main logo of samtekhoda

97-02-30-حجت الاسلام والمسلمين بهشتی- توصیه‌های نبی گرامی اسلام برای استفاده بهتر از ماه مبارک رمضان


برنامه سمت خدا
موضوع برنامه: توصیه‌های نبی گرامی اسلام برای استفاده بهتر از ماه مبارک رمضان
كارشناس: حجت الاسلام والمسلمين بهشتی
تاريخ پخش: 30- 02-97

بسم الله الرحمن الرحیم، اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم.
از ما عجیب نیست دعایی نمی‌رسد *** از تحبس الدعاء که صدایی نمی‌رسد
ما تحبس الدعا شده‌ی نان شبهه‌ایم *** آنجا که شبهه هست عطایی نمی‌رسد
پر باز می‌کنم بپرم می‌خورم زمین *** بال و پر شکسته که به جایی نمی‌رسد
باید تنم پی سپر دیگری رود ***     با روزه‌های ما به نوایی نمی‌رسد
ای میزبان فدای تو و سفره چیدنت *** آیا به این فقیر غذایی نمی‌رسد؟
من سالهاست منتظر یک ضمانتم *** آخر چرا امام رضایی نمی‌رسد؟
از من مخواه بیش از این زندگی کنم *** وقتی برات کرب و بلایی نمی‌رسد

شریعتی: سلام می‌کنم به همه‌ی دوستان عزیزم، بیننده‌های خوب و شنونده‌های بسیار نازنین‌مان، طاعات و عبادات شما قبول باشد. داریم با هم لقمه لقمه نخوردن و جرعه جرعه ننوشیدن و بال بال آسمانی شدن را تجربه می‌کنیم. به سمت خدای امروز خیلی خوش آمدید. حاج آقای بهشتی سلام علیکم خیلی خوش آمدید.
حاج آقای بهشتی: بسم الله الرحمن الرحیم، من هم سلام می‌کنم و ماه مبارک رمضان را به همه انسان‌های آزاده و مسلمانان به ویژه روزه‌داران و کسانی که اولین سال هست روزه می‌گیرند، تبریک می‌گویم. از خدا می‌خواهم این گفتگوها را موجب خیر و رشد و نور برای گوینده و حضرتعالی و همه بینندگان و شنوندگان قرار بدهد.
شریعتی: مسأله ابتدایی جلسه امروز را بشنویم و بعد وارد بحث شویم.
حاج آقای بهشتی: یک مسأله‌ای است که کم گفته می‌شود. اینکه بچه‌هایی که هنوز به تکلیف نرسیدند، یعنی دختر هشت ساله، پسر ده ساله، عباداتی که انجام می‌دهند، پاداش دارد؟ به حساب چه کسی نوشته می‌شود؟ چون صفحه اول کارنامه ما از روزی است که به تکلیف می‌رسیم. بچه‌هایی که هنوز به تکلیف نرسیدند، روزه کامل می‌گیرند یا صدقه می‌دهند و صلوات می‌فرستند، کار خیری می‌کنند اینها ثواب دارد؟ به حساب چه کسی نوشته می‌شود؟ سوال دوم اینکه خسارت‌هایی که بچه‌ها می‌زنند ضررهایی که می‌زنند ضمانت دارد و بر عهده کیست؟ پاسخش این است که خداوند خیلی مهربان است. برای بچه‌هایی که هنوز به تکلیف نرسیدند، قبل از صفحه یک، یک فضایی را باز می‌کند. در کتاب‌ها دیدید گاهی مقدمه‌ای هست. حتماً به حساب خودشان و علاوه بر آنها به حساب پدر و مادر و معلم و مربی ثبت می‌شود. چه بسا آنها معصوم‌تر هستند، صاف‌تر هستند و بی غل و غش‌تر هستند. پاداش‌‌های کارهایشان بی حساب است. هر کار خوبی که بچه‌هایی که به تکلیف نرسیدند، انجام می‌دهند حساب و کتاب دارد و در کارنامه خودشان، پدر و مادر و معلم و مربی ثبت می‌شود.
خسارت‌هایی که بچه‌ها وارد می‌کنند ضمانت دارد. فوتبال بازی می‌کند شیشه مردم را می‌شکند. مثلاً پسر نه ساله، قبل از سن تکلیف، یا لباس کسی را گلی می‌کند. یا پایش می‌خورد به ظرف می‌شکند. هر نوع خسارتی ضمانت دارد. اگر پدر و مادر به هوش باشند و خسارت را بپردازند، رضایت بگیرند قصه تمام می‌شود. غیر از آن وقتی به تکلیف رسیدند مسئول هستند. تا پایان عمر این مسئولیت همچنان هست. باید آن خسارت را جبران کنند. یعنی به صاحبان حق بپردازند و اگر آن صاحب حق نیست و از دنیا رفته است، دیگر احکامی دارد. به ورثه‌اش بدهند و اگر هیچ ورثه‌ای هم ندارد به حاکم شهر باید بدهد. این ضمانت را در همین دنیا تا زنده هست باید بپردازد.
شریعتی: بحث امروز شما را خواهیم شنید.
حاج آقای بهشتی: الآن ماه رمضان است، فلسفه روزه چیست؟ قرآن برای روزه یک فلسفه بیان کرده است. احادیث پیامبر و معصومین فلسفه‌های دیگر، قرآن می‌فرماید: فلسفه روزه تقوا هست. آیه روزه هم از بس گفته شده، خیلی از مردم خوب ما حفظ هستند. «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ‏ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُون‏» (بقره/183) ای اهل ایمان، روزه بر شما واجب شد همچنان که در ادیان قبل از اسلام هم واجب بود. روزه گرفتن برای چیست؟ باشد که تقوا پیشه کنید. فلسفه روزه از نظر قرآن تقوا است.
