟ با لفظ است. نصیحت با لفظ است. برنامه شما با لفظ است، اگر زبان نباشد این برنامه تعطیل است. پی استغفار عادت دادن این زبان است به اینکه حرف زشت نزنیم. من دیدم آدم‌هایی که عصبانی می‌شوند می‌گویند: استغفرالله ربی و اتوب الیه! ورد زبانش است. این کجا با کسی که فحش می‌دهد. این ذکر دائم تذکر ایجاد می‌کند. این هم نکته سوم است.
4- «مَنْ أُعْطِيَ الشُّكْرَ لَمْ‏ يُحْرَمِ‏ الزِّيَادَةَ» (نهج‏البلاغه، حكمت 135) کسی که شکر کند، از افزایش محروم نمی‌ماند. یکوقتی که دانشگاه بودیم، بچه‌ها اعتراض می‌نوشتند، بعضی از اساتید این را می‌خواندند و می‌گفتند: حالا زحمت کشیده نوشته باشد یک نمره می‌دهیم. بعضی می‌گفتند: نمی‌دهیم. اتفاقی برای دانشجو نمی‌افتاد، او می‌نوشت وقتی می‌آمد یا یک نمره می‌گرفت یا فوقش مثل اول می‌شد. بعضی‌ها زرنگی می‌کردند می‌گفتند: اگر اعتراض وارد نباشد، دو نمره کم می‌کنیم. کمتر کسی جرأت می‌کرد بنویسد. می‌گوید: شما شکر کن، خدا این شکر شما را ببیند، اضافه می‌کند. شما را محروم برنمی‌گرداند. این زیاد، الزاماً زیادی مالی نیست، ممکن است این افزایش، افزایش ظرفیت باشد. افزایش رزق معنوی باشد. افزایش خود ارتباط با خالق باشد. «لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُم‏» (ابراهیم/7) در واقع این کلام امیرالمؤمنین اشاره به چهار ارزش در میان ارزش‌های معنوی دارد. یکی دعا، یکی توبه و یکی استغفار، یکی هم شکر. اگر اینها از جامعه گرفته شود، اگر شکر گرفته شد، شکوه می‌شود. اگر شکر گرفته شد، دائماً گله می‌شود. در مردم گاهی گله کردن زیاد است حتی دارا هم گله می‌کند. اگر شکر گرفته شد، می‌شود حس عدم اشباع، یعنی آدم لذت نمی‌برد. اگر شما یک نان سنگک و پنیر دارید و می‌گویید: خوش به حال آن کسی که کباب می‌خورد، این هم شد غذا! این هیچی نمی‌فهمد ولی اگر گفتی: من همین را می‌خورم و از این لذت می‌بری، الحمدلله، بعضی در این خانه کوچک دارند شاد زندگی می‌کنند و بعضی چون همیشه معترض هستند، من گاهی به اینها عبدالباقی می‌گویم، یعنی دائم دنبال بدهکار کردن دیگران و فرافکنی هستند. این هیچوقت از زندگی لذت نمی‌برد.
یک آقایی در قم بود، از علمای قم بود و بیماری سرطان گرفت و از دنیا رفت، من این اواخر ایشان را دیدم، گفتم: چطوری؟ گفت: الحمدلله، 65 سال از خدا عمر گرفتم، زن گرفتم، بچه‌دار شدم، نوه‌دار شدم، نماینده مجلس یک دوره بود. همه چیزهای خوب را دید و گفت: بس است. این کجا و کسی که می‌گوید: چرا من، چرا من باید مریض شوم؟ این خیلی است. خدا در این عالم موجوداتی دارد یک روز زنده هستند. پشه‌ای مثلاً یک روز، دو روز، زندگی می‌کند اما همین یک روز را زندگی و برنامه‌ریزی می‌کند. عده‌ای از بیننده‌ها بیمار هستند، خودشان را نبازند و هرگز در مقابل بیماری زانو نزنند. اینکه در روایت داریم امام سجاد فرمود: خداوند متعال دو قدم، دو جرعه و دو قطره را خیلی دوست دارد، «مَا مِنْ خُطْوَةٍ أَحَبَ‏ إِلَي اللَّهِ مِنْ خُطْوَتَيْنِ» دو قدم را خیلی خدا دوست دارد، یکی قدمی که در راه جهاد، جبهه باشد. یکی قدمی که آدم برود به فامیلی سر بزند که به ما سر نمی‌زند. «خُطْوَةٍ يَسُدُّ بِهَا الْمُومِنُ صَفّاً فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ خُطْوَةٍ إِلَي ذِي رَحِمٍ قَاطِعٍ‏» (خصال صدوق، ج 1، ص 50) دو قطره را خدا خیلی دوست دارد یکی قطره خون شهید و یکی قطره اشک در دل شب از خوف خدا، غوغا می‌کند. هیچکس نیست و تنها هستی.
