main logo of samtekhoda

98-01-05-حجت الاسلام والمسلمين لقمانی – شرح کلماتی از نهج البلاغه امیرالمؤمنین علی(علیه‌السلام)


برنامه سمت خدا
موضوع برنامه: شرح کلماتی از نهج البلاغه امیرالمؤمنین علی(علیه‌السلام)
كارشناس: حجت الاسلام والمسلمين لقمانی
تاريخ پخش: 05-01-98

شریعتی: بسم الله الرحمن الرحیم، اللهم صل علی محمد و آل محمد.
ای حسن یوسف دکمه پیراهن تو *** دل می‌شکوفد گل به گل از دامن تو
جز در هوای تو مرا سیر و سفر نیست *** گل گشت من دیدار سرو و سوسن تو
آغاز فروردین چشمت مشهد من *** شیراز من اردیبهشت دامن تو
هر اصفهان ابرویت نصف جهانم *** خرمای خوزستان من خندیدن تو
من جز برای تو نمی‌خواهم خودم را *** ای از همه من‌های من بهتر من تو
هرچیز و هرکس رو به سویی در نمازند *** ای چشم‌های من نماز دیدن تو
حیران و سرگردان چشمت تا ابد باد *** منظومه‌ی دل بر مدار روشن تو

سلام می‌کنم به همه دوستان عزیزم، بیننده‌های خوب و نازنین، انشاءالله بهار بر شما مبارک باشد. انشاءالله بهترین‌ها در سال جدید برای شما رقم بخورد. در محضر حاج آقای لقمانی هستیم. سلام علیکم و رحمة الله، ایام مبارک باشد. خوش آمدید.
حاج آقای لقمانی: سلام علیکم و رحمة الله و برکاته، عرض سلام دارم خدمت همه عزیزان سمت خدا و تبریک صمیمانه سال جدید خدمت همه ایرانیان در سراسر جهان دارم. انشاءالله سالی سرشار از خوشی و شادی و آرامش در انتظار شما باشد.
شریعتی: قرار هست یکی از حکمت‌های ناب امیرالمؤمنین را با هم مرور کنیم، بحث امروز شما را خواهیم شنید.
حاج آقای لقمانی: بسم الله الرحمن الرحیم، یکی از ویژگی‌هایی که افراد غیر عوام و غیر عادی و مادی دارند سعی می‌کنند عید نوروزشان سرشار از لذت پایدار باشد. ثانیه‌ای و ساعتی نباشد، لحظه‌ای نباشد. این را آموزه‌های دینی از ما خواستند قدر خودتان را بدانید، روز مَرِّگی، روز مَرگی می‌آورد. انسان یواش یواش از بین می‌رود ولی اگر نگاه بلند مدت داشته باشد، همین لذت‌ها و خوشی‌ها را در یک مسیر عالی می‌تواند استفاده کند. یکی استفاده از حکمت‌هاست، حکمت‌های علوی. یکئ جمله‌ای از امیرالمؤمنین هست که هرچقدر بگویم از ارزش‌هایش نمی‌توانم، برای کسانی که به دنبال لذت‌های زندگی هستند، لذت‌های پایدار. حضرت فرمود: «مَنْ‏ تَفَكَّهَ‏ بِالْحِكَمِ‏ لَمْ يَعْدَمِ اللَّذَّةَ» فکاهی شنیدید، سخن خنده‌دار و دلنشین، به دنبال فکاهی هستی، چیز خنده‌دار و شیرین و ماندگار، کسی که شیرین‌کام کند وجود خودش را با حکمت، نه سخنان عادی و روزمره، عمر بعضی‌ها مثل آبکش است، تا بالا می‌روی تهش هیچی می‌ماند. در قلب بعضی را که روز قیامت باز می‌کنند پر از هواست. چه یاد گرفته؟ چیزهای روزمره، حضرت می‌فرمایند: کسی که شیرینی وجودش را با حکمت قرار بدهد، لذت‌های زندگی را از دست نمی‌دهد. گاهی یک جمله شیرین و دلنشین یک عمر انسان را شاداب نگه می‌دارد و دل را زنده می‌کند. حکمت از حَکَم است. لگامی که عرب به دهان چهارپا می‌زند حَکَم است، کنایه از چیست؟ کسی که حکیم است سنجیده سخن می‌گوید، سنجیده می‌بیند و می‌پوشد و می‌خورد و راه می‌رود.