در حدیث هم فلسفه‌های دیگری مثل سلامت بدن، یا مثل یاد ضعفا و فقرا و بی بضاعت‌ها، یا یاد قیامت، ایرادی ندارد گاهی وقت‌ها طبیب یک دارو می‌دهد برای یک عضو، برای اعضاء دیگر هم مفید است. ولی آنچه قرآن نقل کرده، فلسفه روزه تقوا است. کلمه تقوا در قرآن و مشتقات آن 258 بار آمده است. قبلاً هم عرض کردیم و باز خواهیم گفت که کلمه‌هایی که پر تکرار هستند برای ما پیام دارند. یعنی سرمایه بیشتری باید بگذاریم. بیشتر فکر کنیم. بیشتر مطالعه کنیم. این قصه چیست که 250 بار و بیشتر در کتاب آسمانی ما تکرار می‌شود؟ تقوا در خانه، تقوا در بازار، تقوا در دنیای سیاست، تقوا در مسائل اخلاقی، در مسائل اجتماعی و سیاسی، جایگاه متقین، زمینه‌های تقوا، آثار تقوا، یک موضوعی است مثل اکسیژن که همه جا باید باشد تا تنفس صورت بگیرد و پر تکرار است. 50 بار از این 258 بار کلمه متقین آمده است. متقین یعنی با تقواها! قبل از اینکه تقوا را معنا کنم با خواندن این آیه‌ها می خواهم بگویم که این موضوع خیلی مهم است.
یکجا می‌فرماید: خدا با تقوایان را دوست دارد. «فَإِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِين‏» (آل عمران/76) ما هم دوست داریم زیر چتر محبوبان خدا برویم. یکجا می‌فرماید: «أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِين‏» (توبه/36) خداوند حامی باتقوایان است. پشتیبانی می‌کند. این هم یک امتیاز بزرگی است. آیه سوم می‌فرماید: «وَ اللَّهُ وَلِيُ‏ الْمُتَّقِينَ» (جاثیه/19) خداوند متقین را سرپرستی می‌کند. آیه دیگر می‌فرماید: فقط از متقین کار را قبول می‌کند. «إِنَّما يَتَقَبَّلُ‏ اللَّهُ‏ مِنَ الْمُتَّقِينَ» (مائده/27) پس اینها چه کسی هستند؟ اگر ما متقین نباشیم کارهای ما قبول نیست؟ تقوا شرط قبولی اعمال است. به پیغمبر می‌فرماید: به متقین بشارت بده. «لِتُبَشِّرَ بِهِ الْمُتَّقِينَ» (مریم/97) مژده‌ها و خبرهای خوش را به متقین بده. آغاز قرآن را هم همه بلد هستند. «بسم الله الرحمن الرحیم، الم، ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ‏ فِيهِ‏ هُدىً لِلْمُتَّقِين‏» (بقره/1و2) یعنی خدا با بی تقواها کاری ندارد. می‌گوید: اصلاً من این کتاب‌ها را برای همه فرستادم ولی آن کسی که بهره برداری می‌کند متقی است. دیگران بی اعتنایی می‌کنند و کناره گیری می‌کنند. یا می‌فرماید: «وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ» (اعراف/128) در پایان کار به دست باتقواها خواهد افتاد. حکومت امام زمان هم حکومت باتقواها هست. اینها چه کسانی هستند که زمامداری جهان به دست آنها خواهد افتاد؟ این تقوا چیست؟ تقوای مدیر چیست؟ تقوای پدر چیست؟ تا به آیاتی می‌رسیم که متقین را در قیامت مطرح می‌کند و می‌فرماید: «وَ لَنِعْمَ دارُ الْمُتَّقِينَ» (نحل/30) عجب خانه‌ای با تقواها دارند. خانه متقین فوق العاده است. چون بهشت درجات دارد. درجاتش به تعداد آیات قرآن است.
پیغمبر فرمود: «عَدَدُ دَرَجِ‏ الْجَنَّةِ عَدَدُ آيِ الْقُرْآنِ» (مستدرك‏الوسائل، ج 4، ص 231) حدیث داریم خداوند بهشت را در دامنه کوهی طراحی کرده است. خانه‌های بهشت بزرگ و کوچک دارد. امتیازاتش متفاوت است. انشاءالله ما وارد بهشت شویم، اول بهشت یک فرشته‌ای نشسته و ما به او مراجعه می‌کنیم. می‌گوید: قرآن بخوان تا کلید ویلای تو را بدهم! «اقْرَأْ وَ ارْقَأْ» (وسائل‌الشيعة، ج 6، ص 224) معنایش این است که به هر نسبتی که ما با کتاب خدا انس داشته باشیم می‌توانیم حدس بزنیم جای ما در بهشت کجا خواهد بود. متقین از آنهایی هستند که از درجات بالا برخوردار هستند. «و لَنِعمَ» چشم انداز زیبایی دارد، رضوان الهی را حس می‌کنند. یا می‌فرماید: «إِنَّ الْمُتَّقِينَ‏ فِي‏ مَقامٍ‏ أَمِين‏» (دخان/51) جایگاهشان امن و آرام است. «إِنَّ الْمُتَّقِينَ‏ فِي‏ جَنَّاتٍ وَ عُيُون‏» (حجر/45) کنار چشمه سارها و باغ‌ها، «إِنَّ الْمُتَّقِينَ‏ فِي‏ جَنَّاتٍ وَ نَعِيمٍ» (طور/17) نعمت‌های پر و فراوان، «إِنَّ الْمُتَّقِينَ‏ فِي‏ جَنَّاتٍ وَ نَهَر» (قمر/54) یعنی خداوند بهشتیان را با این کلمه، روز قیامت می‌فرماید: همه دوستی‌ها از هم می‌پاشد الا المتقین، اینهایی که دوستی‌هایشان در این دنیا براساس تقوا بوده دوام و بقاء پیدا می‌کند. «الْأَخِلَّاءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا الْمُتَّقِينَ» (زخرف/67) این دوستی تبدیل به دشمنی می‌شود، الا المتقین!
