main logo of samtekhoda

97-01-09-حجت الاسلام والمسلمين لقمانی – ارزش انسان از دیدگاه حضرت امام علی (علیه‌السلام)


برنامه سمت خدا
موضوع برنامه: ارزش انسان از دیدگاه حضرت امام علی (علیه‌السلام)
كارشناس: حجت الاسلام والمسلمين لقمانی
تاريخ پخش: 09-01-97

حاج آقای لقمانی: بسم الله الرحمن الرحیم
بی تو حتی بهار، پاییز است *** با تو تحویل می‌شود هر سال
بتکان خانه دل ما را *** ای شکوه محول الاحوال
(قرائت دعای سلامت امام زمان) عرض سلام و تبریک و تهنیت خدمت همه شما عزیزان دارم. سال جدید را صمیمانه تبریک می‌گویم. فرا رسیدن ماه رجب المرجب، ماه اصب، ریختن سیئات و گناهان را تبریک عرض می‌کنم. در روز قیامت دو «أین» کجا هستند، گفته می‌شود. یکی «أین الفاطمیون» و دیگری «أین الرجبیون» الحمدلله همه شما به لطف خداوند هم فاطمی هستید و هم علوی. ماه رجب ماهی است که ما توفیق پیدا کردیم، لیاقت پیدا کردیم در آن قرار داریم. نهری است که در آن انسان شستشو پیدا می‌کند و گناهانش زدوده می‌شود. بسیار باید قدر بدانیم و خدا را بر این نعمت بی همتا شکر کنیم و فاطمی هم هستیم که اهل فاطمیه هستیم و خدا را صمیمانه سپاسگزار هستیم. به هر حال باز هم به امیرالمؤمنین و فاطمه زهرا(س) رسیدیم.
به به از پیوند یاس و نسترن *** هم حسین اینجا شکوفد هم حسن
چهارده آیینه پاک و صیقلی *** یازده آیینه از نسل علی
مکانی که ما در آن قرار داریم، با توجه به ایام تعطیلات عید بعضی از شما عزیزان شیفته یک سفر کوتاه زیارتی، سیاحتی و معنوی هستید. جایی است که امام صادق(ع) فرمودند: هرکس به زیارت این آقا بیاید، مانند کسی است که قبر جدم حسین را در کربلا زیارت کرده است و امام هشتم علی بن موسی الرضا (ع) که همه ما ایرانیان بر سر سفره کرامت رضوی حضرت حاضر هستیم، فرمودند: چه خوب مکانی است این مکان، به آن التزام و تمسک بجویید. یعنی به این مکان بروید، بمانید و حاجتتان را از خدا بخواهید، خداوند با لطف و کرمش حاجت شما را می‌دهد. این مکان کجاست؟ مشهد اردهال! مقبره‌ی فرزند امام باقر(ع)، علی بن محمد الباقر(ع)، جایی که مقام معظم رهبری فرمودند: من به تمام امامزاده‌ها، علاقه‌مند هستم. جناب علی بن محمد باقر که جای خود دارد.
من یک اشاره به تاریخچه این آقا که در این مکان آرمیده‌اند بکنم و بحثم را شروع کنم.  در سال 113 هجری قمری یعنی دقیقاً 1326 سال قبل مردم کاشان فردی را فرستادند مدینه نزد امام باقر(ع) که یابن رسول الله، یکی از عزیزان و فرزندانتان را برای ارشاد، تبلیغ و هدایت مردم این سامان به طرف کاشان بفرستید. مردم خدمت حضرت شرفیاب شدند. امام باقر سال 113، فرمودند: باید با جدم رسول خدا مشورت کنم. تعجب کردند، پیامبر در قید حیات نبودند ولی از نگاه ما شیعیان اولیای الهی مرده و زنده ندارند. شب آقا رسول اکرم محمد مصطفی(ص) در عالم رؤیا به فرزند عزیزشان امام باقر فرمودند: پسرم، فرزندت علی را به طرف کاشان بفرست و بدان الآن که از او جدا شدی، دیگر او را زنده نخواهی دید. امام از خواب بیدار شدند، بین عاطفه و وظیفه، هر پدری باشد به فرزندش علاقه دارد ولی وظیفه بود. چند روز بعد با خاندان آمدند دروازه مدینه، فرزند عزیزشان را در بغل گرفتند، بوسیدند و خداحافظی کردند. این قضیه سال 113 اتفاق افتاد. مردم کاشان، افرادی که به نمایندگی مردم رفته بودند، فرزند امام باقر را با احترام در این سامان و منطقه آوردند. سه سال حضرت مشغول تبلیغ و ارشاد بودند. والی منطقه به حاکم خبر داد