main logo of samtekhoda

97-05-30-حجت الاسلام والمسلمين حسینی قمی – جایگاه دعا در آیات قرآن کریم و روایات اهل‌بیت (علیهم السلام)


برنامه سمت خدا
موضوع برنامه: جایگاه دعا در آیات قرآن کریم و روایات اهل‌بیت (علیهم السلام)
كارشناس: حجت الاسلام والمسلمين حسینی قمی
تاريخ پخش: 30- 05-97

بسم الله الرحمن الرحیم، اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم.
کیست تا کشتی جان را ببرد سوی نجات *** دست ما را برساند به دعای عرفات
موسی من تو به دنبال کدامین خضری *** گوشه چشم تو ابری است پر از آب حیات
یا حسین بن علی عشق دعای عرفه است *** عشق آن عشق که بیرون بردم از ظلمات
تو همه اصل و اصولی تو همه فرع و فروع *** تو هم حج و جهادی، تو همه صوم و صلاة
تو کدامین غزلی، عطری کدامین ازلی *** از تو گفتن نتوانند چرا این کلمات
جبل الرحمه همین‌جاست، همین جا که تویی *** پای این سفره که نور است و سلام و صلوات

شریعتی: «اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم» سلام می‌کنم به همه شما، سلام به آنهایی که قدر ثانیه به ثانیه امروز را خواهند دانست. آنهایی که از فرصت امروز برای مناجات و دعا بهره می‌گیرند، در این روز خیلی‌ها التماس دعای ویژه گفتند. امروز می‌خواهیم در مورد دعا و نیایش و روز عرفه صحبت کنیم. حاج آقای حسینی قمی سلام علیکم و رحمة الله. خیلی خوش آمدید.
حاج آقای حسینی قمی: عرض سلام و ارادت خالصانه خدمت همه بینندگان و شنوندگان رادیو قرآن دارم. خیلی خوشحالم که روز عرفه در برنامه سمت خدا هستم و در محضر بینندگان عزیز هستیم. امروز به همدیگر دعا کنیم. امیدوارم بحث امروز را طوری مطرح کنم که در قلب کسی نا امیدی باقی نماند. امروز هشتم ماه ذی الحجه، روز بوم الترویه بود، روز حرکت سیدالشهداء(ع) از مکه به طرف کربلا بود. یعنی روز نهم که روز عرفه هست، همه حجاج بیت الله الحرام خودشان را به صحرای عرفات رساندند. اولین واجبشان در صحرای عرفات وقوف در سرزمین مقدس عرفه است ولی یک قافله‌ای دیروز از مکه بیرون رفت، با اینکه چهار ماه در شهر مکه بود. سیدالشهداء از سوم شعبان در مکه بود و دیروز که همه قافله‌ها صحرای عرفات آمدند، سیدالشهداء به طرف کربلا حرکت کردند.
به یوم الترویه محمل ببستند *** خواتین جملگی در آن نشستند
همه قربانیان کعبه‌ی دل *** برو خرگه زدند از کعبه گل
حرم را از حرم کردند بیرون *** همه سرگشته‌اند در دشت و هامون
کسانی را که در عالم پناهند *** برون کردند از بیت خداوند
سید الشهداء نامش را جاودانه کرد. امروز که روز عرفه هست، در روایات هست که رحمت الهی اول متوجه زوار قبر سیدالشهداء است و بعد متوجه مهمان‌های خودشان در صحرای مقدس عرفات هست.
شریعتی: چه شروع خوبی که با نام سیدالشهداء شروع شد و دلها را کربلایی کرد. مگر می‌شود روز عرفه باشد و دعای عرفه را بخوانی و با آن فرازهای زیبای دعای عرفه یاد امام حسین(ع) نکنی. می‌توانی رو به قبله بایستی و بگویی: صلی الله علیک یا أبا عبدالله! انشاءالله سلام ما به حضرت برسد و پاسخ ما را بدهند. برای اینکه امروز نهایت بهره را از لحظات روز عرفه ببرند، چه کار کنند بهتر است؟
حاج آقای حسینی قمی: بحثی را آماده کردم که مجموعه این بحث سی آیه هست در مورد رحمت پروردگار، غفار بودن، توبه پذیر بودن، امید به رحمت الهی داشتن. اگر بخواهم در یک جمله بگویم دیگر بیش از این بلد نیستیم و چطور بگوییم کسی امروز نا امید نباشد، امروز همه امید به رحمت الهی داشته باشد. اگر این سی آیه اثر نکند دیگر ما آیه و حدیثی بلد نیستیم. می‌خواهیم امروز همه امیدوار باشند.