«إِنَّ لِلْمُتَّقِينَ مَفازاً» (نبأ/31) رستگاری و فوز از آن متقین است. 52 بار در قرآن کلمه متقین آمده و از خود این می‌فهمیم موضوع فوق العاده مهم است و روزه یکی از ابزار تقوا است. از قدیم رسم بوده بسیاری از واژه‌ها را با مثال توضیح می‌دادند، مثال می‌زنند تقوا چیست. وسیله‌ای برای حراست از ما است. برای حفاظت از ما است. مثلاً به کلاه که ما را از سرما و گرما حفظ می‌کند می‌گویند: یک وسیله تقوا، به کفش که پای ما را از خار و خاشاک حفظ می‌کند، یک وسیله تقوا است. به ماسکی که در جنگ به صورت می‌زنند، وقت بمب شیمیایی آمد به رزمندگان آموزش می‌دادند که ماسک بزنند، باید با دقت می‌زدند که از زیر ماسک سموم وارد نشود که به پوست اثر بگذارد. وزارت بهداشت می‌گوید: دست و صورت خودتان را بشویید تا میکروب‌ها وارد بدن شما نشوند. مراقبت‌هایی که باعث می‌شود ما حفظ شویم که تمرین لازم دارد و با اراده ما صورت می‌گیرد. ساختمان‌هایی هست که دوربین‌هایی در آن نصب شده که بیگانه را شناسایی می‌کند. یک چنین سیستمی باید در شخصیت ما وجود داشته باشد که بیگانه وارد نشود. شیطان وارد نشود، آن تقوا است. میکروب وارد نشود، بیگانه وارد نشود، خطر وارد نشود. ما همانطور که خدا می‌خواهد سالم بمانیم. این احتیاج به مراقبت دارد. تصاویری هست که اگر از طریق چشم وارد شود سیستم ما را مختل می‌کند.
ما در کوچه می‌رویم، بعضی از جاهای کوچه آلوده هست، موتوری می‌آید برود، ما لباسمان را جمع می‌کنیم. دقیقاً این یک چیزی است به نام تقوا. یعنی نمی‌خواهم آلوده شوم. نمی‌خواهم ترشحات به لباس من بریزد. همین کار را در مورد عکس هم باید بکنیم. وقتی موبایل باز می‌کنیم یک عکسی را می‌بینیم، ممکن است همان عکس هم مثل ترشح در کوچه، مثل نجاست و آلودگی باید خودمان را کنار بکشیم. برای همین است که خیلی‌ها تقوا را به پرهیز معنا می‌کنند. غیبت می‌کنند، دروغ می‌گویند، ما خودمان را کنار بکشیم. یا جو جلسه را عوض کنیم که آلودگی به پاکی تبدیل شود. جاهایی که آلودگی وجود دارد باید خودمان را کنترل کنیم. تقوا هم به معنی خویشتن داری یا خود کنترلی است. خداوند قدرتی به ما داده که می‌توانیم خودمان را مدیریت کنیم. به آلودگی می‌رسیم ترمز کنیم.  در ماشین اگر بخواهیم یک وسیله‌ای را مثال بزنیم که کار تقوا را می‌کند، ترمز ماشین است. در یک جاده کوهستانی اگر ترمز نباشد چه می‌شود؟ مسیر زندگی ما پر از گردنه است. عقبه دارد، حرکت در این عقبه‌ها هم عامل محرک می‌خواهد که به سمت عقبه‌ها برویم و هم عامل متوقف کننده، سقوط نکنیم. تقوا ترمز این سیستم است. به گناه می‌رسی ایست کنی. نه! این فیلم را نگاه نمی‌کنم. این کلیپ با شخصیت من سازگار نیست. این غذا شبهه دارد. این حرف را نمی‌زنم. در این جلسه حضور پیدا نمی‌کنم. اینها ترمز است. چرا؟ چون آلودگی می‌آورد. مرا آلوده می‌کند. آلوده شوم از خدا دور می‌شوم. از خدا دور شوم، خدا مرا محروم می‌کند از کتابش، از پیامبرش، از هدایتش، از رحمتش، حالم به هم می‌ریزد و از موقعیتی که خدا دوست دارد به آن برسم محروم می‌شوم. امروز را به کلیات می‌پردازیم. در جلسه‌های بعد یک جلسه در مورد تقوا در خانه صحبت می‌کنیم. مناسبات زن و شوهر با هم، بچه‌ها با والدین، افرادی که زیر یک سقف هستند. چون قرآن کریم این کلمه را در مناسبات اعضای خانواده زیاد به کار برده است. اینکه خانه را انتخاب کردیم براساس رهنمود قرآن است.