که چه نشسته‌ای که مردم شب و روز فو فوج به فرزند رسول می‌گروند. باید فکری کنیم. حاکم لشگر ششصد نفری در همین منطقه فرستاد و روزها شروع کردند به نبرد و کشتار همه را از دم تیغ گذراندند و نوبت به فرزند امام باقر رسید. سال 116 سه سال بعد از ورود حضرت به این منطقه. حضرت را به شهادت رساندند. سر او را از بدن جدا کردند، مردم شنیدند و چوب به دست برای دفاع آمدند ولی وقتی رسیدند که حضرت به شهادت رسیده بودند. این منطقه مشهد شد. محل شهادت! مردم آمدند دیدند فرزند امام باقر، فرزند رسول خدا مظلومانه به شهادت رسیده است. با احترام کنار نهر آبی حضرت را غسل دادند و در یک قالی پیچیدند و با سلاحی که در دست داشتند حضرت را تشییع کردند، بنابر وصیت فرزند امام باقر ایشان را در این مکان دفن کردند. شد زیارتگاه و بعد از  1326 سال هم اکنون هفته دوم مهر ماه مردم اطراف و مردم سراسر ایران برای یادبود و زنده نگه داشتن آن مراسم، چوب به دست قالی را می‌شویند و بلند می‌کنند و همه به طرف این مقبره می‌آیند و نام و یاد دردانه رسول خدا، علی بن محمد الباقر را گرامی می‌دارند.
بسیار مناسب است جایی که ثواب زیارت امام حسین در کربلا را دارد، عزیزان در ایام عید سری بزنند و به تعبیر امام رضا (ع) التزام و تمسک بجویند. ساعتی را بمانند و عرض حاجت کنند، دعا کنند که دعایشان برای دیگران مستجاب می‌شود، انشاءالله. ما امروز نایب‌الزیاره همه شما سمت خدایی‌ها خواهیم بود.
ارزش انسان نگنجد از بزرگی در دهان *** ساده لوح آنکس که گوید هست انسان زیر پوست
موضوع سخن ما در این برنامه امیرالمؤمنین علی(ع) و ارزش انسان در زندگی است. همه ما از دوره نوجوانی به دنبال ارزش‌ها و قیمت‌ها هستیم. گاهی اشیاء، گاهی اشخاص، تفاوتی نمی‌کند. سخنم را با یک داستان شروع کنم. بهلول حمام بود. حمام را غرق کردند. حاکم وارد حمام شد. دید بهلول در حمام است. او را صدا زد. به بهلول گفت: من چقدر ارزش و قیمت دارم؟ بهلول پاسخ داد: جناب حاکم بیست درهم ارزش دارید. حاکم ناراحت شد و با یک کلمه زشت خطاب کرد: نادان! لُنگ من بیست درهم است. خودم چقدر می‌ارزم؟ بهلول عاقل پاسخ داد برای همین گفتم: بیست درهم، گاهی شخص خودش ارزش ندارد.
ارزش انسان به چیست؟ خدا رحمت کند همه بزرگان ما را، شهید آیت الله سید محمد باقر صدر بعد از پیروزی انقلاب نامه‌ای برای حضرت امام نوشتند و این جمله را در طلیعه نامه بیان کردند: ارزشی زندگی انسان به اندازه‌ای است که از فکر و وجود و زندگی خود به دیگران فایده می‌رساند. ما چقدر ارزش داریم؟ گاهی با اشیاء ارزش پیدا می‌کنیم. کیف و کفش و ساعت و کلاه و ماشین و منزل، گاهی با صفات، با روحیات! امیرالمؤمنین علی(ع) در سخنی بسیار والا فرمودند: قیمت هر انسانی به مقدار عقل و دانایی اوست. چقدر انسان ارزش دارد؟ به مقداری که خردمند است. دانا و آگاه است. در آموزه‌های دینی و کتاب‌های روایی ما نوشتار و فصلی است به نام «کتاب العقل و الجهل»     است. یعنی افراد یا عاقل هستند یا جاهل. امروز برویم در مکتب امیرالمؤمنین زانوی ارادت و تواضع بزنیم ببینیم ما جاهل هستیم یا نه. تا بعد ببینیم ویژگی‌های عالم و دانا چیست؟ حضرت در یک فرازی سخنانی در مورد جهل بیان می‌کنند، از بس لذت بخش بود، من بعضی از این فرازها را برای ایام نوروز انتخاب کردم. در یک گوشه‌ی دنج و خلوتی اینها را مرور کنیم و سال جدید را با این سخنان همسو بسازیم. گاهی مواقع ظاهر به عالمان می‌خورد ولی روحیه و رفتار به جاهلان!