«وَ إِذا سَأَلَكَ عِبادِي‏ عَنِّي‏ فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَ لْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُون‏» (بقره/186) خدا چطور بگوید؟ بندگان من اگر سراغ مرا گرفتند، من نزدیک هستم و جواب می‌دهم. «نَبِّئْ عِبادِي‏» (حجر/49) به بندگان من خبر بده «أَنِّي أَنَا الْغَفُورُ الرَّحِيمُ». «قُلْ يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلى‏ أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ» (زمر/53) «اسرَفُوا» گنهکارها، خطابش به صالحین نیست. به انبیاء و اولیاء و شهدا نیست، «لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً». «وَ إِذا جاءَكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِآياتِنا فَقُلْ سَلامٌ عَلَيْكُمْ كَتَبَ‏ رَبُّكُمْ‏ عَلى‏ نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ» (انعام/54) «کَتَبَ» نوشته است. «أَنَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنْكُمْ سُوءاً بِجَهالَةٍ ثُمَّ تابَ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَصْلَحَ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ»
«وَ إِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً ثُمَّ اهْتَدى» (طه/82) «إِلَّا الَّذِينَ تابُوا وَ أَصْلَحُوا وَ بَيَّنُوا فَأُولئِكَ أَتُوبُ عَلَيْهِمْ وَ أَنَا التَّوَّابُ الرَّحِيم‏» (بقره/160) «أَ لَمْ يَعْلَمُوا» بندگان من خبر ندارند «أَنَّ اللَّهَ هُوَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبادِهِ وَ يَأْخُذُ الصَّدَقاتِ وَ أَنَّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ» (توبه/104) «إِنَّ اللَّهَ يُحِبُ‏ التَّوَّابِينَ‏ وَ يُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِين‏» (بقره/222) خدا دوست دارد، «وَ يُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِين‏». «أَ فَلا يَتُوبُونَ‏ إِلَى اللَّهِ وَ يَسْتَغْفِرُونَهُ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ» (مائده/74) «وَ تُوبُوا إِلَى‏ اللَّهِ جَمِيعاً أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ» (نور/31) «إِلَّا مَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ عَمَلًا صالِحاً فَأُوْلئِكَ يُبَدِّلُ‏ اللَّهُ‏ سَيِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ وَ كانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِيماً» (فرقان/70) سه گناه از زشت‌ترین گناهان را قرآن نام می‌برد، قتل نفس، شرک، فحشاء! بلافاصله بعد می‌فرماید: ««إِلَّا مَنْ تابَ» جرایم و مجازات آنها را بیان می‌کند بعد می‌فرماید: «وَ آمَنَ وَ عَمِلَ عَمَلًا صالِحاً فَأُوْلئِكَ يُبَدِّلُ‏ اللَّهُ‏ سَيِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ وَ كانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِيماً» کجای عالم سراغ داریم کسی بگوید: من می‌آمرزم، تازه جایزه می‌دهم، پاداش می‌دهم.
«وَ هُوَ الَّذِي يَقْبَلُ‏ التَّوْبَةَ عَنْ عِبادِهِ وَ يَعْفُوا عَنِ السَّيِّئاتِ» (شوری/25)، «وَ اتَّقُوا اللَّهَ‏ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحِيمٌ» (حجرات/12)، «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى‏ اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحاً عَسى‏ رَبُّكُمْ أَنْ يُكَفِّرَ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ وَ يُدْخِلَكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ» (تحریم/8)، «وَ لَوْ أَنَّهُمْ‏ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جاؤُكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوَّاباً رَحِيماً» (نساء/64)، «وَ أَنِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ‏ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ يُمَتِّعْكُمْ مَتاعاً حَسَناً إِلى‏ أَجَلٍ مُسَمًّى وَ يُؤْتِ كُلَّ ذِي فَضْلٍ فَضْلَهُ وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنِّي أَخافُ عَلَيْكُمْ عَذابَ يَوْمٍ كَبِيرٍ» (هود/3)، «وَ لا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلاحِها وَ ادْعُوهُ خَوْفاً وَ طَمَعاً إِنَّ رَحْمَتَ اللَّهِ قَرِيبٌ‏ مِنَ‏ الْمُحْسِنِينَ» (اعراف/56) خدا چطور بگوید ما باور کنیم؟ اگر فکر می‌کنید می‌توانید واژه‌ای پیدا کنید از این واژه‌ها امید بیشتر داشته باشد، پیدا کنید؟ «إِنَّ رَبِّي لَسَمِيعُ‏ الدُّعاءِ» (ابراهیم/39)، «قُلْ ما يَعْبَؤُا بِكُمْ‏ رَبِّي‏ لَوْ لا دُعاؤُكُمْ» (فرقان/77) اگر دعا نکنید خدا به شما اعتنا نمی‌کند.