دوم تقوا در بازار است. خیلی مهم است. مسائل مالی ما که در مسائل تربیتی ما هم اثر دارد. لقمه اگر آلوده شد، دیگر هرچه حرف بزنم و گریه کنم و نصیحت کنم تأثیر نمی‌کند. آیات قرآن، احکام بازار، خرید و فروش را با تقوا مطرح می‌کند. گاهی در یک آیه سه بار کلمه تقوا را به کار می‌برد. وقتی موضوع ربا را مطرح می‌کند. جلسه دیگر هم با کسانی که مخالف هستیم، قرآن می‌گوید: تقوا پیشه کنید. گاهی وقت‌ها به خاطر مخالفت و کشمکش و دعوا که داریم، بی تقوایی می‌کنیم. در این سه جلسه اینطور فکر کردم وگرنه تقوا زیاد موضوع دارد که نتیجه‌اش این بشود که وقتی از ماه رمضان بیرون رفتیم، عید فطر را واقعاً عید بگیریم. امیرالمؤمنین(ع) در عید فطر دید بعضی قهقهه می‌زنند. فرمودند: برای شما عید نیست. عید برای کسانی است که در ماه رمضان خودشان را تربیت کردند. آنها باید شادمانی کنند. کاری کنیم در عید فطر از آن عیدهایی که امیرالمؤمنین می‌پسندد، باشد. آقا تشریف می‌آورد و می‌گوید: درست است و این شادمانی تو به حق است.
وارد باب دیگری شویم. مردم ما زیاد شنیدند که سنت پیامبر ما این بود که در روزهای آخر ماه شعبان، برنامه مسلمان‌ها را در ماه رمضان توضیح می‌دادند. خطبه‌های متعدد هم دارد. خطبه‌ای را از کتاب وسایل الشیعه که بیست و چند دستور العمل پیامبر برای رفتار مسلمان‌ها در ماه رمضان است. ما دوازده ماه داریم که فقط نام یک ماه در قرآن آمده است و آن ماه رمضان است و طلایی ترین ماه سال هم هست. بهترین ماه‌ها رجب، شعبان، رمضان و از همه طلایی‌تر رمضان است. رمضان هم شب‌هایش طلایی‌تر از روزهاست. بهترین وقت ماه رمضان شب‌های قدر است. بهترین وقت شب قدر، سحر است. یک جایی که اکسیر و کیمیا هست، مردم خیلی سؤال می‌کنند و می‌گویند: ما حرف‌های جور واجور از افراد می‌شنویم، با این وقت محدودی که داریم، به نظر شما بهترین کارها چه کارهایی است. تقریباً بیست دستورالعمل است که پیامبر فرمودند: ماه رمضان این کارها را انجام بدهید.
آغازش را زیاد شنیدیم که فرمودند: ماه خدا به سوی شما آمده همراه با برکت و رحمت، با مغفرت، ماهی که نزد خدا بهترین ماه‌هاست. روزهایش بهترین روزها و شب‌هایش بهترین شب‌ها و ساعت‌هایش بهترین ساعت‌هاست. این ماه مهمانی خداست که به بندگانش کرامت بخشیده است به حدی که نفس‌های شما در این ماه تسبیح است. خواب شما عبادت است و عمل شما قبول است و دعای شما مستجاب است. تا اینجا فضایل ماه است و از اینجا به بعد دستورالعمل‌ها شروع می‌شود. 1- «فَاسْأَلُوا اللَّهَ رَبَّكُمْ بِنِيَّاتٍ صَادِقَةٍ» (أمالي صدوق، ص 93) از خدا بخواهید با نیت صادق راست بگویید «وَ قُلُوبٍ طَاهِرَةٍ» و دلهای پاک، از خدا دو چیز را بخواهید. «أَنْ يُوَفِّقَكُمْ‏ لِصِيَامِهِ» توفیق روزه‌داری به شما بدهد، «وَ تِلاوَةِ كِتَابِهِ» توفیق قرآن خواندن. این در صدر همه دستورات است. ما در طول سال گاهی مریض می‌شویم. به خدا بگوییم: خدایا این مریضی ما را در یک ماه دیگر قرار بده. این روزه را می‌خواهیم بگیریم. خیلی از بیننده‌ها غصه می‌خورند، کسانی که مریض هستند و نمی‌توانند روزه بگیرند. آنها تکلیفی ندارند. روزه برایشان واجب نیست چون بیماری‌شان شدت پیدا می‌کند. ولی آنهایی که سالم هستند بخواهند از خدا این روزه‌داری خیلی مهم است. سبب و وسیله همان تقوا هست که در موردش گفتیم. خوشبختانه در سالهای اخیر همه شبکه‌های رادیو و تلویزیون، در مکان‌های مقدس، حرم‌های اهل‌بیت، با بهترین صداها و مقدمات، بهترین برنامه‌ها پخش می‌کنند. خودمان را به زلف آنها گره بزنیم.
2- «وَ تَصَدَّقُوا عَلَي فُقَرَائِكُمْ وَ مَسَاكِينِكُمْ» (أمالي صدوق، ص 93) صدقه یعنی همان کمک صادقانه به نیازمندان. بیش از ایام دیگر! اگر ایام قبل از ماه رمضان، یک کمکی می‌کردیم، ده برابر آن، بیست برابر آن کمک کنیم. طوری که ماه رمضان فقرا آرزو کنند ای کاش همیشه ماه رمضان بود! بی سر و صدا و بی منت، بی اذیت، چون قرآن می‌گوید: بهترین انفاق آن است که اذیت نداشته باشد، منت نداشته باشد و ریا نباشد. این فرصت‌هایی که از رمضان مانده است را صرف این دستورات بکنیم.