امیرالمؤمنین فرمودند: «الجاهلٌ حیران» جاهل سر جایش نیست. حیران است. مرتب دور خودش می‌چرخد. می‌گردد، نمیداند باید چه کند. «الجاهل‏ صغير و إن كان شيخا» (کنزالفوائد/ج1/ص319) جاهل کودک است گرچه مسن باشد، پیر باشد. دنیا پر از کودکان کهنسال است. دختران و پسران نوجوانی هستند که گاه به اندازه پدربزرگ و مادربزرگ می‌فهمند. عقل و خرد دارند. گاهی انسان اینطور است ولی جاهل صغیر است. بعد فرمودند: «الجاهل‏ من‏ جهل‏ قدره‏» (غررالحكم، ص73) جاهل کسی است که قدر و قیمت خود را نمی‌داند. گاهی یک نفس، گاهی یک لحظه، گاهی یک ذکر، گاهی یک لبخند، تمام زندگی انسان را احیاء و زنده می‌کند.
عمری به جز بیهوده بودن سر نکردیم *** تقویم‌ها گفتند و ما باور نکردیم
امسال باز تقویم را جدید می‌کنیم. 1396 را برمی‌داریم و 1397 را می‌گذاریم. این تقویم دارد با زبان سکوت که بلندترین فریاد است، فریاد می‌زند تو حیف هستی، مراقب باش. یک سال سپری شد. یک چشم به هم زدن!
عمری به جز بیهوده بودن سر نکردیم *** تقویم‌ها گفتند و ما باور نکردیم
حتی خیال نای اسماعیل خود را *** همسایه با تصویری از خنجر نکردیم
بی دست و پا تر از دل خود کس ندیدیم. عمر سپری می‌شود، ما باید زیرک و زرنگ باشیم. پیامبر فرمودند: خدا رحمت کند کسی که قدر خود را بداند. امیرالمؤمنین فرمودند: جاهل کسی است که نمی‌داند باید چه کند، ولی دانا و عاقل و فرزانه به خوبی می‌داند. جاهل کیست؟ امیرالمؤمنین فرمود: «الجاهل لا یرتدع» (غررالحکم/ص74) تا آخر خطا را می‌رود، دست برنمی‌دارد. برنمی‌گردد. حضرت فرمودند: جاهل کسی است که امور ریز و پست و ناچیز زندگی او را فریب می‌دهد. عشق سرعت، عشق موبایل، عشق مد، عشق لباس، عشق شهرت و قدرت، این جاهل است. فرمودند: «الجاهل ميت‏ و إن‏ كان‏ حيا» (غرر الحكم، ص 75) جاهل مرده استا گرچه به ظاهر زنده است. بعضی هستند 25 ساله می‌میرند و 70 ساله دفن می‌شوند. مرده عمودی است. چون جاهل است. اجازه بدهید این جمله را خاص و ویژه بگویم. حضرت فرمودند: «نعمة الجاهل‏ كروضة علي مزبلة» (مجموعه‏ورام، ج 2، ص 17) ارزش زندگی انسان به چیست؟ حضرت فرمودند: نعمتی که جاهل دارد، حیات، زندگی، توانایی، دارایی، نعمت جاهل مثل باغی است روح افزا، دلگشا، که در کنار محل بد بو و متعفنی است. عمر برای او وبال می‌شود، به جای بال. مال و سلامتی و ثروت نقمت می‌شود به جای نعمت، چون جاهل است نمی‌داند چه بکند. دیدید بعضی‌ها بخاطر اینکه یک مقدار وضع مالی خوبی دارند سراغ چه چیزهایی می‌روند. بعد از مدتی معتاد، سر خورده و سر شکسته می‌شوند.
بار چندم هست من این مطلب را می‌گویم. خدا شاهد است الآن هم که می‌خواهم بگویم به قدری خراش در قلب من ایجاد میشود ولی خوب است به عنوان عبرت بدانیم. شخصی که سلامتی داشت، دارایی داشت طرف مواد مخدر صنعتی رفت. روزنامه‌ها نوشتند، یکی دو سال قبل در یکی از شهرها فرزند شیرخواره خود را از طبقه پنجم در کوچه پرت کرد. یک هفته این طفل معصوم با مرگ دست و پنجه نرم کرد و در پایان تسلیم مرگ شد. نعمت جاهل! با هدیه خداوند چطور برخورد می‌کند؟! دانایی، آگاهی، هوشیاری، تمام نعمتی است که باید قدر بدانیم. مراقب نعمت‌های الهی باشیم تا نقمت نشود.