«أَمَّنْ يُجِيبُ‏ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوءَ وَ يَجْعَلُكُمْ خُلَفاءَ الْأَرْضِ أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ قَلِيلًا ما تَذَكَّرُونَ» (نمل/62)، «فَادْعُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ‏ لَهُ‏ الدِّينَ» (غافر/14) بخوانید مرا. «إِنَّا كُنَّا مِنْ قَبْلُ نَدْعُوهُ‏ إِنَّهُ هُوَ الْبَرُّ الرَّحِيمُ» (طور/28)، «يَسْئَلُهُ مَنْ‏ فِي‏ السَّماواتِ‏ وَ الْأَرْضِ كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ» (الرحمن/29) ما نیستیم که از خدا درخواست داریم، مگر اینکه بخواهیم گردن‌کشی کنیم. «إِنَ‏ إِبْراهِيمَ‏ لَأَوَّاهٌ حَلِيمٌ» (توبه/114) اوّاه یعنی دَعّا، خیلی اهل دعا بود. «ادْعُونِي‏ أَسْتَجِبْ‏ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرِينَ» (غافر/60)
«فَاسْتَغْفِرُوهُ‏ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ إِنَّ رَبِّي قَرِيبٌ مُجِيبٌ» (هود/61) سه مرتبه دعوت به استغفار کرده، در سه جا که یکی«فَاسْتَغْفِرُوهُ‏ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ إِنَّ رَبِّي قَرِيبٌ مُجِيبٌ». «وَ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَ‏ تُوبُوا إِلَيْهِ إِنَّ رَبِّي رَحِيمٌ وَدُودٌ» (هود/90) «سَوْفَ‏ أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّي إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ» (یوسف/98) بیایید در خانه من، من قریب هستم، من مجیب هستم، ودود هستم، من غفور هستم. «لَوْ لا تَسْتَغْفِرُونَ اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ‏» (نمل/46)، «فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كانَ غَفَّارا» (نوح/10)، «وَ اسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَ‏ اللَّهَ‏ غَفُورٌ رَحِيم‏» (بقره/199) جمعاً در قرآن کریم بیش از نهصد بار این چند واژه با مشتقاتش آمده است، واژه رحمت، مغفرت، توبه، عفو و گذشت و کَرَم، بیش از نهصد بار در قرآن آمده است. اگر پسر و دختری دارید، جوانی دارید که نا امید شدند، دلسرد شدند، بگویید به این بحث امروز ما خوب گوش کنند.
همه روایات از منابع دست اول است، مثل مرحوم کلینی در کافی، مثل شیخ صدوق. این ما نیستیم که منتظر رحمت الهی هستیم، خدا امروز ما را می‌آمرزد یا نه؟ باور کنید که خدا بیش از ما منتظر ما هست. در کافی مرحوم کلینی است که خداوند به حضرت عیسی خطاب کرد: «یا عیسی کَم اُطیلُ النّظَر و اُحسِنُ الطَّلَبَ و َ القَومُ لا یَرجعُونَ» چقدر من چشم به راه بندگانم باشم؟ چقدر مشتاق بندگان خودم باشم؟ ما بیشتر منتظر رحمت خدا هستیم یا خدا منتظر بازگشت ما هست؟ الحمدلله این سالها مردم خیلی روز عرفه را قدر می‌دانند. حدیث دوم در کافی است که مرحوم کلینی از امام صادق(ع) نقل کردند. «ما مِن عَبدٍ أَذنَبَ ذَنباً فَنَدِمَ عَلَيهِ اِلاّ غَفَراللهُ لَهُ قَبلَ أَن يَستَغفِرَ» اگر بنده‌ای گناه کرد و پشیمان شد، قبل از اینکه استغفرالله بگوید، خدا او را آمرزیده است. دعا خوب است، دعا کمیل خوب است، دعای عرفه خوب است. نماز توبه و دعای توبه خوب است. ولی امام فرمود: «غَفَراللهُ لَهُ قَبلَ أَن يَستَغفِرَ» پشیمان شدی قبل از اینکه استغفرالله بگویی، خدا آمرزیده است.
حدیث سوم در خرائج قطب راوندی است، امام عسکری فرمود: «إِنَّ اَللَّهَ لَيَعْفُو يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ عَفْواً» خدا فردای قیامت عفوی را شامل حال بندگانش می‌کند که به ذهن کسی خطور نمی‌کند، «حَتَّى يَقُولَ أَهْلُ اَلشِّرْكِ» مشرکین می‌گویند: «وَ اَللَّهِ رَبِّنَا مَا كُنَّا مُشْرِكِينَ» این آیه 23 سوره انعام است. مشرکین فردای قیامت می‌گویند: ما مشرک نبودیم. وقتی عفو پروردگار و وسعت رحمت پروردگار را می‌بینند، می‌گویند: ما مشرک نبودیم. این عفو گسترده پروردگار است. حدیث بعدی در امالی شیخ صدوق است. امام صادق فرمود: «إِذَا كَانَ يَوْمُ اَلْقِيَامَةِ نَشَرَ اَللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى رَحْمَتَهُ» فردای قیامت خداوند آنچنان رحمتش را گسترش می‌دهد «حَتَّى يَطْمَعَ إِبْلِيسُ فِي رَحْمَتِهِ» ابلیس هم طمع می‌کند در رحمت خداوند.