3- «وَ اذْكُرُوا بِجُوعِكُمْ وَ عَطَشِكُمْ فِيهِ جُوعَ يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَ عَطَشَه‏» دیروز من در تاکسی نشسته بودم، راننده تاکسی گفت: خیلی گرم است! روزهای قبل خنک تر بود. مخصوصاً روزه تابستان خیلی مورد عنایت خداست. اینجا پیغمبر می‌فرماید: تا گرسنه شدی، تا تشنه شدی، از قیامت یاد کن! قیامت چه خبر است؟ بعضی اینقدر گریه می‌کنند که گریه‌ها و اشک چشم‌ها جمع می‌شود و تا کنار دهانشان می‌آید. گرسنگی و تشنگی قیامت چیست؟ هرچه هست حقیقتی است که قرآن و اهل بیت بیان کردند. قیامت شود ما کجا خواهیم بود. می‌توانیم خودمان را کنار حوض کوثر برسانیم؟ از دست‌های مبارک امیرالمؤمنین و از آب حوض کوثر بنوشیم؟ اینجا باید خودمان را آماده کنیم و از قیامت یاد کنیم. مثل مراسم حج که لباس احرام می‌پوشند، حکمتش یاد قیامت است. قیامت هم همه با یک لباس سفید، غنی و فقیر و کوچک و بزرگ همه با آن لباس هستند و یاد قیامت یکی از حکمت‌های حج است. یاد قیامت یکی از حکمت‌های روزه است. وقتی تشنه شدید و گرسنه شدید، از تشنگی و گرسنگی قیامت یاد کنید.    
4- «وَ وَقِّرُوا كِبَارَكُمْ» بزرگترهای فامیل را احترام کنید. اگر ما به این دستورات عمل کنیم محشر می‌شود. همه آرزو می‌کنند ای کاش ماه رمضان دوباره برسد. پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها می‌بینند چقدر مرتب حالشان را می‌پرسند. به افطاری دعوت می‌کنند. هدیه برایشان می‌آورند.
5- «وَ ارْحَمُوا صِغَارَكُمْ» به کودکان مهر بورزید. بچه‌ها نگاه می‌کنند، پدر و مادر من یک هفته قبل اینطور نبود. می‌پرسد: پدرجان چه شده است؟ می‌گوید: ماه رمضان است. یعنی تفاوت را حس کند. بچه‌ها از چراغانی ماه شعبان خاطره دارند. ماه رمضان هم مهرورزی را نسبت به کودکان داشته باشیم. چه بچه‌های خودمان، چه بچه‌های دیگران که الآن خواهیم خواند. کودکان به محبت احتیاج دارند. آن محبت آنها را بیمه می‌کند.
6- «وَ احْفَظُوا أَلْسِنَتَكُمْ» زبانتان را کنترل کنید. این به همان بحث تقوا مرتبط است. حدیث از امام باقر(ع) هست که فرمودند: بیشتر اهل جهنم به خاطر زبانشان به جهنم می‌روند. بعضی از بزرگان ما تا چهل گناه را می‌گویند: مسبب آن زبان است. با زبان دروغ می‌گوید، تهمت می‌زند، مسخره می‌کند. تحقیر می‌کند، غیبت می‌کند. زبان‌هایمان را کنترل کنیم. پیغمبر فرمود: «اخزن لسانك‏ كما تخزن مالك‏» (خصال صدوق،ج1، ص121) همانگونه که طلاها و اسکناس‌ها را در گاوصندوق می‌گذاری و کلیدش را یکجا پنهان می‌کنی، هروقت نیاز داری پول برمی‌داری، این زبان را کنترل کن. پس یکی از کارهای مهم ماه رمضان غیر از کنترل شکم، حفظ زبان است.
7- «وَ صِلُوا أَرْحَامَكُم‏» (أمالي صدوق، ص 93) با فامیل‌هایتان رفت و آمد کنید. به آنها سر بزنید و احوالپرسی کنید. گره‌ای بگشایید. راهنمایی بکنید. فقط رفت و آمد هم نیست. من از نوجوانی شاگردی حاج آقای قرائتی را کردم. اینطور از ایشان یاد گرفتم که باید دین شیرین و دین آسان را برای مردم بیان کنیم. مردم وقتی دین آسان را بشنوند و دین شیرین را ببینند، لازم نیست دیگر تبلیغ زیادی کنیم. خودشان گرایش پیدا می‌کنند. به فامیل‌ها سر بزنید. از کار آنها گره گشایی کنید. بسیاری از ما می‌توانیم برای فامیل‌هایمان کارهای زیادی بکنیم.
8- کنترل چشم «وَ غُضُّوا عَمَّا لا يَحِلُّ النَّظَرُ إِلَيْهِ أَبْصَارَكُمْ» (أمالي صدوق، ص 93) یک صحنه‌هایی هست که خداوند نگاه کردن به آن را بر ما حرام کرده است. مثل نگاه به نامحرم، چشم را ببندیم نه، چون در جوی آب می‌افتیم. حیاء داشته باشیم. بعضی‌ها چشم‌هایی دارند مثل گرگ، آدم وحشت می‌کند. از دور که می‌آید می‌خواهد طرف را بخورد. بعضی‌ نه، پیامبر ما چشم‌هایشان حالت نیمه باز داشته است. اینها احتیاج به تمرین دارد. ممکن است قبل از ماه رمضان بگوید: نه، هرکاری می‌کنم این چشم را شیطان به سمت نا محرم می‌برد. چطور بعضی سیگاری‌ها ماه رمضان سیگار نمی‌کشند، خیلی هم برایشان سخت است ولی می‌گوید: به احترام خدا یک ماه را سیگار نمی‌کشم. آن کسی هم که به نامحرم نگاه می‌کند، کنترل کند. اینها دست آوردهای روزه است. تقوا در سایه این دستورها شکل می‌گیرد. گوش هم همینطور است.
9- «وَ عَمَّا لا يَحِلُّ الاسْتِمَاعُ إِلَيْهِ أَسْمَاعَكُم» (أمالي صدوق، ص 93) گوش‌های شما از آن چیزی که شنیدن آن حرام است مثل غیبت و دروغ و تحقیر و شایعه ببندید، در گوش را ببندید. چون این مطالب وقتی وارد وجود ما می‌شود، دل ما را آلوده می‌کند.