امیرالمؤمنین علی (ع) فرمودند: «الجاهل يميل‏ إلي شكله‏» (غررالحكم، ص423) همیشه به مثل خود میل دارد. سراغ افراد حکیم و دانا و بصیر نمی‌رود چون جاهل است و بی خرد است. بعد فرمودند: جاهل مثل صخره‌ای است که راه نفوذ آب در آن نیست. دیدید گاهی آب ‌سنگ‌ها را می‌شکافد. ولی جاهل سخت‌تر از سنگ است. جهل چقدر بد است و علم چقدر خوب است. عقل چقدر خوب است. جمله بعد فرمودند: درختی است که سبز نمی‌شود و ثمری نمی‌دهد. فرمودند: زمینی است که گیاه در آن آشکار نمی‌شود. جهالت، اجازه بدهید در فراز پایانی سخن آنچه در اوج می‌خواستم از سخنان امیرالمؤمنین بگویم، الآن بگویم. حضرت ارزش زندگی انسان را در این کلام اینطور بیان می‌کنند. صحبت ما در مورد قیمت و ارزش است. «قيمة كل امرئ ما يحسنه‏» (إرشاد مفيد، ج 1، ص 300) آغاز سال جدید است، ماه رجب است. فرصتی و فراغتی در زندگی داریم. این جمله را یادداشت کنیم و صبح به صبح نگاه کنیم و از منزل خارج شویم. در دید و بازدیدهای عید به همدیگر بیان کنیم. حکمت است، هدایت است و سعادت است. قیمت هر فردی، خانم و آقایی با هر سن و سوادی، با هر عقیده و هر سلیقه‌ای، چگونه است؟ «قيمة كل امرئ ما يحسنه»‏ قیمت هر فردی به مقدار چیزهایی است که با آنها کسب شخصیت می‌کند، کلاس می‌گذارد و خودش را در قاب قرار می‌دهد. می‌خواهد بگوید: من هستم. من بالاتر هستم. ما از صبح تا شب با چه چیزهایی می‌خواهیم خودمان را نشان بدهیم؟     در چشم‌ها، دلبری کنیم. با کیف و کفش، با تیپ و قیافه، با گوشی موبایل، یا با سحرخیزی، با قرائت قرآن، آغاز سال جدید است تصمیم بگیریم از همین امروز نکته‌ای، موعظه‌ای، عبادتی، فراتر از سال قبل داشته باشیم. خلوتی داشته باشیم.
قیمت افراد چگونه است؟ حضرت فرمودند: «ما یحسنه» به مقدار چیزهایی است که با آنها کسب شخصیت می‌کند. حضرت در جمله دیگری فرمودند: «من کان همه ما یدخل فی بطنه» کسی که صبح تا شب در طول هفته و ماه و سال تمام همت او صرف چیزهایی شود که وارد شکمش می‌شود. خوردنی‌ها، نوشیدنی‌ها، حضرت در پایان نتیجه را بیان کردند «فقیمته ما یخرج عن بطنه» ببینیم چقدر ارزش داریم؟ ارزش انسان در نگاه امیرالمؤمنین علی(ع) چگونه است؟ حضرت فرمود: قیمت هر فردی به مقدار چیزهایی است که با آنها کسب شخصیت می‌کند. اشیاء یا اشخاص، روحیات یا رفتار، عبادات با چه چیزهایی است؟
انشاءالله خداوند به حق محمد و آل محمد این همت والا را به ما بدهد که با چیزهایی کسب شخصیت کنیم که ماندگار باشد، همیشه و هرجا همراه ما باشد. قرائت قرآن، سکوت، تقوا، خویشتن داری، مراعات حلال و حرام الهی، دل پاک، چشم پاک، روحیه پاک، انشاءالله. همیشه و هرجا سربلند باشید، شاد شاد شاد باشید. به برکت صلوات بر محمد و آل محمد.