روایت بعدی، اولین گناه کبیره یأس از رحمت الهی است. خدا رحمت کند یکوقتی امام(ره) می‌فرمود: شیطان دو وسوسه دارد. یک وسوسه این است که گناه را کوچک جلوه می‌دهد. برای اینکه ما راحت گناه کنیم، هر گناهی را می‌گوید: چیزی نیست. حالا گناهی کرده توبه می‌کنی! مواظب باشیم فریب شیطان را نخوریم. روایت در ثواب الاعمال شیخ صدوق است. پیامبر فرمود: «من اذنب‏ ذنبا و هو ضاحكٌ» کسی گناهی کرده و خوشحال است، «دخل النار و هو باك» اگر با شادی گناه می‌کند با چشم گریان در جهنم خواهد رفت. اینطور نباشد که ما گناه را انجام بدهیم و بعد هم بگوییم: چیزی نیست. این وسوسه شیطان است. در کافی مرحوم کلینی هست که امام صادق فرمود: «لا کبیرة» چون گاهی می‌گویند: این گناه بزرگی نبود، «لا کبیرة مع الاستغفار و لَا صَغِيرَهَ‏ مَعَ‏ الْإِصْرَارِ» (كافى/ج2/ص 288) اگر گناهی خیلی برای ما عادی شد، نگویید این گناه کوچکی است. ما گناه کوچک نداریم. اگر گناهی را خیلی راحت انجام می‌دهید نگویید: کوچک است. هیچ گناهی صغیره نیست. اگر توبه می‌کنی هیچ گناهی کبیره نیست. امام(ره) فرمود: یک وسوسه شیطان کوچک جلوه دادن گناه است، یک وسوسه شیطان هم بزرگ جلوه دادن توبه است. می‌دانی چند سال نماز نخواندی و چقدر روزه نگرفتی؟ چقدر حق الله به گردن داری؟ چقدر حق الناس به گردن داری؟ کدام گناه است که خدا نیامرزد؟ هفتاد سال نماز نخواندی و روزه نگرفتی، تصمیم می‌گیریم کم کم بخوانیم. مهم این است که در راه برگشت قرار بگیریم. تصمیم می‌گیریم حق الناس را پرداخت کنیم. مال مردم را جبران کنیم. کدام حق الناس است که انسان برای پس دادن آن تصمیم بگیرد و خدا نیامرزد؟ کدام حق الله هست که انسان تصمیم بگیرد جبران کند و خدا نیامرزد؟
از امام صادق حدیث داریم که در کافی مرحوم کلینی است. «إِنَّ اَللَّهَ يُحِبُّ اَلْعَبْدَ أَنْ يَطْلُبَ إِلَيْهِ فِي اَلْجُرْمِ اَلْعَظِيمِ وَ يُبْغِضُ اَلْعَبْدَ أَنْ يَسْتَخِفَّ بِالْجُرْمِ اَلْيَسِيرِ» آن گناهی که می‌گوید: این چیزی نبود، خدا این بنده را دوست ندارد که بگوید: این چیزی نبود. اما از آن طرف خدا دوست دارد بنده‌ای که گناه سنگینی انجام داده ولی متوجه به خدا می‌شود. بگوید: خدایا جرم من خیلی سنگین است ولی تو مرا می‌بخشی. خدا دوست دارد آن بنده‌ای که گناه سنگین مرتکب شده ولی خودش را بدهکار می‌داند و سرش پایین است. اما نقطه مقابل دوست ندارد بنده‌ای که بگوید: این چیز مهمی نبود.
حدیث بعدی در عده الداعی است، امام صادق فرمود: «اذا اکثر العبد الاستغفار» امروز روز استغفار است. وقتی بنده استغفار را زیاد بگوید، وقتی نامه عملش بالا می‌رود، می‌درخشد. در امالی سید مرتضی(ره) است. به امام سجاد(ع) گفتند: فلان آدم که ادعا می‌کرد ما بلد هستیم، برای مردم سخن می‌گوید و آنها را نا امید می‌کند! گفته: «ليس العجب ممّن هلك كيف هلك انّما العجب ممن نجا كيف نجا» تعجب نیست اینهایی که مورد خشم الهی قرار بگیرند، مورد عذاب الهی نابود شوند؟ «العجب ممن نجا كيف نجا» تعجب است آنهایی که نجات پیدا کنند. امام سجاد خیلی ناراحت شدند و فرمودند: اینطور نمی‌گویم، در خانه اهل‌بیت بیایید. من می‌گویم: «لیس العجب ممّن نجا کیف نجا» آنهایی که نجات پیدا کردند تعجب نیست. آنهایی که در خانه خدا نیامدند، تعجب است.