10- «وَ تَحَنَّنُوا عَلَي أَيْتَامِ النَّاسِ يُتَحَنَّنْ عَلَي أَيْتَامِكُمْ» (أمالي صدوق، ص 93) به یتیمان مهربانی کنید تا اگر شما هم زود از دنیا رفتید، دیگران بیایند به یتیمان شما توجه کنند. موضوع یتیمان موضوع مهمی در کشور ما هست. چند یتیم داریم. در شهر چند یتیم داریم. در تهران، در منطقه ما چند یتیم هست؟ نهادهایی هستند که اطلاعات دارند. به کجا مراجعه کنیم؟ یتیمان چه نیازی دارند؟ این همه در قرآن سخن از اکرام یتیم، احترام به یتیم، رسیدگی به یتیم شده است. در طول سال به ویژه ماه رمضان، یک مدلی است که خداوند در این یک ماه می‌خواهد به ما بفرماید: دیگر ماه‌ها هم براساس این الگو حرکت کنید.
11- یک بند دیگر «وَ تُوبُوا إِلَي اللَّهِ من ذُنُوبِكُمْ» (أمالي صدوق، ص 93) از گناهانتان زیاد توبه کنید. در دل شب برای سحر، وقت افطار، استغفرالله ربی و اتوب الیه زیاد بگوییم. به زبان فارسی بگوییم: خدایا توبه می‌کنم. توبه یعنی برگشت، یعنی به سوی تو برمی‌گردم! اشتباه کردم، مرا ببخش!
12- «وَ ارْفَعُوا إِلَيْهِ أَيْدِيَكُمْ بِالدُّعَاءِ فِي أَوْقَاتِ صَلاتِكُمْ» (أمالي صدوق، ص 93) وقت‌های نماز یک وقت فوق العاده است. در این وقت‌ها خداوند به بنده‌اش نظر می‌کند. نمازهایتان را خواندید، به رختخواب نروید. بعد از نماز خداوند فرشتگانی را می‌فرستد و می‌گوید: بروید کنار بنده من بنشینید، یکی سمت راست و یکی سمت چپ، ببینید از من چه می‌خواهد؟ فرشته‌ها دست خالی برمی‌گردند و می‌گویند: بنده تو هیچ درخواستی نداشت. این حیف است. از وقت‌های نماز به خصوص برای دعا استفاده کنید. چرا؟ «فَإِنَّهَا أَفْضَلُ السَّاعَاتِ» وقت‌های نماز بهترین ساعت‌ها هستند. «يَنْظُرُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِيهَا بِالرَّحْمَةِ إِلَي عِبَادِهِ» خداوند به نظر مهربانی به بنده‌اش نگاه می‌کند. «يُجِيبُهُمْ إِذَا نَاجَوْهُ وَ يُلَبِّيهِمْ إِذَا نَادَوْهُ وَ يُعْطِيهِمْ إِذَا سَأَلُوهُ وَ يَسْتَجِيبُ لَهُمْ إِذَا دَعَوْهُ » وقتی با او مناجات می‌کنند جواب می‌دهد. وقتی صدا می‌زنند خدا به آنها لبیک می‌گوید. وقتی از او چیزی می‌خواهند، عطا می‌کند.
«أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ أَنْفُسَكُمْ مَرْهُونَةٌ بِأَعْمَالِكُمْ» ای مردم! جان‌های شما در رهن است. بعضی‌ها خانه‌هایشان رهن بانک است. تا قسط‌هایش را ندهند سند آزاد نمی‌شود. خانه برای بانک است، جان‌های شما هم رهن کارهایی است که کردید. بیایید خودتان را پاک کنید. چطور؟ با استغفار. رها می‌شوید و خودتان را آزاد می‌کنید. حدیث داریم ماه رمضان، ماه آزادی است.
«وَ ظُهُورَكُمْ ثَقِيلَةٌ من أَوْزَارِكُمْ» کمرهای شما سنگین شده از گناهان یک ساله، «فَخَفِّفُوا عَنْهَا بِطُولِ سُجُودِكُمْ» آنها را سبک کنید، مثلاً پیشانی به مهر بگذارید، یک ذکری که یکبار می‌گفتیم، سه بار بگوییم. ده بار بگوییم. اشک بریزیم. قرآن می‌گوید: «سُجَّداً وَ بُكِيًّا» (مریم/58) بعضی سجده می‌کنند و اشک می‌ریزند. بهارش هم ماه رمضان است. بچه‌های ما باید ببینند عبادت‌های ما با قبل از ماه رمضان فرق کرده است. تعقیبات نماز ما و شب زنده‌داری ما فرق کرده است. جنس ما عوض شده و اخلاق ما تغییر کرده است.
سفارش دیگر افطاری دادن است. «أَيُّهَا النَّاسُ من فَطَّرَ منكُمْ صَائِماً مُومناً فِي هَذَا الشَّهْرِ» هرکس در این ماه به یک روزه دار مؤمن افطار بدهد، «كَانَ لَهُ بِذَلِكَ عِنْدَ اللَّهِ عِتْقُ نَسَمَةٍ وَ مَغْفِرَةٌ لِمَا مَضَي من ذُنُوبِهِ» مثل این است که برده‌ای را آزاد کند و او از گناهانش پاک می‌شود. قصه افطاری چیست؟ اسلام هم وقتی می‌خواست علنی شود از یک مهمانی شروع شد. پیامبر به امیرالمؤمنین فرمود: علی جان گوسفندی را تهیه کن. آبگوشتی بپز و فامیل‌های مرا صدا بزن. نمی‌شد پیغمبر بدون غذا برگزار کند؟ می‌خواست یک مسأله فرهنگی را در میان بگذارد. ساعت هشت تا ده، نه صبحانه باشد و نه شام، بی خرج باشد. بگوید: من پیغمبر هستم و خدا این دستورات را داده به شما بگویم؟ چرا با غذا همراه کرد؟ یک رازی در این مهمانی هست. در مسأله غذا و اطعام هست. چرا اسلام روی این مسأله پافشاری کرده است؟ اطعام را هم به فقیر نگفته است. فقیر، غنی، همسایه، فامیل، روزه داران یا غیر روزه‌داران، اینجا دارد افطار به روزه دار، اجتماع کنند و صمیمیت داشته باشند. دور هم بنشینند، گره‌ای را باز کنند. یک کسی گفت: یا رسول الله اگر کسی نداشته باشد چه؟ فرمود: حتی به یک لیوان آب یا یک خرما!