امام معصوم که قول و فعل و تقریر او حجت است. گفتار او حجت است، سکوت کند در مقابل عمل من و شما حجت است. حکیم، کسی که معصوم است. یکی از فرازهایی که امیرمؤمنان در اوج بیان می‌کنند، نشان خردمندی ما در زندگی است. وارد سال جدید شدیم. چه کنیم تا دوازده ماه آینده سال جدید را خردمندانه زندگی کنیم نه عوامانه؟ سخنم را با این جمله شروع کنم، فرمودند: کسانی که عاقلانه و خردمندانه زندگی می‌کنند به پیشامدهای روزگار به عنوان فکاهی نگاه می‌کنند. به مقام رسیده، عزلش کردند، خودش را می‌کشد. به تعبیر آقا که نماینده مجلس شود، برای این مقام چه می‌کند. کسانی که عاقلانه زندگی می‌کنند، به رخدادهای زندگی و رویدادهای زندگی مثل فکاهی می‌نگرند. کسانی که احساسی زندگی می‌کنند، تراژدی نگاه می‌کند و غصه می‌خورد و گریه می‌کند. همینطور که من و شما الآن به غصه‌های کودکی می خندیم. گاهی همینطور شصت سال داریم و همینطور نشستیم. افراد خردمند گویا سر قله رفتند و حوادث زندگی را اینطور می‌بینند. «لِدُوا لِلْمَوْتِ وَ اجْمَعُوا لِلْفَنَاءِ وَ ابْنُوا لِلْخَرَابِ» (شرح نهج‌البلاغه ابن ابی الحدید/ج18/ص328) هفتاد سال زندگی در یک نگاه، بزایید برای مردن و جمع کنید برای فناء و نابودی، بسازید برای خراب شدن. آنوقت چقدر نگاه انسان پر طراوت می‌شود و انسان ابدیت باور می‌شود. باور انسان یاور انسان است.
کلام امام، امام کلام‌هاست و کلام امیر، امیر کلام‌هاست. ما از یک فرد عادی سخن گوش بدهیم، عمل کنیم بعد از چند سال گفت: یک عمر اشتباه کردیم ولی کلام حضرت متقن است. امیرمؤمنان فرمود: «يُسْتَدَلُ‏ عَلَى‏ عَقْلِ‏ الرَّجُلِ‏» نمادها و نشانه‌های عقل فرد چیست؟ بنده آغاز سال می‌خواهم بفهمم عاقل هستم یا نه؟ یک جمله‌ای است اگر روزی بگویند: کسانی که عقل اضافه دارند بیایند بفروشند، همه فروشنده هستند. فکر می‌کنیم خیلی عاقل هستیم. حضرت فرمودند: نشانه‌های خردمندی فرد چیست؟ 1- «يُسْتَدَلُ‏ عَلَى‏ عَقْلِ‏ الرَّجُلِ‏ بِالتَّحَلِّي بِالْعِفَّةِ» آراستگی به عفت و پاکدامنی، عفت کلام، عفت نگاه، عفت در رفت و آمد، عفت یعنی چه؟ عَف، گلی است که پوشیده در گلبرگ است. کنایه از دور از دسترس بودن است. هرچه انسان قیمتی‌تر، کمتر دستمالی می‌شود در دسترس است و خودش را ضایع نمی‌کند و گران می‌فروشد. با اشیاء و اشخاص نه، «ان الله اشتری» لذا خوش فروش ترین و خوب فروش‌ترین افراد، شهدا و نبیین و صادقین هستند.