شریعتی: مشابه همان روایتی است که فرمود: بدبخت واقعی کسی است که ماه رمضان بگذرد و آمرزیده نشود.
حاج آقای حسینی قمی: مگر اینکه عرفه بیاید. اگر ماه رمضان آمرزیده نشد، امروز روز بخشش است. امام سجاد فرمود: چطور می‌شود با این همه رحمت الهی باز کسی مشمول رحمت خدا نشود؟ مشمول رحمت خدا شدن تعجب نیست. حدیث بعدی باز در کافی مرحوم کلینی است. امام باقر(ع) فرمود و راوی محمد بن مسلم است، محمد بن مسلم جزء رده‌های اول اصحاب امام صادق است. امام باقر(ع) به محمد بن مسلم فرمود: «ذنوب المؤمن اذا تابَ» وقتی مؤمن توبه کرد، خدا گناهانش را می‌آمرزد. «فالیعمل المؤمن لما یستأنف» از نو شروع کند، امروز اگر توبه حقیقی انجام دادیم، دیگر از غروب بگوییم: از نو شروع کردیم و مواظب باشیم. محمد بن مسلم می‌گوید: گفتم: اگر دوباره گناه کرد چه؟ ما پارسال هم دعای عرفه خواندیم و توبه کردیم و دوباره شیطان ما را وسوسه کرد. حضرت می‌فرماید: «أ تری العبد المؤمن» تو فکر می‌کنی بنده مؤمن پشیمان شود استغفار کند و دوباره برگردد خدا او را قبول نمی‌کند؟ محمد بن مسلم دوباره سؤال کرد: «فانفعل مراراً» سال قبل هم ما عرفه داشتیم، امام باقر(ع) فرمود: هروقت برگشت توبه کرد خدا دوباره می‌آمرزد. «إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ‏ يَقْبَلُ‏ التَّوْبَةَ وَ يَعْفُو عَنِ السَّيِّئَاتِ» فرمود: «فَإِيَّاكَ أَنْ تُقَنِّطَ الْمُومِنِينَ مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ‏» (كافي، ج 2، ص 434) محمد بن مسلم با آن شخصیتی که داشت، حضرت به او عتاب کرد. «ایاک» بپرهیز، نکند کسی را نا امید کنی.
نظیر همین روایت از امیرالمؤمنین(ع) هست. به امیرمؤمنان گفتند: «فان عاد و تاب مراراً» توبه کرد و دوباره توبه شکست و آمد، حضرت فرمود: باز هم خدا می‌آمرزد. راوی گفت: تا کی؟ چند بار توبه کند؟ چند بار توبه بشکند و باز هم بیاید باز خدا قبول می‌کند؟ حضرت فرمود: «حتی یکون الشیطان هو المحصور» به تعبیر من تا شیطان عقب نشینی کند. خدا می‌آمرزد، می‌آمرزد تا شیطان محصور شود. امیرمؤمنان(ع) فرمود: «تَعَطَّرُوا بِالِاسْتِغْفَارِ لَا تَفْضَحَنَّكُمْ رَوَائِحُ الذُّنُوبِ‏» (أمالي طوسي، ص 372) امروز عطر بزنید، خودتان را با استغفار معطر کنید و بوی بد گناه شما را رسوا نکند. امروز روز عطر زدن و آبروداری است. روز سیدالشهداء است.
در ثواب الاعمال شیخ صدوق هست، شخصی خدمت امام جواد آمد و عرض کرد: «عَلِّمْنِي شَيْئاً» ذکری یاد من بدهید، «إِذَا أَنَا قُلْتُهُ‏ كُنْتُ‏ مَعَكُمْ‏ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ» من دنیا و آخرت با شما باشم. امام جواد فرمود: «فَقَالَ فَكَتَبَ بِخَطِّهِ أَعْرِفُهُ أَكْثِرْ مِنْ تِلَاوَةِ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ وَ رَطِّبْ شَفَتَيْكَ بِالِاسْتِغْفَارِ» (بحارالأنوار، ج 90، ص 284) سوره قدر را زیاد بخوان «وَ رَطِّبْ شَفَتَيْكَ بِالِاسْتِغْفَارِ» در فارسی می‌گوییم: دهانت را خوشبو کن. یکی هم زیاد استغفار کن. حدیث در عدة الداعی ابن فهد حلی است. امام(ع) فرمود: «فَإِنَّ اَللَّهَ تَعَالَى لاَ يُعَذِّبُ عَبْداً بَعْدَ اَلتَّوْبَةِ وَ اَلاِسْتِغْفَارِ إِلاَّ بِسُوءِ ظَنِّهِ» امروز اگر بعد از دعای عرفه توبه کردی، خدا در یک صورت عذابت می‌کند، کی؟ بعد از دعا باز هم بد گمان باشی. شاید خدا مرا نیامرزی! اگر امروز به خدا سوء ظن داشتی، خدا عذابت می‌کند. عذابش بر این است که چرا نا امید هستی و سوء ظن داری و فکر می‌کنی من تو را نمی‌آمرزم؟ همه گناهانت را می‌آمرزم و یک گناه را نمی‌آمرزم، رویت را از من برگردانی. «وَ تَقْصِيرِهِ فِي رَجَائِهِ» اگر در امیدش به رحمت الهی کوتاهی کند خدا او را عذاب می‌کند.