در خیلی از مساجد ما مرسوم است که تلاوت قرآن را قبل از مغرب انجام می‌دهند، گاهی هم یک تفسیر قرآن هم گفته می‌شود و نماز جماعت هم اول وقت خوانده می‌شود، افطاری ساده هم می‌دهند. آنجا هست که همه می‌توانیم سهیم شویم. با یک جعبه خرمایی که تهیه می‌کنیم و بین روزه‌داران پخش می‌کنیم تا افطار کنند. می‌تواند بگوید: من هم سهمی در این کار دارم.
شریعتی: امروز صفجه 325 قرآن کریم، آیات 36 تا 44 سوره مبارکه انبیاء را تلاوت خواهیم کرد.
«وَ إِذا رَآكَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ يَتَّخِذُونَكَ إِلَّا هُزُواً أَ هذَا الَّذِي يَذْكُرُ آلِهَتَكُمْ وَ هُمْ بِذِكْرِ الرَّحْمنِ هُمْ كافِرُونَ «36» خُلِقَ الْإِنْسانُ مِنْ عَجَلٍ سَأُرِيكُمْ آياتِي فَلا تَسْتَعْجِلُونِ «37» وَ يَقُولُونَ مَتى‏ هذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ «38» لَوْ يَعْلَمُ الَّذِينَ كَفَرُوا حِينَ لا يَكُفُّونَ عَنْ وُجُوهِهِمُ النَّارَ وَ لا عَنْ ظُهُورِهِمْ وَ لا هُمْ يُنْصَرُونَ «39» بَلْ تَأْتِيهِمْ بَغْتَةً فَتَبْهَتُهُمْ فَلا يَسْتَطِيعُونَ رَدَّها وَ لا هُمْ يُنْظَرُونَ «40» وَ لَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِكَ فَحاقَ بِالَّذِينَ سَخِرُوا مِنْهُمْ ما كانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ «41» قُلْ مَنْ يَكْلَؤُكُمْ بِاللَّيْلِ وَ النَّهارِ مِنَ الرَّحْمنِ بَلْ هُمْ عَنْ ذِكْرِ رَبِّهِمْ مُعْرِضُونَ «42» أَمْ لَهُمْ آلِهَةٌ تَمْنَعُهُمْ مِنْ دُونِنا لا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَ أَنْفُسِهِمْ وَ لا هُمْ مِنَّا يُصْحَبُونَ «43» بَلْ مَتَّعْنا هؤُلاءِ وَ آباءَهُمْ حَتَّى طالَ عَلَيْهِمُ الْعُمُرُ أَ فَلا يَرَوْنَ أَنَّا نَأْتِي الْأَرْضَ نَنْقُصُها مِنْ أَطْرافِها أَ فَهُمُ الْغالِبُونَ «44»
ترجمه: و هرگاه كفّار تورا ببينند، كارى غير از به استهزا گرفتن تو ندارند، (با همديگر مى‏گويند:) آيا اين است آنكه خدايان شمارا (به بدى) ياد مى‏كند؟ در حالى كه (اين كافران) خودشان، ياد خداى رحمان را منكرند (و به او كفر مى‏ورزند). (طبيعت بشر به گونه‏اى است كه گويا) انسان، از عجله آفريده شده، (امّا) من به زودى آياتم را به شما نشان خواهم داد، پس (در تقاضاى عذاب از من) شتاب مكنيد! (كفّار، به پيامبر صلى الله عليه و آله و مؤمنين) مى‏گويند: اگر راست مى‏گوييد، اين وعده (قيامت) كى فرا مى‏رسد؟ اگر كفّار مى‏دانستند زمانى كه (آنروز فرا رسد، ديگر) نمى‏توانند شعله‏هاى آتش را از صورت‏ها و از پشت‏هايشان دور كنند و (هيچ چيز و هيچ) كسى آنان را يارى نمى‏كند، (اين قدر درباره‏ى قيامت شتاب نمى‏كردند). بلكه (اين آتش) ناگهان به سراغشان خواهد آمد و آنانرا بهت‏زده خواهد كرد. پس (ديگر) نه قدرت دفع آن را دارند و نه به آنان مهلتى داده خواهد شد. و (نگران مباش كه تو را ستهزا مى‏كنند) همانا پيامبران پيش از تو نيز مورد استهزا قرار گرفتند. امّا آنچه (از وعده‏هاى الهى) كه مسخره مى‏كردند، (سرانجام) دامان (خود) مسخره كنندگان را گرفت! بگو كيست كه شمارا در شب و روز از (عذاب) خداى رحمان نگاه مى‏دارد؟! امّا (باز) آنان از ياد پروردگارشان روى مى‏گردانند. يا براى آنان (كفّار) خدايانى است كه آنان را در برابر (عذاب) ما حفظ كند؟ آنان، (خدايان ساختگى) قادر بر يارى (و حفظ) خودشان نيستند (تا چه رسد به ديگران)، و از جانب ما نيز همراهى نمى‏شوند. با اين وجود، ما آنها و پدرانشان را (از نعمت‏ها) كامياب ساختيم تا آنجا كه عمرشان طولانى شد (و مايه‏ى غرور وطغيان آنان گرديد). آيا نمى‏بينند كه ما به سراغ زمين آمده (و با مرگ و فنا) از اطراف آن مى‏كاهيم؟ پس آيا ايشان (بر ما) غلبه دارند؟
شریعتی: نکات پایانی و باقیمانده این روایت را بشنویم.
حاج آقای بهشتی: یک پلی روی جهنم هست و خوشا به حال کسانی که بتوانند از روی این پل عبور کنند. پیغمبر فرمود: هرکس در ماه رمضان اخلاق خودش را خوب کند. من خودم او را از روی پل عبور می‌دهم. یعنی یک بیمه شدن قوی است. فرمود: کسانی که نسبت به زیردستانشان در ماه رمضان سبک بگیرند، خداوند حسابش را بر آنها آسان می‌کند. کسانی هستند مردم را اذیت می‌کنند بیایند به احترام ماه رمضان اذیت‌های خودشان را کنار بگذارند. خداوند غضبش را از آنها کنار می‌گذارد. مجدداً نسبت به یتیمان سفارش کردند. هرکس یتیمی را احترام کند خداوند روز قیامت، روز دیدار او، به او احترام می‌کند. باز در مورد صله رحم می‌گویند. این تکرارها معلوم می‌شود مسائل مورد نیاز مسلمان‌ها هست. هرکس با خویشاوند خود رابطه برقرار کند، خداوند رحمتش را به او می‌رساند. هرکس قطع رابطه کند. ماه رمضان را ماه آشتی کنان قرار بدهیم. به احترام ماه رمضان فامیل‌هایی که با هم قطع رابطه کرده بودند، رفاقت کنند. هرکس در این ماه نماز مستحبی بخواند از آتش نجات می‌یابد و اگر نماز واجب بخواند، هفتاد برابر نماز واجب‌های غیر از ماه رمضان پاداش دارد. از نمازهایمان غفلت نکنیم. هرکس در این ماه به پیامبر صلوات بفرستد، میزانش در روز قیامت سنگین خواهد شد. آیاتی در قرآن هست که می‌فرماید: روز قیامت ترازویی خواهد بود. اعمال ما وزن خواهد شد. «فَأَمَّا مَنْ ثَقُلَتْ‏ مَوازِينُهُ‏، فَهُوَ فِي عِيشَةٍ راضِيَةٍ» (قارعه/6و7) آن کسی که عملکردش سنگین و قابل توجه است خیلی راضی است. «وَ أَمَّا مَنْ خَفَّتْ مَوازِينُهُ» آن کسی که در ترازو کار زیادی ندارد، «فَأُمُّهُ هاوِيَةٌ، وَ ما أَدْراكَ ما هِيَهْ، نارٌ حامِيَةٌ» (قارعه/9و11) جایگاهش آتش است. چه کنیم روز قیامت این ترازو سنگین باشد، یکی همین ارادت به پیامبر و ذکر شریف صلوات هست. فرمود: اگر کسی در این ماه یک آیه قرآن بخواند، مثل آن است که در ماه‌های دیگر کل قرآن را خوانده باشد. حالا برای خودمان، برای آنهایی که از دنیا رفتند، برای ارتقاء مقام شهیدان قرآن بخوانیم.
در پایان تذکر دادند این مردم درهای بهشت در این ماه باز است و از خدا بخواهید درها را به روی شما نبندد. یعنی خودتان کاری نکنید که این در بسته شود. درهای جهنم بسته است و از خدا بخواهید به روی شما باز نشود. شیطان‌ها دست‌هایشان بسته است. از خدا بخواهید مسلط بر شما نشوند. در پایان امیرالمؤمنین برخاست و سؤال کرد: یا رسول الله! بهترین و با فضیلت ترین کار در این ماه چیست؟ فرمود: تقوا! «الْوَرَعُ عَنْ مَحَارِمِ اللَّهِ» (أمالي‌صدوق، ص 93) فاصله گرفتن و دور شدن از محرمات خدا، از گناهان. یعنی همان موضوعی که شروع کردیم در پایان این خطبه است، یعنی همان فلسفه روزه. افضل اعمال این ماه تقواست. اخلاق بدی داشتیم، گناهی انجام می‌دادیم، آخر رمضان می‌گوییم: پروردگارا! تو به من کمک کردی این گناه را کنار بگذارم. دیگر با اراده خودم این گناه را نمی‌کنم. این نسخه‌ای که پیامبر برای روزه داران و مسلمان‌ها در ماه رمضان نوشتند.
شریعتی: دعا بفرمایید و آمین بگوییم.
حاج آقای بهشتی: خدایا دلهای ما را برای نزول رحمت‌هایت در شب‌های قدر آماده بفرما. جمعیت مسلمان‌ها را فراوان قرار بده. عزت مسلمان‌ها را در سال آتی تقدیر بفرما. به خانواده‌هایی که فرزند دار نمی‌شوند، فرزند صالح و سالم مرحمت بفرما. بچه‌های ما را مایه افتخار ما، نور چشم ما قرار بده. رهبر عزیز ما، کشور عزیز ما، مردم عزیز ما را از هر گزندی محفوظ و مصون بدار.
شریعتی: بهترین‌ها را برای شما آرزو می‌کنم. خوشا به حال کسانی که قدر این لحظات را می‌دانند و آرزو می‌کنند کاش سراسر سال ماه رمضان بود. تا رسیدن به شب‌های قدر چهارده روز دیگر باقی است.