«و السلام علیکم و رحمة الله و برکاته»
قرائت صفحه 273 قرآن کریم، آیات 55 تا 64  سوره مبارکه نحل؛
«لِيَكْفُرُوا بِما آتَيْناهُمْ‏ فَتَمَتَّعُوا فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ «55» وَ يَجْعَلُونَ لِما لا يَعْلَمُونَ نَصِيباً مِمَّا رَزَقْناهُمْ تَاللَّهِ لَتُسْئَلُنَّ عَمَّا كُنْتُمْ تَفْتَرُونَ «56» وَ يَجْعَلُونَ لِلَّهِ الْبَناتِ سُبْحانَهُ وَ لَهُمْ ما يَشْتَهُونَ «57» وَ إِذا بُشِّرَ أَحَدُهُمْ بِالْأُنْثى‏ ظَلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا وَ هُوَ كَظِيمٌ «58» يَتَوارى‏ مِنَ الْقَوْمِ مِنْ سُوءِ ما بُشِّرَ بِهِ أَ يُمْسِكُهُ عَلى‏ هُونٍ أَمْ يَدُسُّهُ فِي التُّرابِ أَلا ساءَ ما يَحْكُمُونَ «59» لِلَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ مَثَلُ السَّوْءِ وَ لِلَّهِ الْمَثَلُ الْأَعْلى‏ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ «60» وَ لَوْ يُؤاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِظُلْمِهِمْ ما تَرَكَ عَلَيْها مِنْ دَابَّةٍ وَ لكِنْ يُؤَخِّرُهُمْ إِلى‏ أَجَلٍ مُسَمًّى فَإِذا جاءَ أَجَلُهُمْ لا يَسْتَأْخِرُونَ ساعَةً وَ لا يَسْتَقْدِمُونَ «61» وَ يَجْعَلُونَ لِلَّهِ ما يَكْرَهُونَ وَ تَصِفُ أَلْسِنَتُهُمُ الْكَذِبَ أَنَّ لَهُمُ الْحُسْنى‏ لا جَرَمَ أَنَّ لَهُمُ النَّارَ وَ أَنَّهُمْ مُفْرَطُونَ «62» تَاللَّهِ لَقَدْ أَرْسَلْنا إِلى‏ أُمَمٍ مِنْ قَبْلِكَ فَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ فَهُوَ وَلِيُّهُمُ الْيَوْمَ وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ «63» وَ ما أَنْزَلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ إِلَّا لِتُبَيِّنَ لَهُمُ الَّذِي اخْتَلَفُوا فِيهِ وَ هُدىً وَ رَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ «64»
ترجمه: تا آنچه را (از نعمت وبرطرف كردن سختى‏ها) به آنان داده‏ايم (بخاطر شرك ورزى) ناسپاسى كنند، پس كامياب شويد كه به زودى خواهيد دانست (سزاى كفران و شرك شما چيست؟) و (مشركان) سهمى از آنچه را ما روزى آنان كرده‏ايم براى بت‏هايى قرار مى‏دهند كه هيچ نمى‏دانند. به خدا سوگند حتماً از آنچه افتراء مى‏بنديد بازخواست خواهيد شد. وبراى خداوند دختران را قرار مى‏دهند، در حالى كه او (از فرزند داشتن) منزّه است، ولى براى خودشان آنچه را (از پسران) كه علاقه دارند (قرار مى‏دهند.) و هرگاه يكى از آن مشركان به دختر دارشدن بشارت داده شود، صورتش از غصّه سياه مى‏شود، در حالى كه خشم خود را فرو مى‏برد. بخاطر بشارت تلخى كه به او داده شده، از ميان مردم متوارى مى‏شود (درمانده است كه) آيا اين دختر را همراه با ننگ و خفت نگاه دارد يا او را در خاك پنهان كند. بدانيد كه چه بد قضاوت مى‏كنند. براى كسانى‏كه به آخرت ايمان ندارند صفات زشت است، ولى براى خداوند صفاتِ برتر است و اوست خداوند عزيز و حكيم. و اگر خداوند مردم را بخاطر ستمشان مؤاخذه و عذاب كند، هيچ جنبنده‏اى را روى آن (زمين) باقى نمى‏گذارد وليكن (سنّت خداوند بر مهلت دادن است و) كيفر آنان را تا زمان معينى به تأخير مى‏اندازد، پس همينكه اجلشان فرا رسد نمى‏توانند نه ساعتى پس و نه ساعتى پيش افكنند. ومشركان، آنچه را براى خود نمى‏پسندند براى خدا قرار مى‏دهند و زبانشان به دروغ مى‏گويد كه نيكوتر براى آنان است. حقا كه آتش براى آنان است وآنان (به سوى آن) پيشگامانند. به خدا سوگند كه همانا ما به سوى امّت‏هاى پيش از تو (نيز) پيامبرانى فرستاديم، پس شيطان كارهاى (ناپسند) ايشان را برايشان زيبا جلوه داد، پس (آن شيطان) امروز نيز سرپرست آنهاست و براى آنان عذاب دردناكى است. وما كتاب (آسمانى قرآن) را بر تو فرو نفرستاديم مگر براى اينكه آنچه را در آن اختلاف كرده‏اند براى آنان روشن بيان كنى و (اين كتاب) براى گروهى كه ايمان مى‏آورند مايه‏ى هدايت و رحمت است.