بخشی هم در مورد آداب دعاست، چه کنیم دعاهای ما زودتر اجابت شود. اول حدیث نماز توبه را بگویم. مرحوم کلینی در کافی، شیخ صدوق در من لا یحضر و شیخ طوسی در تهذیب، هر سه بزرگوار از امام صادق نقل کردند. وقتی مفاتیح را باز کنید، اعمال روز عرفه، اولین عمل از اعال روز عرفه همین نماز توبه است. در فهرست مفاتیح نوشته نماز امیرالمؤمنین، نماز توبه هم گفته می‌شود. معروف به نماز امیرالمؤمنین است. فرمود: دو تا دو رکعت است، دو رکعت می‌خواند و سلام می‌دهد و باز دو رکعت می‌خواند و سلام می‌دهد. فرقش با نماز صبح این است که در نماز صبح یک قل هو الله می‌خوانید و اینجا بعد از حمد پنجاه قل هو الله می‌خوانید. مجموعاً در چهار رکعت دویست مرتبه «قل هو الله» بخوانیم. امام صادق فرمود: کسی این دوتا دو رکعت نماز را بخواند، صورتش را از قبله برنمی‌گرداند مگر همه گناهانش آمرزیده شده باشد.    
چه کنیم دعای ما زودتر مستجاب شود؟ 1- امام صادق(ع) فرمود: پدرم امام باقر وقتی می‌خواستند دعا کنند، «کان أبی اذا طلب الحاجه طلبها عند زوال الشمس فاذا اراد ذلک قدّم شیئاً فتصدّق» صدقه می‌داد و بعد دعا می‌کرد. یعنی تو به دیگران رحم کن و بعد بگو: «اللهم ارحمنی» حدیث بعدی از پیامبر خداست. پیامبر فرمود: اگر کسی می‌خواهد دعایش مستجاب شود، گرفتاری یک گرفتار را برطرف کند. همین الآن نیت کن، هرکس هرچه در توانش است، می‌تواند گوسفندی قربانی کند، صدقه کنار بگذارد، مستأجر دارد به مستأجرش رحم کند. بگو: می‌خواستم دعای عرفه بخوانم، یک میلیون اجاره را پانصد هزار تومان کردم. خدایا به حق سید الشهداء من رحم می‌کنم، تو هم رحم کن. من به جای پنجاه میلیون رحم سی میلیون می‌گیرم. هرکس هر مقدار در توانش است، رحم کند. حدیث داریم «مِنْ‏ كَفَّارَاتِ‏ الذُّنُوبِ الْعِظَامِ إِغَاثَةُ الْمَلْهُوفِ وَ التَّنْفِيسُ عَنِ الْمَكْرُوبِ‏» (نهج‏البلاغه، حكمت 24) امام می‌خواست دعا بخواند، اول صدقه می‌داد. اول یک گرفتاری را برطرف کنیم، رحم کنیم. بعد از دعا شیطان دوباره نمی‌گذارد.
زمان اثر دارد، امروز روز عرفه است، این اشکی که آدم پای این دعا می‌ریزد، تا شیطان وسوسه نکرده، می‌خواهی رحمت خدا شامل حال تو شود، تو هم تصمیم بگیر به کسی رحم کن. ادب دوم دعا، امام صادق فرمود: «كَانَ أَبِي عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ إِذَا حَزَنَهُ أَمْرٌ جَمَعَ اَلنِّسَاءَ وَ اَلصِّبْيَانَ ثُمَّ دَعَا وَ أَمَّنُوا» (کافی/ج2/ص487) پدرم وقتی غصه‌دار می‌شدند و می‌خواستند دعا کنند، بچه‌ها و زنها را جمع می‌کرد و می‌فرمود: من دعا می‌کنم و شما آمین بگویید. یک کاری کنیم دل زن و فرزندمان را شاد کنیم. در مکارم الاخلاق مرحوم طبرسی است، امیرالمؤمنین فرمود: «لا تستحقروا دعوة احدٍ» دعای احدی را کوچک نشمارید. گاهی خدا دعای کسی را در حق خودش مستجاب نمی‌کند ولی در حق دیگران مستجاب می‌کند. در کافی مرحوم کلینی است که امام صادق فرمود: کجا دعا مستجاب است؟ حائر سید الشهداء، بله. زمزم و صفا و مروه و حجر اسماعیل، همه درست است. ولی یکی از جاهایی که دعا مستجاب است «و الیطلب الرجل حاجته عند قبر أبی اذا أمه    » کنار قبر پدر و مادرش برود. اگر فرصت ندارید امروز آنجا بروید، یک دعایی کنید، خیراتی بدهید. اگر پدر و مادر زنده هستند، دست پدر و مادر را ببوسیم. آنها برای ما دعا کنند. اگر در نماز مستحبی بودی، پدرت صدا کرد، حدیث در تهذیب مرحوم شیخ طوسی است، بگو: سبحان الله! دارم نماز می‌خوانم. مادرت صدایت کرد، در نماز مستحبی، نماز مستحبی را بشکن و بگو: جان مادر! از آداب استجابت دعا، زنده و مرده در حق ما دعا کنند، دعای ما زودتر اثر می‌کند.