در روایت دارد دریای غضب را فرو می‌ریزد. یعنی هرچه خدا عصبانی است، همان اشکی که از چشم حر پایین می‌آید تمام است. دو جرعه، جرعه به چیزی می‌گویند که آدم می‌نوشد. یک جرعه خشم است، اوج عصبانیت به ماشینت زده و عصبانی نشوی. یا خانم یک چیزی گفته کظم غیظ کنی، این آدم را شهید محشور می‌کند. هنر می‌خواهد که به شما فحش بدهند و شما رد شوی. حضرت امیر می‌گوید: بخدا قسم شنیدم به من فحش می‌داد، رد شدم و گفتم: انشاءالله با من نیست! خدا دو جرعه را دوست دارد یکی جرعه خشم، یکی جرعه مصیبت، همه در جامعه مصیبت دارند. آقا شما مریض هستی، من ده دقیقه آمدم     احوالپرسی، چطوری؟ انشاءالله بهتر می‌شوم.
اخیراً خانم و آقایی دعوا می‌کردند، ما ورود کردیم حل کنیم. من با یکی از دوستانم بودیم. دوست ما رو کرد به خانم گفت: چند سال است با این آقا زندگی می‌کنی؟ گفت: پنج سال، گفت: یک خوبی ندارد؟ یکی بگو. گفت: چرا، خرید می‌کند، مسافرت می‌برد، مرا کربلا برده است. رو کرد به آقا گفت: خانم شما یک خوبی ندارد؟ گفت: چرا مادرم را احترام می‌کند. گفت یکی را هم بگویید دیگر، دائم گلایه نکنید. این کلام حضرت امیر چهار ارزش معنوی است که جامعه به آن نیاز دارد. یکی دعاست. مرحوم آیت الله العظمی گلپایگانی دیدن مریضی آمد، مریض گفت: دعا کنید. آقا فرمود: من دعا می‌کنم ولی شما هم مرا دعا کن! دعای مریض مستجاب است. در خیابان به یکی گفتند: التماس دعا، گفت: اشتباهی گرفتید! به بعضی می‌گویید: سلام، می‌گوید: سلام از ما. جواب سلام واجب است. یکی توبه است، توبه زمان و مکان ندارد. یکی استغفار است و یکی شکر است.
شریعتی:  استغفاری که بهارش همین ماه رجب است و انشاءالله همه در این دریای عمیق و وسیع ماه رجب خودمان را شستشو بدهیم و مهیا شویم برای  رسیدن ماه شعبان المعظم و رمضان المبارک. خوشحالیم که امروز در محضر نهج‌البلاغه بودیم. نهج‌البلاغه در بین ما مهجور است.
حاج آقای رفیعی: یک مقدار بنیاد و رشته دانشگاهی‌اش بهتر شده ولی هنوز عام نیست. حتماً باید ائمه جماعات یکی از شب‌ها را اختصاص به نهج‌البلاغه بدهند.
شریعتی: دعا بفرمایید و آمین بگوییم.
حاج آقای رفیعی: انشاءالله خداوند همه ما را عامل به این کلمات نورانی، قرآن، نهج‌البلاغه، صحیفه سجادیه و کلمات ائمه معصومین قرار بدهد و همه این ارزش‌هایی که گفتم و فرصت نشد بگویم، خداوند توفیق بدهد در زندگی ما قرار بگیرد. انشاءالله خداوند به همه مریض‌ها صبر و شفاء بدهد. به اطرافیان آنها هم بگویم که چقدر ثواب می‌برند، علامه طباطبایی به یک آقایی که بیمار داشت، فرمودند: حاضر هستم ثواب المیزان را به شما بدهم و ثواب یک شب مریض‌داری را به من بدهی. مریض‌داری خیلی ثواب دارد.
شریعتی: انشاءالله، بهترین‌ها را برای شما آرزو می‌کنم. «والحمدلله رب العالمین و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین»