ملایی: سلام به روی ماه شما همراهان عزیز و ارجمند، بینندگان جان، آقایان و بانوان، خانواده‌های محترم. شما که در خانه دارید نگاه می‌کنید یا ممکن است محل کارتان یا هر جای دیگری الان تصویر شبکه سه سیما را دریافت می‌کنید و برنامه «سمت خدا» را. و البته یک سلام هم به شنوندگان عزیز و بزرگوار رادیو معارف که شب‌ها صدای برنامه را می‌شنوید. خیلی خیلی تبریک می‌گویم خدمتتان در آستانه سالروز ولادت با سعادت امام هشتم، امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ هستیم. که گفت: «ای حضور هشتمین افتادگان غربتیم، دست ما را هم بگیر از لطف ای بالا بلند.» انشاالله امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ دست دل همه‌مان را بگیرند.

شما که در مشهدید خوش به حالتان. آن‌هایی که در تدارک سفری هستند، حتماً یاد کنند دیگران را و هر کجا هستیم عرض می‌کنیم: «سلام علیک یا ابالحسن، یا علی بن موسی الرضا» الرَّحْمَةُ وَ الْبَرَكَاتُ. انشاالله یکی دو روزی رفقای خوب من از مشهد مقدس تلاش می‌کنند کارها آماده شود و برنامه خدمت شما تقدیم بشود و خوش به سعادتشان.

بفرمایید. دوشنبه شده و توقع‌تان مطمئنم این است که دوباره از آقای پناهیان اینجا باشند. همین‌گونه هم هست. بسم الله. آقا سلام علیکم و رحمت الله. به شما هم تبریک عرض می‌کنم.

حجت الاسلام پناهیان:
بله. سلام عرض می‌کنم خدمت بینندگان عزیز. تبریک بسیار عمیق، گسترده، عرشی تقدیم می‌کنیم به همه دوستداران آقا امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ از شیعه و سنی، از بلاد مختلف که عاشقان فراوانی امام رضا در کشورهای اسلامی دارند. بله. باید به همه‌شان تبریک بگوییم میلاد آقا امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ، امام رئوفی که بعد از شهادتش امامت را رها نکردند و رأفتشان را کم نکردند و دائماً دارند ما را مورد حمایت و عنایت خاص خودشان قرار می‌دهند. و فکر می‌کنم همه مردم ما لطف امام رضا را چشیده‌اند. همین‌طور است. واقعاً. اصلاً به قول حاج محمود کریمی:

«عین می‌هن خدایی / سهم امام رضایی»

ما کشورمان کشور اهل‌بیت عَلَيْهِمُ السَّلَامُ است، ولی دلبسته امام رضا جان هستیم. دیگر هر کاریش بکنی، عاشق آقا علی بن موسی الرضا هستیم.

ملایی: خب، حاج آقای پناهیان، ما در پیش رو روز ولادت امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ را داریم. توقع بی‌جایی نیست شما امروز بحث‌تان درباره امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ باشد. خیلی هم شایسته است. اتفاقاً از طرفی کسانی که با ما می‌آیند همراهی می‌کنند، حالا دنبال می‌کنند برنامه رو، در واقع می‌پرسند: «این هفته بحث مدیریت‌ذهنتان درباره چیست؟ اگر می‌دانی لو بده.» منم می‌گویم نه. و لذا دوست دارم که یک اشاره‌ای بفرمایید که بحث چه خواهد بود، کدام است. بعد قربانی ماه رو یک تأکیدی بکنید، حضرت‌عالی هم نکته‌ای باشد بفرمایید.

حجت الاسلام پناهیان:
بله. ما بحث مدیریت ذهن را می‌خواهیم در محضر امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ ادامه بدهیم و از بیانات ایشان درباره مدیریت ذهن و کلیدی‌ترین عوامل هدایت ذهن مؤمنین استفاده کنیم.

ملایی:
الجم... بعضی از دوستان ما را تشویق کردند که خوب شما مثلاً بحث مدیریت ذهن را یک چارچوب نظری نگفتی، بگذاری کنار، رها کنی بحث را. هی می‌آیی در مصادیق مختلف آن را ادامه می‌دهی، در مناسبت‌های مختلف این را اداره می‌کنی برای اینکه ابعاد ماجرا در واقع روشن بشود. بعضی وقت‌ها ما در یک جایی منبری دهه‌ای، ماه رمضانی یک چارچوب نظری از یک بحث تقدیم می‌کنیم، دیگر تطبیقش را به عهده خود مخاطبین می‌گذاریم. ولی الان ما مدتی است که داریم تطبیقی با مدیریت ذهن دقیقاً با شرایط روز پیش می‌رویم و تمرین می‌کنیم تقویت مدیریت ذهن را در موقعیت‌های مختلف، در مناسبت‌های مختلف. من دارم روند بحث را سیر ازش تقدیم می‌کنم. پس شد مدیریت ذهن در بیان امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ. انشاالله در محضر امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ چون امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ مستقیم در مورد مدیریت ذهن مطالبی دارند، ولی ما می‌خواهیم برخی از نکات بسیار مهمی که از محضر ایشون استفاده شده را اینجا روایتش را بخوانیم، بعد ربط آنها با مدیریت ذهن را بگوییم. نه اینکه برویم سراغ کلمات درباره مدیریت ذهن. نه. مهم‌ترین فرمایشات امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ را ما انتخاب کردیم تقدیم کنیم. این خودش یک مژده‌ای است دیگر. هدیه نیست؟ مهم‌ترین کلام امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ شاید یک چالشی باشد. خودش چیست؟ آقا بگو ببینیم که واقعاً این مهم‌ترین است یا نه. و بعد از دل این، ربطش با مدیریت ذهن. خیلی هم عالی.