حدیث بعدی فرمود: «اذا اراد احدكم‏ ان يستجاب له فليطيب كسبه و الیَخرُج المظالم الناس»  (بحار، ج 93، ص 321) لقمه حلال باشد، اگر لقمه حرام بود با لقمه حرام دعا از سقف مسجد بالا نمی‌رود. تصمیم بگیریم اگر در کسب و کار ما حلال و حرام مخلوط شده، لقمه‌ها را حلال کنیم. حق الناس را ادا کنیم.
شریعتی: امروز صفحه 418 قرآن کریم، آیات ابتدایی سوره مبارکه احزاب را تلاوت خواهیم کرد.
«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ‏، يا أَيُّهَا النَّبِيُّ اتَّقِ اللَّهَ وَ لا تُطِعِ‏ الْكافِرِينَ‏ وَ الْمُنافِقِينَ إِنَّ اللَّهَ كانَ عَلِيماً حَكِيماً «1» وَ اتَّبِعْ ما يُوحى‏ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ إِنَّ اللَّهَ كانَ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيراً «2» وَ تَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَ كَفى‏ بِاللَّهِ وَكِيلًا «3» ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَيْنِ فِي جَوْفِهِ وَ ما جَعَلَ أَزْواجَكُمُ اللَّائِي تُظاهِرُونَ مِنْهُنَّ أُمَّهاتِكُمْ وَ ما جَعَلَ أَدْعِياءَكُمْ أَبْناءَكُمْ ذلِكُمْ قَوْلُكُمْ بِأَفْواهِكُمْ وَ اللَّهُ يَقُولُ الْحَقَّ وَ هُوَ يَهْدِي السَّبِيلَ «4» ادْعُوهُمْ لِآبائِهِمْ هُوَ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ فَإِنْ لَمْ تَعْلَمُوا آباءَهُمْ فَإِخْوانُكُمْ فِي الدِّينِ وَ مَوالِيكُمْ وَ لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ فِيما أَخْطَأْتُمْ بِهِ وَ لكِنْ ما تَعَمَّدَتْ قُلُوبُكُمْ وَ كانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِيماً «5» النَّبِيُّ أَوْلى‏ بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ أَزْواجُهُ أُمَّهاتُهُمْ وَ أُولُوا الْأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى‏ بِبَعْضٍ فِي كِتابِ اللَّهِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُهاجِرِينَ إِلَّا أَنْ تَفْعَلُوا إِلى‏ أَوْلِيائِكُمْ مَعْرُوفاً كانَ ذلِكَ فِي الْكِتابِ مَسْطُوراً «6»
ترجمه: به نام خداوند بخشنده‏ى مهربان‏. اى پيامبر! از خداوند پروا كن و از كافران و منافقان اطاعت مكن كه خداوند دانا و حكيم است. و از آنچه از سوى پروردگارت به تو وحى مى‏شود پيروى كن كه خداوند به آنچه انجام مى‏دهيد آگاه است. و بر خداوند توكّل كن، و همين بس كه خداوند وكيل و نگهبان (تو) است. خداوند براى هيچ مردى در درونش دو دل قرار نداده است؛ و هرگز همسرانى را كه مورد «ظِهار» قرار مى‏دهيد مادران شما قرار نداده؛ (و نيز) فرزند خوانده‏هاى شما را پسر (واقعى) شما قرار نداده است. اين (قرار دادن همسر به منزله‏ى مادر و فرزند خوانده به منزله‏ى فرزند) سخنى است كه شما به زبان مى‏گوييد، و خداوند حقّ مى‏گويد و اوست كه به راه (راست) هدايت مى‏كند. آنان (پسر خواندگان) را به نام پدرانشان بخوانيد، كه اين نزد خداوند عادلانه‏تر است، پس اگر پدرانشان را نمى‏شناسيد، آنان برادران دينى و موالى شما هستند؛ و در آنچه (پيش از اين) خطا كرديد (و پسر خواندگان را فرزند خود دانستيد) گناهى بر شما نيست، ولى در آنچه دل‏هايتان قصد و عمد داشته (مسئوليد) و خداوند آمرزنده‏ى مهربان است. پيامبر به مؤمنان از خودشان سزاوارتر است، و همسران او (در حرمت نكاح مانند) مادران مؤمنان محسوب مى‏شوند، و در كتاب خداوند، خويشاوندان (نسبى) بعضى نسبت به بعضى از مؤمنان و مهاجران (كه قبلًا بر اساس ايمان و هجرت ارث مى‏بردند، در ارث بردن) اولويّت دارند، مگر آن كه بخواهيد نسبت به دوستانتان نيكى كنيد (و سهمى از اموال خود را در قالب وصيّت به آنان بدهيد)؛ اين (حكم) در كتاب (الهى) نوشته شده است.
شریعتی: در برنامه سمت خدا به پیشنهاد کارشناسان عزیز قرار گذاشتیم برای قربانی دسته جمعی در عید قربان کاری کنیم، چه به صورت فردی و چه به صورت مشارکتی، اگر به هر دلیلی نتوانستید برنامه سمت خدا طرحی دارد که می‌توانید برای اطلاع از جزئیات این طرح به کانال برنامه مراجعه کنید. صحبت‌های پایانی حاج آقای حسینی را بشنویم.
حاج آقای حسینی قمی: یک جمله در مورد شخصیت آیت الله العظمی سید محمد تقی خوانساری بگویم. من مبهوت عظمت این مرد بزرگ هستم. این بزرگوار و دو شخصیت دیگر مثل آیت الله العظمی صدر، آیت الله العظمی حجت، تمام موقعیت و آبروی خودشان را دو دستی تقدیم آیت الله العظمی بروجردی کردند. با اینکه صاحب رساله بودند، ولی احساس کردند آقای بروجردی بهتر می‌تواند حوزه را اداره کند. تمام موقعیتشان را دو دستی تقدیم این بزرگوار کردند. در جلوی جمع به آیت الله العظمی بروجردی می‌گوید: یادتان هست من اصفهان خدمت شما قوانین می‌خواندم؟ با اینکه از نظر سنی و فضلی خیلی با هم فاصله نداشتند. آقا بروجردی فرمودند: من یادم نیست. فرمودند: حق دارید یادتان نباشد چون شاگرد مثل من زیاد داشتید. من استاد مثل شما کم داشتم. در حالات امام(ره) دیدم وقتی آیت الله العظمی سید محمد تقی خوانساری از دنیا می‌رود، امام طوری در تشییع جنازه ایشان گریه می‌کند که شانه‌های امام تکان می‌خورد.
شریعتی: فردا در روز عید قربان با حضور حاج آقای سعیدی در خدمت شما خواهیم بود. دعا بفرمایید و آمین بگوییم.
حاج آقای حسینی قمی: امروز روز دعاست، همه در حالت دعا هستند. این دعای سید الشهداء را بخوانیم، در دعای عرفه همه را یاد کنیم. «بِحَقِّ یس وَ الْقُرآنِ الْکَرِیمِ وَ بِحَقِّ طه وَ الْقُرآنِ الْعَظِیمِ یا مَنْ یَقْدِرُ عَلَی حَوائِجِ السّائِلِینَ یا مَنْ یَعْلَمُ ما فِی الضَّمِیرَ یا مُنَفِّسَ عَنِ الُمَکُرُوبِینَ یا مُفَرِّجَ عَنِ الْمَغْمُوْمِینَ یا راحِمَ الشَّیْخِ الْکَبیرِ یا رازِقَ الطِّفْلِ الصَّغِیرِ، یا مَنْ لا یَحْتاجُ اِلَی التَّفْسِیرِ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوء» خدایا به حق سیدالشهداء(ع) حوائج همه ملتمسین دعا را برآورده بخیر بگردان. گرفتاری‌هایشان برطرف بفرما. مریض‌ها لباس عافیت بپوشان. دنیا و آخرت ما را از اهل‌بیت جدا مگردان. زیارت سید الشهداء، خانه خودت، مدینه الرسول، عتبات عالیات، مشهد الرضا با معرفت نصیب همه ما بگردان. همه ما را از آمرزیدگان روز عرفه قرار بده. پدر و مادران، گذشتگان، امام شهداء، شهدای ما، همه را غریق رحمتت بفرما.
شریعتی: خدایا من از گوناگونی نشانه‌های تو و چرخش دوران‌ها به خوبی دانستم که تو از آفرینش من و از آفریدن من چه هدفی داشتی. اینکه در همه چیز تو را ببینم و بشناسم به گونه‌ای که هیچ چیزی نباشد که تو در آن بر من غایب باشی.
«الحمدلله رب العالمین و صلی الله علی سیدنا محمدٍ و آله الطاهرین»