چند جمله در مورد عفت بگویم که سال جدید را با عفت شروع کنیم. حضرت علی فرمود: «مَنْ‏ عَفَ‏ خَفَ‏ وِزْرُهُ» کسی که در زندگی عفیف باشد، گناهانش پایین می‌آید، در ادامه می‌فرماید: خداوند هم به او علاقه‌مند می‌شود. کار را راه می‌اندازد. «وَ عَظُمَ عِنْدَ اللَّهِ قَدْرُهُ» قدرش بالا می‌رود چون گوش به فرمان است. وقتی انسان فرزندی دارد که گوش به فرمان پدر و مادر هست، پدر و مادر همه چیز را به او می‌دهند. اهل است و فراری نیست. «مَنْ عَفَّتْ أَطْرَافُهُ حَسُنَتْ‏ أَوْصَافُهُ» کسی که اعضایش، گردش چشمانش، عفیف و پاکدامن باشد، ویژگی‌های خوبی پیدا می‌کند. یواش یواش در دیدنی‌ها، چه چیزهایی صبح تا شب می‌بینیم. بیش از هفتاد درصد تغذیه روحی و واردات قلب انسان در دیدنی‌هاست. این را کنترل کنیم. نمی‌توانیم در فضای مجازی خودمان را کنترل کنیم، وارد نشویم. ببینید چقدر فکر آرامش پیدا می‌کند و دل مشغولی‌های انسان کم می‌شود. حضرت فرمودند: «تَاجُ‏ الرَّجُلِ‏ عَفَافُهُ وَ زِينَتُهُ إِنْصَافُهُ» (عیون الحکم/ص201) نشانه عظمت و شکوهمندی انسان، لذا در جامعه فراتر از حجاب، عفاف است و زن و مرد ندارد. بعضی می‌گویند: آقایان هم باید حجاب داشته باشند؟ بله، آقایان هم باید متانت و وقار و عفت داشته باشند. گاهی افرادی را می‌بینیم طوری لباس پوشیده جلف و سبک است. مرحوم اوحدی شعری دارند خیلی زیباست، یادداشت کنید و بالای آینه منزل بگذارید. «وقتی که روزگار تو نیکو شود ز بخت» به قول قدیمی‌ها آبی به پوستت آمد و زندگی‌ات خوب شد، روزگار بر وفق مراد بود. به تعبیر امیرالمؤمنین «الدنیاء بالاتفاق و الآخره بالاستحقاق» گاهی اتفاقی یک مقامی، یک پستی می‌گیری...
وقتی که روزگار تو نیکو شود ز بخت *** غافل مباش و روز بد اندر شمار دار
وقتی از دستت گرفته شد، الآن نمی‌خواهد سرمستی و بد مستی کنی، مراقب آن روز هم باش. تفاوت عاقل و غیر عاقل همین است. اگر یک روز این از من گرفته شد، چقدر ارزش دارد؟ جمال، شهرت، ثروت، زندگی، الحمدلله زندگی خوبی داری، تکه نیانداز به کسی که مجرد است و صاحب زندگی نیست! مرحوم اوحدی فرمود:
از عفت و طهارت و پاکی و روشنی *** دائم وجود خویشتن اندر حصار دار
دور چشمت را دیوار بکش، دور زبانت را دیوار بکش، دور گوشت را دیوار بکش. عوامل فیلم یوسف پیامبر خدمت مقام معظم رهبری رفتند، آقا یک نگاهی کردند به بازیگر نقش یوسف و فرمودند: پسرم! سعی کن در زندگی پاک زندگی کنی. این سفارش اولیای الهی است. در جوانی پاک بودن شیوه پیغمبری است. ویژگی دوم که امیرالمؤمنین بیان کردند این است، «يُسْتَدَلُ‏ عَلَى‏ عَقْلِ‏ الرَّجُلِ‏» نشان دهنده عقل فرد، «وَ الْقَنَاعَةِ» در مسائل اقتصادی قناعت، بسنده کردن به داشته‌ها، زیاده‌خواهی، کسی که با کم قانع نمی‌شود، با زیاد هم قانع نمی‌شود. وای بر کسی که ویروس طمع در وجودش باشد. چند صد میلیارد دارد و باز دنبال مال است. حضرت فرمود: قانع باش تا در زندگی پادشاهی کنی. کسانی را می‌شناسم با این شیوه به قدری در زندگی آرامش دارند، با همسایه و دوست و هم کلاسی درگیر رقابت نیست.
عید سال 97 بنده در حرم امام رضا سخنرانی داشتم. از حرم در مسجد گوهرشاد آقایی ما را دید. حاج آقای لقمانی شما هستید؟! مرا بوسید و اظهار لطف کرد. گفت: من بیست و چند سال است ازدواج کردم، امسال ما عید بدون درگیری و دعوا و دغدغه داشتیم. گفتم: چطور؟ گفت: خانم ما روزهای چهارشنبه سمت خدا می‌دید که شما بودید. یک جمله‌ای شما گفتید: برای خودتان زندگی کنید! کاری به دیگری نداشته باشید. آنوقت چقدر آرامش دارید. این حرف شما به دل خانم ما نشست. گفت: بیا دو سه روز عید شهرمان باشیم و کاری به کسی نداشته باشیم و بعد به پابوسی امام رضا برویم. امسال به قدری راضی بودیم و سرزنده بودیم. به آنچه داری قانع باش ولی به آنچه هستی قانع نباش. در مسائل علمی، تقوایی، معنوی بالا برو!
امیرمؤمنان فرمود: امیر زندگی خود باشید نه اسیر. پیامبر فرمود: قناعت ثروت و مالی است که هرگز پایان نمی‌پذیرد.
گر به قسمت قانعی، بیش و کم دنیا یکی است *** تشنه گر یک جرعه خواهد، کوزه و دریا یکی است
انسان یک موجود سیری ناپذیر است و اشتباه می‌کند سراغ اشخاص و اشیاء می‌رود. «انا لله و انا الیه راجعون» ما از کجا مراجعت می‌کنیم؟ از آنجایی که بودیم، از آن طرف باید خودمان را سرشار کنیم و سیراب کنیم. اگر سراغ اشیاء آمدیم نمی‌توانیم.
3- حضرت فرمود: نیکویی در گفتار، «بِحُسْنِ‏ مَقَالِهِ» هم خوب حرف بزنیم و هم حرف خوب بزنیم. بعضی بد حرف می‌زنند و عادت کردند. یک عده زیبا حرف می‌زنند، عادت کنیم بگوییم: پسرم، دخترم، عزیزم! امر بفرمایید... چقدر زیباست. 4- «بکثرة وقاره» وقار چیست؟ سنگین بودن و متین بودن، نشانه عقل و خردمندی است. جلف و سبک بودن، به رخ کشیدن، تفاخر و تکاثر، نشان دهنده این است که انسان عقل ندارد. پیامبر فرمود: «اول ما خلق الله العقل» بعد فرمود: «اول ما خلق الله نوری» یعنی عاقل‌ترین افراد عابد ترین افراد است. 5- فرمودند: «و حُسن احتماله قضاوت‌هایی که می‌کنیم. تمام اعمال پودر می‌شود با قضاوت‌های بد. حسن احتمال و نشانه عقل و خردمندی، احتمال نیکو دادن است. یعنی حسن ظن داشتن و اگر خدای ناکرده انسان در درون سوء ظن داشته باشد، با همه چیز دعوا می‌کند. می‌فرماید: مؤمن باید عمل دیگری را به هفتاد مورد احتمال بدهد و محمل برایش درست کند. من به شما سلام می‌کنم، شما جوابم را نمی‌دهید. عوامانه و جاهلانه تلافی می‌کنم، ولی عالمانه این است که فراموش کنم، شاید ندیدم، چقدر آدم راحت است و آرامش خاطر دارد.
6- سخن نگفتن به آنچه می‌داند، گاهی آدم فکر می‌کند چیزی که نمی‌دانی بگو: نمی‌دانم. «لا ادری نصف العلم» این یک مرحله است. به آنچه می‌داند هم همه چیز را نمی‌داند. گاهی شر و فتنه درست می‌شود و همه ایمانش را به باد می‌دهد. وقتی انسان در این مسیر حرکت کرد یک زندگی آرام و دلنشین خواهد داشت. انشاءالله.
شریعتی: دعا بفرمایید و آمین بگوییم.
حاج آقای لقمانی: خدایا به حق محمد و آل محمد، سال جدید، فکر جدید و فعل جدید نصیب ما بگردان. باعث پاکی و تابناکی ما و زندگی ما قرار بده. به حق محمد و آل محمد هرکس هر گرفتاری دارد، باعث گشایش و آرامش و آمرزش او قرار بده.
شریعتی: دعایم کن همیشه در پناه این حرم باشم...