یک کوچولو تحمل کنیم. برمی‌گردم خدمت حضرت عالی. می‌خواهم بگویم که این روزها که نام اهل‌بیت عَلَيْهِمُ السَّلَامُ هم بیشتر برده می‌شود (دهه کرامت) و خوب اول ماه قمری هم هست، ماه ذی‌القعده. از طرفی پویش قربانی «ده هزار» در واقع قربانی را داریم این چند روزه. برنامه سمت خدا هم قربانی اول ماهش در مسیر آن ده هزار قربانی قرار گرفته. الحمدلله استقبال شما هم خیلی خوب است. کانال‌ها را نگاه کنید، صفحات مجازی ما را ببینید، اطلاع‌رسانی در مورد پویش را ببینید. در نهایت عدد ۱۴ را بفرستید به ۲۰۳۰۳. دیروز یک دوتا چهارتایی ریاضی هم در برنامه حواستان بود که مثلاً هر چند نفر یک قربانی انجام بدهند. اصلاً از ده هزار که با جمعیتی که ما داریم (۹۰ میلیون نفر) چه کار بزرگی می‌شود صورت داد. مرحبا به شما. قبول باشد ازتان.

و برویم سراغ برنامه دیگر. مدیریت ذهن و ارتباطش با مهم‌ترین فرمایش‌های امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ.

حجت الاسلام پناهیان:
بله. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ.

حالا اول ببینیم مهم‌ترین فرمایشات آقا امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ درباره چیست و کدام فرمایششان را ما تلقی‌مان این است که مهم‌ترین فرمایش ایشان است. ببینید آقا امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ درباره امامت و رهبری جامعه دینی، درباره ولایت و وَلِیُّ اللَّهِ الْأَعْظَم خودشان توضیحاتی دادند. چون امر ولایت مهم‌ترین امر دین هست، پس کلمات امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ درباره امام و امامت می‌شود مهم‌ترین کلمات. بله. حل شد.

الان چالش اول: ایشان توضیحاتی که درباره امام می‌دهند، اتفاقاً توضیحات مبسوط و استثنایی هم هست. مثلاً آدم یاد زیارت جامعه می‌افتد که در زیارت جامعه هم شما یک جمع‌بندی از ویژگی‌های امام و امامت دارید. زیارت جامعه یک کمی تفصیلی‌تر است بله. ولی در این کلام هم تفسیری از معارف پیرامون امام در توصیف امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ آمده که کم‌نظیر است. در واقع ما به عنوان متن بلند درباره امامت و امام و امر امام و شخص امام، مطلب بلند از ائمه هدی عَلَيْهِمُ السَّلَامُ کم داریم که به این بلندی‌ها و به این جامعیت همه‌جانبه باشد. یکی در کلام امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ هست، یکی در کلام امام هادی عَلَيْهِ السَّلَامُ در زیارت جامعه هست.

جدا از اینکه من پیشنهاد می‌کنم حتماً دوستان من، طراحان من، بروند به طولانی‌ترین کلام امام رضا درباره امامت مراجعه کنند و بافر در واقع حکم و قلب و این‌ها ببرند. از این کلام، یک چند تا از کلمات امام رضا درباره امامت را اینجا من جمع‌آوری کردم که معرفی کنم.

زحمت نقش امام در مدیریت ذهن اینجا بیان می‌شود. که امام اصلاً کارکردش این است. امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ: «الْإِمَامُ الْبَدْرُ الْمُنِیرُ». امام مانند ماه شب ۱۴ است که دیگر خیلی خوب می‌درخشد. و «السِّرَاجُ» «السِّرَاجُ الظَّاهِرُ» مانند چراغ پرنور. و «النُّورُ السَّاطِعُ» و مانند نوری است که شعاع نورش را در اقصی نقاط پراکنده می‌کند. و «نَجْمُ الْهَادِي» و مانند ستاره‌ای است که در شب تاریک راهنمایی می‌کند (ستاره قطبی). ببینید چند تعبیر مختلف به کار می‌بره امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ در جهت توصیف نقش امام در هدایت افکار عمومی، در هدایت ...

اینجا من یک توضیحی را عرض بکنم: ما آیا امام را بهش احتیاج داریم که این‌جوری ما را هدایت کند در حالی که قرآن کریم را داریم؟ یک سوال دیگر: چرا این‌قدر تأکید می‌کنیم بر امام وقتی قرآن را داریم؟ از صدر اسلام بعضی‌ها بودند از زمان رسول خدا که می‌گفتند «حسبنا کتاب الله» که اسمشان را نمی‌برند. تنبیه می‌کرد کسی را اگر می‌نشست و احادیث پیغمبر را می‌نوشت. بگردیم ببینیم کیا این‌جوری بودند. رسول خدا بابا کلام رسول خداست! می‌گفت: نه، همان قرآن. بسته بود. نمی‌نوشت این‌ها را. و بعد از رسول خدا که احادیث پیغمبر اصلاً از بین رفت. و بعد که «قال رسول الله» گفتند، تا حدود ۱۹۰ و خورده‌ای سال ممنوع بود و زبان می‌بریدند. و بعدش دیگر بالاخره تضعیف می‌شد مقام کلام رسول، چه برسد به کلام امام و جایگاه امام.

مقابل امیرالمؤمنین گفتند «حسبنا کتاب الله»، کتاب خدا برای ما کافی است. من یک توضیح مختصر بخواهم بدهم در کنار کتاب خدا چرا نیاز داریم به امام. امامی که این توصیف‌ها را امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ فرمودند که نور می‌افشانند در آسمان، در شب تاریک راه نشان می‌دهد، مانند خورشید، مثلاً ماه درخشان می‌درخشد و الی آخر.

از خود قرآن من یک آیه بیاورم، در بین همه آیاتی که هست، یک آیه که ما به امام نیاز داریم. مفسرین این آیه را این‌جوری توضیح دادند: «وَیَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْلَا أُنزِلَ عَلَیْهِ آیَةٌ مِّن رَّبِّهِ». این جمله آخر سوره... آیه ۷ سوره رعد می‌فرماید: پیغمبر من تو «مُنذِرٌ» هستی. انذاردهنده یعنی آغاز بیداری. درسته، آغاز برانگیختن اندیشه یک امت. بله. انذار کارش این است. و «وَ لِکُلِّ قَوْمٍ هَادٍ» . مفسرین بر اساس روایات می‌فرمایند «وَ لِکُلِّ قَوْمٍ هَادٍ» یعنی برای هر قومی یک امامی قرار دادیم. درسته. بله. امام معصوم برای هر قوم قرار دارد که الان ما اماممان پشت پرده غیبت هست، البته می‌توانیم ازشان بهره ببریم. امام زمان دل‌های ما را هدایت می‌کند. همان‌جوری که دل‌های مجلس خبرگان رهبری را به انتخاب رهبر هدایت کرد. هرچی از آقا می‌پرسیدند «آقا شما تعیین کن یک نفر را بگو»، ایشان می‌فرمودند که در لحظه حساس، خدا دل‌ها را هدایت خواهد کرد. و این کار امام زمان أَرْوَاحُنَا لَهُ الْفِدَاءُ است. و تک‌تک بینندگان عزیز می‌توانند تجربه کنند هدایت امام زمان را در لحظه‌های سخت زندگی خودشان، در قلب خودشان، در فکر خودشان، در عقل خودشان. امام زمان أَرْوَاحُنَا لَهُ الْفِدَاءُ هدایت می‌کند.

هر کسی گرفتار شد، ندانست چه کار باید بکند، برود حرم امام رضا. ببینید آقا چه‌جوری گره باز می‌کند. ملاصدرای با عظمت و حکیم و فیلسوف گفت: من در مسئله «اتحاد عاقل و معقول» که یک مسئله غامض فلسفی است، دچار گرفتاری شده بودم، حل نمی‌شد. در روستای کهک قم بودم، آن زمان آمدم حرم حضرت معصومه، این مشکل فلسفی برایم حل شد. حالا اگر ایشان می‌رفت حرم امام رضا چه می‌شد؟ البته ایشان هم محروم نبود از آن زیارت‌ها و حتماً بهره می‌برد. هر کسی ندانست چه کار باید بکند، به جای اینکه هی استخاره کند (که آن هم خوب است، به جای خودش تخطئه نمی‌کنم) یک سر برود حرم امام رضا. شاید عقل خودش برسد.

ببینید امام شهید ما چه با تواضع می‌رفتند حرم امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ و توسل می‌جستند. و امام همین‌طور است. بعد از شهادتش امام این‌گونه است، در زمان حیاتش چگونه است.

حالا برگردیم به آن هفت ماه... چون این مسائل برایمان مبنایی حل شده، هی دوست داریم به این توصیفات بپردازیم که البته به آن نیاز هست.

حالا ما اساساً در کنار قرآن «وَ لِکُلِّ قَوْمٍ هَادٍ» احتیاج داریم برای اینکه در مقام تشخیص مصداق دچار اشتباه نشویم. مهم است. مثلاً قرآن به ما می‌گوید شمال و باید این مسیر را از طریق شمال برید، بعد بپیچید به سمت غرب، بعد بپیچید به سمت جنوب. بعد شما یک دفعه شب در بیابان می‌افتید. شما کجاست الان؟ ستاره قطبی به شما نشان می‌دهد. از این ستاره قطبی من جهتم را پیدا کردم، شرق و غرب و شمال و جنوب را پیدا می‌کنم.

امام نقشش چیست؟ در مثال مناقشه نیست. می‌آید مصداق تعیین می‌کند. در قرآن می‌فرماید هم جنگ هست، هم صلح. امام می‌آید یک جمع‌بندی از اوضاع کنونی ارائه می‌دهد و می‌گوید الان موقع جنگ است یا الان موقع صلح است. مصداق تعیین کردن خیلی نکته مهمی است و این کار امام است. البته غیر از امام معصوم، ما در مورد امام در زمان غیبت هم مطالبی از امام رضا داریم که می‌خوانیم. امروز رهبر... که برسیم به ولایت فقیهی که ما الان تئوریزه شده است امام و البته قبلش فقهای نامدار بزرگی که الان ما در قانون اساسی‌مان هم قرار داریم. کم‌کم داشتیم زمینه‌ی سؤال فراهم می‌شد که حالا بعد... از امام... که حالا من روایاتی از غیر از امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ بخواهم، همین‌جوری بای اشاره کنم. می‌فرماید خدا در هر زمانی از بین علما حجتی برای مردم قرار می‌دهد که مردم نمی‌توانند در آن زمان بگویند «ما که نمی‌دانستیم کسی که نبود». به ما خدا عالمی برتر آن زمان را که وظیفه ابلاغ کند، ابلاغ کرده و به گوش این رسیده، حجت را بر او قرار می‌دهد.

کلمه «حجت‌الاسلام» از همین روایت گرفته شده که کلمه بزرگی بوده. یک زمانی «حجت‌الاسلام» که می‌گفتند یعنی یک چیزی مثلاً در سطح این عباراتی که ما امروز می‌گوییم، می‌گوییم آیت‌الله‌العظمی، حجت‌الاسلام... خیلی کلمه بزرگی است. حالا به معنی طلبه هم ممکن است بگویند الان «حجت‌الاسلام». این کلمه جایگاهش بزرگ است. اولاً خود ائمه هدی عَلَيْهِمُ السَّلَامُ حجت هستند. خود حضرت فاطمه زهرا سَلَامُ اللَّهِ عَلَيْهَا حجت است. درسته. این کلمه، کلمه استفاده می‌شود دیگر. برای مثلاً ریزخوران خان... کرم اهل‌بیت و علوم اهل‌بیت... نمی‌خواهم بگویم غلط است یا درست است. ولی این کلمات اصلش یا مثلاً «آیت‌الله»... بله، امیرالمؤمنین علی عَلَيْهِ السَّلَامُ «أَنَا آیَةُ اللَّهِ الْکُبْرَىٰ» . درسته. ولی خب ما استفاده می‌کنیم برای علمای برجسته‌مان. اصلش این کلمات مربوط می‌شود به اولیای خدا، اولیای معصومین، استفاده می‌شود برای سطوح دیگری از علما. که در هر زمانی یک حجتی کلامشان درست است. گلپایگانی داریم دیگر، عالم بزرگی که معروف به «مرحوم حجت‌الاسلام» است. بله. ولی بخواهیم به جایگاه آن برداشت عامیانه‌ای که من دارم: حجت‌الاسلام باید یک رتبه از آیت‌الله مثلاً پایین‌تر باشد و این‌ها نیست. آن آیت‌الله‌العظمی است، ولی مرحوم «حجت‌الاسلام» معروف است. یا «ثِقَةُ الْإِسْلَامِ» را برای کمتر از حجت‌الاسلام استفاده می‌کنند اصطلاحاً، در حالی که ما یک زمانی برترین علمایمان را به نام «ثقة الاسلام» می‌شناختیم، یعنی «این مورد اعتماد اسلام است». ببینید کلمات سنگینی است.

من البته اینجا یک نکته را بگویم: بعضی‌ها خیلی استرسی دارند، یعنی وحشت برایشان برمی‌دارد که ما به رهبر بگوییم امام. آقا ما به امام جماعت داریم می‌گوییم امام، چرا به رهبر نگوییم امام؟ امام کشور است دیگر. بعدی ندارد. در طول تاریخ هم بوده که اصطلاح «امام» استفاده می‌شده برای امام کاشف‌الغطاء، امام موسی صدر که دیگر معاصر است. برای رهبران اجتماعی رایج بوده کلمه «امام» استفاده می‌شده. همان‌طور که «حجت‌الاسلام» هم در واقع اختصاص دارد به ائمه معصومین عَلَيْهِمُ السَّلَامُ، ولی استفاده‌اش برای دیگران اشکالی ندارد، ندارد. «ثقة الاسلام»... آیت‌الله‌الکبری... ما الان می‌گوییم «آیت‌الله‌العظمی» مثلاً برای مرجع تقلیدمان اشکال ندارد. حضرت علی عَلَيْهِ السَّلَامُ فرمود: «أَنَا آیَةُ اللَّهِ الْکُبْرَىٰ» . ما این را استفاده می‌کنیم برای مرجع تقلید. چرا «امام» را استفاده نکنیم؟ آره. چرا امام را استفاده نکنیم در حالی که هیچ‌جا نهی هم نشده است. چرا؟ ما برای امیرالمؤمنین فقط اختصاص دارد به علی بن ابیطالب عَلَيْهِ السَّلَامُ که حتی برای امامان دیگر هم ما استفاده نمی‌کنیم. خیلی جالب است.

خب پس ببینید این‌ها را باید یک کمی از عُوَّامیت ما در بیاییم بیرون. «حجت‌الاسلام» در واقع ائمه هدی هستند. امام همان‌طور که استفاده می‌شود برای «امام جماعت»، برای رهبران اجتماعی هم استفاده می‌شود. و «آیت‌الله‌العظمی»، «آیت‌الله الکبری»، این‌ها کلماتی است برای امیرالمؤمنین علی عَلَيْهِ السَّلَامُ، برای اولیای خدا. ولی ما برای علمایمان استفاده می‌کنیم.

گفت شنونده باید عاقل باشد. یک نفر آمد به من گفت: «چرا برای پیغمبر اکرم یک دونه صلوات می‌فرستید، برای امام خمینی سه تا صلوات می‌فرستید؟» گفتم: آقا، ما صلوات برای امام خمینی می‌فرستیم. نمی‌گوییم «اللهم صل علی خمینی و آل خمینی». باز هم صلوات برای پیغمبر می‌فرستیم. حالا دیگر باز هم زیر بار می‌گویید سه تا می‌فرستید. من دیگر به شوخی عرض کردم. حالا امیدوارم این مزاح من بی‌احترامی به امام خمینی تلقی نشود. سخت‌گیری نکنند دوستان. آن بنده خدا را من باید یک جواب ساکت‌کننده می‌دادم، چون الکی داشت گیر می‌داد. گفتم: این برای این است که امام خمینی در ذهن ما خیلی عظمت داشت. ما تا نامش بردیم سه تا صلوات می‌فرستادیم که بگوییم امام، شما هرچه داری از پیغمبر و اهل‌بیت داری، ما نوکر محمد و آل محمد صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِمْ أَجْمَعِینَ هستیم. الان آمدیم دنبال شما. هی این‌جور توضیحات را دادم. گفتم: در واقع ما داریم حساب دست خود امام و بقیه می‌دهیم که ما نوکر اهل‌بیت هستیم. این یک یادآوری مهم است. احترام بیشتر به امام خمینی نسبت به پیغمبر و اهل‌بیت نیست. بنده خدا ساکت شد. یعنی آمادگی این جواب را نداشت. فکر کنه جالبه! اینکه خیلی جالب است.

آن بخش اول جوابم خیلی جالب است. همان صلواتی هم که برای امام خمینی یا امام خامنه‌ای می‌فرستیم، باز می‌گوییم «اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ» . مثلاً ما طلبه‌ها که می‌خواهیم منبر برویم، دیدم دیگر مثلاً هر موقع منبر برای سلامتی ما که صلوات نمی‌فرستند، برای سلامتی امام زمان صلوات ختم کنید. این معنا دارد. یعنی حاج آقا ما نوکر امام زمان هستیم، آمدیم «قَالَ الصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ» را بشنویم. احترام شما هم از احترام به ایشان است. احترام می‌گذاریم ثانیاً، به احترام ایشان داریم شما را احترام می‌گذاریم و انتظاراتمان را داریم. خیلی قشنگ است. بله که برای حضرت مثلاً صلوات می‌فرستند.

خوب، پس ببینید ماجرای اینکه امام ما باید داشته باشیم در هر زمانی، این ماجرای مفصلی است که باید در موردش صحبت کرد.

حالا یک روایت بسیار زیبا که در واقع مال ولی فقیه است، از امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ در مقام توصیف ولی فقیه. شما شنیدید در مقام توصیف ولی فقیه واقعیت. خیلی عبارت می‌ریم آن روایت را می‌بینیم. بله. بعد امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ می‌فرماید: «الْإِمَامُ الْمَاءُ الْعَذْبُ» . امام آب گوارا و آب خنکی است برای لب تشنه. و «الدَّالُّ عَلَى الْهُدَىٰ» و دلالت‌کننده برای هدایت است. «وَالْمُنْجِي مِنَ الرَّدَىٰ» و نجات‌دهنده از مهلکه است. خوب. این‌ها باز ربطشان به مدیریت ذهن که معلوم است.

می‌آید در عین حالی که شما خیلی از معارف و علوم دینی را داشته باشید، ولی باز به امام نیاز دارید. مصداق را و جهت زمان را تعیین می‌کند. امام کارش این است دیگر. بله. جدا از اینکه آن مفاهیم نظری که در قرآن هست و آن احکام ثابتی که در قرآن هست را توضیح می‌دهد و احکام فرعی احکام قرآن را توضیح می‌دهد، جدای از آن معارف عمیق، می‌آید چه کار می‌کند؟ مصداقی، زمانی، جهت مشخص می‌کند تا آدم به گمراهی نیفتد.

خوب، یا مثلاً عبارت دیگری و این‌ها همه جزو همان کلام طولانی امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ درباره امامت است. ببینید اکثر اوصافی که برای امام برمی‌شمرند، نقش هدایت‌گر افکار عمومی جامعه را دارد توسط امام. این عبارت خیلی زیباست. انشاالله هر کسی نمی‌تواند برود حرم امام رضا، استطاعت مالی ندارد، خود این استطاعت مالی را برایش فراهم کند. الهی آمین. آن‌هایی که استطاعت را دارند، من برایشان دعا نمی‌کنم، دعوا می‌کنم. می‌گم که برو دیگر. دعوا کرد. ولی آن‌هایی که استطاعت مالی ندارند، باور کنید من آتش می‌گیرد قلبم. یک کسی بگوید «چند سال است من خرج رفتن ندارم» یعنی... ها! خیلی به هم می‌ریزم. انشاالله این مشکلات مردم ما حل بشود، بتوانند دائماً حرم امام رضا بروند.

می‌فرماید: «الامامُ نَارٌ عَلىٰ طَلٍّ» . امام آتشی است روی تپه که می‌خواهد راه را نشان بدهد. بعد ادامه توصیف امام را بگویم. شما بگو تو رو خداها، نظر خودت را بگو. خاص بود یا نه؟ تا همین جایش خاص است. تعبیری است که کمتر شنیده می‌شود. بعد می‌فرماید: «الْحَارُّ لِمَنِ اسْتَدْفَأَ بِهِ» و دو تا خاصیت دارد: اولاً راه را نشان می‌دهد (چون بالای تپه است، دارای بالایی بلند است). گفتن هر موقع این آتش را دیدی مثلاً راه را نشان می‌دهد. روی زمین بهت. ثانیاً گرما می‌بخشد بهت وقتی که به او پناه ببری. چقدر خوب است! دقت کردید؟ غیر از راهنما، گرمابخش هم هست. البته الان هوا دارد گرم می‌شود، زیاد شاید مزه ندهد. این روایت وسط زمستان خیلی ...

این از کلمات امام رضا در توصیف امام است. معلوم است ربطش با مدیریت ذهن چیست. یک بار دیگر بگویم یا نه؟ دیگر مشخص شد دیگر. اختیار با خودتان. ممکن است بیننده همین الان آمده باشد. برای این‌جور بیننده‌ها صحبت نمی‌کنیم. ولی یک بار دیگر می‌گویم: چشم! یعنی چرا امام در کنار آن معارف نظری به عنوان یک هدایت‌کننده برای تشخیص مصداق، برای تعیین زمان و برای جهتی که حرکت ما باید پیدا بکند، لازم است. جدای از شرحی که برای آن معارف عمیق قرآن و احکام و بسط آن احکام، ما به امام احتیاج داریم. و نکته دیگری که گفته شد، اینکه امام پشت پرده غیبت هم همین هدایت‌گری را برای اسلامی دارد. بله.

من می‌خواهم یک جمله‌ای را عرض بکنم با این طلبگی که داشتیم و با این تجربه‌ای که از انقلاب و جنگ داشتیم و این‌ها. عبارتی که خودم می‌خواهم بگویم: «وَاللَّهِ الْعَظِیمِ» قسم، خود امام زمان دارد قلب‌های مردم را هدایت می‌کند. می‌آیند در این میادین با این عزم، عادی نیست، دو دو تا چهارتای معمولی جور در نمی‌آید. واقعاً. من دیگر در توصیفش چیزی نگویم. یک نمونه کوچک بگویم: من دیشب در شهر مقدس ... یک جایی در یک مسیری در تجمعات یک چند دقیقه‌ای مزاحم مردم بودم در جایگاه اجرا. یک حاج خانمی را به من نشان دادند. من یعنی دیدم یک حاج خانمی، قد خمیده، خیلی جثه جمع و جور، دیگر کهولت قشنگ پیدا بود. یکی از بچه‌هایی که روی جایگاه بلندتر بود، گفتم: حاج خانم، می‌بینی‌اش؟ گفت: شب اولی‌ها است که شما اینجا هستی. من چندشنبه است می‌آیم اینجا، مشتری ثابت. ۸۰ و خورده‌ای سالشان است. پرچمش، شعار دادن‌شان، ایستادنشان در لا به لای جمعیت از شب اول تا الان ترک نشده. بعد من خودم فضولیم، گل کرد، رفتم گفتم: حاج خانم! مثلاً برای خرید سبزی، برای خرید نان، صف نانوایی، نمی‌دانم برای رفتن خانه بچه‌ها و نوه‌هایت، این‌قدر انرژی و وقت می‌گذاری؟ گفت: نه قومی... گفتم: خدایی برای چه کاری این‌قدر انرژی و وقت گذاشتی؟ این‌جوری ثابت؟! مال هیچی... اینجا حرف مملکت است، امام زمان است. این واقعیت. دل من نشست. من کوچک قومی‌ام.

خب، حالا برویم محضر امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ. اگر یک ولی فقیهی در جامعه حاکم شد در دوران غیبت، ایشان را برای ما توصیف کند. یک بار بپرسم دوباره: امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ مگه در مورد ولی فقیه کلام دارد؟ کلام ایشان را دارند درباره هر کسی که رهبری جامعه اسلامی را به عهده بگیرد. علامه جوادی آملی (خدا حفظشان کند) می‌فرماید: این کلام امام رضا اختصاص به امام معصوم ندارد. تمام شد. می‌شود ولی فقیه دیگر. روشن. یا آن زمانی که مثلاً میرزای شیرازی بود. حالا اسمش را می‌گذاشتیم مرجع تقلید واحدی که اجماع بر سرش هست. بالاخره هر کسی رهبری می‌خواهد بکند جمعی از امت اسلام را. بسیار عالی. معلوم شد کلمه «ولی فقیه» توش نیست، کاملاً روشن شد.

خوب، امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ می‌فرماید: «إِنَّ الْعَبْدَ إِذَا اخْتَارَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لِأُمُورِ عِبَادِهِ» . وقتی که خدا انتخاب می‌کند یک بنده‌ای را برای اداره امور بندگان خودش. درست است، مثل اینکه مثلاً از حوزه علمیه کسی در مقام زعامت شیعه قرار می‌گیرد، یا الان در مقام زعامت نظام اسلامی و امت اسلامی قرار می‌گیرد. سازوکارش زمینی است بله، ولی با هدایت‌های الهی معمولاً این کار صورت می‌گیرد. چون زمین دارند این انتخاب را انجام می‌دهند. تقوا دارند. من مطمئنم اعضای مجلس خبرگان قیامت خودشان را در نظر گرفتند، این انتخاب را کردند و هیچ چیز دیگر غیر از خدا را در نظر نگرفتند. و این انتخاب را کردند. اگر چیز دیگری غیر از خدا در نظر بگیرند، ما عقب می‌شویم و هیچ‌کس حاضر نیست برود جهنم به خاطر چی؟ آخه...

و وقتی که شما و مردمی که این‌ها را انتخاب کردند برای عقلشان انتخاب کردند که «آقا این راه را ما تا الان بررسی کردیم، این راهی است که معقوله، می‌رویم به سمتش». مردم به خاطر خدا مجلس خبرگان را انتخاب کردند. آن‌ها هم (می‌دانیم، اطمینان داریم، اطلاع داریم) به خاطر خدا انتخاب کردند، خدا هدایت می‌کند. دقت فرمودید. همین الان هم مردم‌مان را در امور دیگری در جامعه دارد هدایت می‌کند. شما ببینید.

امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ می‌فرماید که وقتی که خدا انتخاب می‌کند یک بنده‌ای را برای اداره امور امت اسلامی... علامه جوادی آملی می‌فرمایند این اختصاص به امام معصوم ندارد. خب حالا پس وصفش می‌تواند وصف ولی فقیه هم باشد. با این شرح: «شَرَحَ صَدْرَهُ لِذٰلِکَ» . خدا شرح صدر به او می‌دهد. شرح صدر خیلی مهم است. در یک روایتی داره، جدا از این ویژگی که برای رسول خدا آمده، در روایت می‌فرماید: صَدْرٌ وَاسِعَةٌ وراثت سعه صدر است. باید یک بار در مورد سعه صدر با هم صحبت کنیم. حتماً، حتماً در مدیریت ذهن ارتباط دارد ها. کسی که عرصه بر او تنگ بشود، تصمیمات غلط می‌گیرد، تصمیمات عجولانه می‌گیرد، تصمیمات تک‌بعدی می‌گیرد، تحلیل تک‌بعدی پیدا می‌کند. ولی شرح صدر کسی داشته باشد می‌گوید: صبر کنید، بگذارید همه جوانب را ببینیم. شرح صدر این است. آرامش دارد.

ربط صدری: حضرت موسی بن عمران این دعا را کرد که حالا که من پیغمبر شدم، می‌خواهم بروم در میدان شهری، «رَبِّ اشْرَحْ لِی صَدْرِی» . دقت فرمودید. پدر بنده به بنده می‌فرمودند: می‌خواهی بروی منبر، «رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي» را اول بخوان. چون تو داری می‌روی، باید خدا به تو شرح صدر بدهد که تک‌بعدی حرف نزنی، همه‌جانبه نگاه کنی. و خدا به صدقه سر آن مردمی که دارند این مطالب را می‌شنوند، حتی به بنده طلبه بی‌بضاعت هم رحم می‌کند (من دیدم) و دستگیری می‌کند، چون بندگانش نباید گمراه بشوند. آن‌ها چه تقصیری دارند؟ آن‌ها به خاطر خدا آمدند اینجا.

وقتی از خود خدا می‌خواهی که شرح صدر... خیلی مؤثر است. «رَبِّ اشْرَحْ لِی صَدْرِی» . خدا حفظ کند حاج آقای قرائتی را. ایشون نوع گفتارشان... حالا آن چیزی که در تلویزیون سال‌های سال «درس‌هایی از قرآن» دیدیم، یک جاهای دیگر این را مرتب می‌خواند: «رَبِّ اشْرَحْ لِی صَدْرِی * وَ یَسِّرْ لِی أَمْرِی * وَ احْلُلْ عُقْدَةً مِّن لِّسَانِی * یَفْقَهُوا قَوْلِی» .

«وَ یُلْهِمُهُ اللَّهُ الْعِلْمَ» . خدا به او علم الهام می‌کند. اصلاً یک چیزی را نمی‌دانسته، حالا می‌داند. یا یک چیزی که باید الان یادآوری بشود، به او یادآوری می‌شود.

این‌ها کلمات امام رضاست درباره کسی که رهبری جامعه دینی را به عهده می‌گیرد. رهبر زورکی که مثلاً باطل باشد نه، ها. رهبری که خدا دوست دارد. اما از علائمی تشخیص می‌دهیم که خدا دوست داشته این رهبر انتخاب بشود.

«لَا یَبْقَىٰ عَلَیْهِ سُؤَالٌ» . در جواب هیچ سوالی او درمانده نخواهد شد. الله اکبر، الله اکبر! «لَا یَبْقَىٰ» . و هیچ وقت در حیرت باقی نمی‌ماند که «من چه کنم؟». الله اکبر! الله اکبر! مسئله‌ای نبود که امام راحل یا امام شهیدمان روبرو بشوند و جوابی برایش نداشته باشند. این‌ها را خدا هدایت می‌کند. خود امام امت می‌فرمود: «دست خداست، دست من نیست.» اصلاً هیچ امتیازی برای خودش قائل نبود. امام شهید را می‌فرمودند. بارها من شنیدم در برخی خاطرات، به حضرت آقا گفته بودند: «شما که نمی‌دانستید فلان ماجرا چه می‌شود یا علم غیب داشتید؟ مثلاً چه بود، چطور این به زبانتان جاری شد؟» گفتید «از امام شهید می‌پرسیدند». مصادیقش هست. ایشان می‌فرمودند: «خدا هدایت می‌کند.» نه ادعایی که علم غیب دارند، نه ادعای عقلانیتی که «آقا ما عقل‌مان خیلی بالاست، خودمان می‌فهمیم باید چه بگوییم.» از سر تواضع که خصوصیت بندگان خداست، این حرف صادقانه را بر زبان جاری می‌کردند. «خدا هدایت می‌کند، خدا بر سر زبان جاری می‌کند.» این‌ها ویژگی‌های یک امامی است که حالا در روایت دیگر ما داریم.

یک کوچولو صبر کنیم. چند لحظه صفحه قرآن را بخوانیم. چون فکر می‌کنم می‌شود توقفی کرد دیگر تا برویم.

ملایی:
خیلی ممنونم. ببخشید.

حجت الاسلام پناهیان:
خواهش می‌کنم.

ملایی:
امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ عرض کنم که دو تا نکته و برویم محضر قرآن کریم. کلامی از امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ درباره کسی که مدیریت و رهبری امت اسلامی را می‌خواهد داشته باشد دارم. حاج آقا بیان می‌کنند. برمی‌گردیم، نگران نباشید.

امروز در فرمایشات حاج آقا اشاره به بحث صلوات هم شد دیگر. به مناسبت که یکی گفته بود که چرا شما برای امام خمینی سه تا صلوات می‌فرستید، مثلاً برای پیامبر یا برای امام یک دونه و این‌ها. من می‌گویم که این پویش میلیونی صلوات، ختم صلوات هم از آن پویش‌های جان‌دار و پرمغز و فوق‌العاده جذاب است. و هر کسی می‌تواند مشارکت کند. بسم الله. هر تعدادی می‌توانید. کاری است که در حین تلاش روزمره، کسبی، رانندگی، آشپزی، نمی‌دانم مطالعه، حتی یک جاهایی می‌شود صلوات را فرستاد. الان هم می‌فرستیم. این پویش را تحویل بگیرید. خیلی ممنون.

و با این صلواتی که الان دسته‌جمعی می‌فرستیم، برویم محضر صفحه ۱۸۴ قرآن کریم، ادامه آیات سوره مبارکه انفال. مشخص می‌شویم. برمی‌گردیم. بچه‌ها می‌گویند چقدر زمان داریم. حاج آقای پناهیان حالا حالا چند دقیقه دیگر هنوز کار داریم. صلوات بفرستید.

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَعَجِّلْ فَرَجَهُمْ

صفحه184 قران کریم

ملایی:
بی‌درنگ برای اینکه روایت از امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ داریم می‌شنویم از خدمتشان و معطل نکنند. بله.

حجت الاسلام پناهیان:
من روایت دیگری را می‌خواهم از امام رضا عَلَيْهِ السَّلَامُ بخوانم. بله. این دیگر درباره مدیریت ذهن در آخرالزمان است. از بحث امامت می‌آییم بیرون. ببینید، ما کافی نیست که گوش به حرف امام بدهیم. ما کافی نیست که بگوییم ما نیاز به امام داریم برای هدایت. ما نیاز به عقل هم داریم، نیاز به بصیرت هم داریم. گاهی از اوقات صدای امام به ما نمی‌رسد. گاهی پیش امام هستی، امام مصلحت به شما پیامش را نمی‌دهد و باید خودت تشخیص بدهی. گاهی از اوقات امام اگر یک حرفی را بزند، دشمن هم می‌شنود، پس نباید بگوید. ببینید، ما در شرایطی قرار می‌گیریم حتی اگر پای رکاب امام باشیم. در دوران غیبت که نیاز هست خودمون از آن قدرت بصیرت خودمون استفاده کنیم و خودمان بفهمیم چه کار باید بکنیم. در قرآن آمده «لِیَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ یَخَافُهُ بِالْغَیْبِ» که این آیه می‌تواند اشاره داشته باشد که خدا می‌خواهد ببیند کی وقتی رسول خدا بالا سرش نیست، این کمک می‌کند و رسول خدا را خوب ...

پس ما تا اینجا از مدیریت ذهن توسط امام حرف زدیم. یک بحث مفصلی باید بکنیم: وقتی امام به ما پیامش نرسید، یا وقتی امام پیامش به ما رسید ولی نیاز به فکر داشت تا بفهمیم منظور امام چیست (رمزآلود به ما حرف زد)، آنجا نیاز به بصیرت درونی داریم، یا بصیرت جامعه. حتی بعضی از اوقات امام ممکن است پیامش را به ما بدهد، ما هم بفهمیم (یعنی زیاد هم پیچیده نیست)، ولی اگر ما شخصاً آدم عاقلی نباشیم، تحمل نمی‌کنیم کلام امام را. چرا این را گفت؟ چند تا حالت شد. بله: امام پیامش می‌رسد؛ اگر من بصیرت نداشته باشم تحمل نمی‌کنم کلامش را که بروم اجرا کنم. می‌گویم «بابا این چه حرفی است؟!» امام پیامش به من می‌رسد، ولی تفکر و بصیرت نداشته باشم، نمی‌فهمم. بله.
شکل دوم: نمی‌خواهم عناد بورزم، برداشت غلط می‌کنم از کلام امام. بله.
در مورد اول، طرف می‌خواهد فرار کند از زیر دستور و دیدم ماجرا چیست، ولی تحملش را ندارد. درست است.
ببینید در موضوع سوم، پیام امام به ما نمی‌رسد به دلایل مختلف. بله. یا چون دشمن می‌شنود، یا اصلاً می‌خواهد ما را امتحان کند. بیشتر از این اصلاً نباید امام بیان کند. تمام این حالات ما نیاز به بصیرت داریم.

حالا من خواهش می‌کنم یک دقیقه اضافه کنم تا من این کلام امام رضا را بفهمم. سخت‌ترین حالت برای اینکه پیام امام به ما نمی‌رسد و ما نیاز به بصیرت داریم: امام رضا می‌فرماید در آخرالزمان، در دوران غیبت، می‌فرماید: «لَا بُدَّ مِنْ فِتْنَةٍ صَمَّاءَ صَیْلَمٍ» . شما در فتنه قرار می‌گیرید، سهمگین و بسیار پیچیده. «یَسْقُطُ فِیهَا کُلُّ وَالِجٍ» خیلی از آدم‌های چیزهوش، خیلی‌ها که لیدر بودند و همیشه بقیه را هدایت می‌کردند، آنجا ساقط می‌شوند. خواص ببینید. «وَلَدِی» این زمان غیبت سومین فرزند من است. یعنی ما داریم دیگر... در زمان غیبت این اتفاق می‌افتد. «تَبْکِی عَلَیْهِ أَهْلُ السَّمَاءِ وَأَهْلُ الْأَرْضِ» زمین و آسمان گریه می‌کنند در غیبت او. و «کَمْ مِنْ مُؤْمِنٍ مُتَحَیِّرٍ حَزِینٍ» و خیلی از مؤمنین دچار تأسف و حیرت می‌شوند. حزین هستند. «عِنْدَ فَقْدِ الْمَاءِ الْمُعِینِ» درست است.

بعد می‌فرماید: «کَأَنِّی بِهِمْ» من انگار پیششان هستم. وقتی به شدت خوشحال می‌شوند از چی؟ از ندای آسمانی که می‌آید (ظاهراً اشاره به ظهور باشد). و می‌رسد به وضعیت ظهور که «یَکُونُ رَحْمَةً لِّلْمُؤْمِنِینَ وَ عَذَاباً لِّلْکَافِرِینَ» . یعنی ما باید یک وضعیت بحرانی از امتحانات آخرالزمان را پشت سر بگذاریم که در آن به شدت به بصیرت ما احتیاج هست و به سادگی نمی‌توانیم تکیه بکنیم بگوییم «این گفته، آن گفته». آدم‌های تیزهوش هم ممکن است بیفتند. بیفتند. این کلام امام رضاست درباره اینکه ما چقدر نیاز داریم به ذهن قوی و مدیریت ذهن، به تعبیری به بصیرت، در این عصر خاص.

کاش من مدیر پخش بودم، اختیاری داشتم، یک ۳۰، ۴۰ دقیقه دیر شد. وقت خود این روایت یک برنامه است.

ملایی:
متشکرم. خیلی ممنونم از شما. متشکرم از همکاران خوبم پشت دوربین‌ها، اتاق فرمان، پخش. همه سپاسگزارم. و سلامی دوباره. عمری باشد به سعادت، شنبه آینده که خدمتتان برسم. و عرض می‌کنم که خوش به حال هر کس که الان دلش با مشهد است.

گفت که خادم سلطان، کمی آرام‌تر جارو بزن
خورده‌های قلب من با خاک این‌جا درهم است

یا علی بن موسی الرضا.